پیشنهاد ماسک برای پرداخت مستقیم خزانه داری به مردم

تصور کنید صبح از خواب بیدار می‌شوید و می‌بینید مبلغی غیرمنتظره از سوی خزانه‌داری به حساب شما واریز شده است. نه فرمی در کار است، نه شرط و تبصره‌ای. فقط پولی که مستقیم وارد حساب بانکی شما می‌شود. همین تصویر، هسته اصلی پیشنهاد تازه ایلان ماسک است؛ پیشنهادی که بر اساس آن، خزانه‌داری آمریکا باید برای کاهش پیامدهای اقتصادی هوش مصنوعی و رباتیک، پول نقد را مستقیم به شهروندان پرداخت کند.

ماسک که این روزها به عنوان نخستین تریلیونر تازه‌معرفی‌شده جهان در صدر خبرها قرار گرفته، این ایده را در ایکس مطرح کرد. استدلال او ساده اما نگران‌کننده است: با تولید سریع‌تر و ارزان‌تر کالاها و خدمات توسط ماشین‌ها، سمت عرضه اقتصاد می‌تواند جهش کند، در حالی که قدرت خرید از آن عقب بماند. وقتی تولید سریع‌تر از عرضه پول رشد می‌کند، تورم تهدید اصلی از نگاه او نیست. نگرانی اصلی، افت تقاضا و رکود بازار کار است؛ وضعیتی که در آن اتوماسیون، مشاغل انسانی را جایگزین می‌کند.

وقتی ثروت فناوری و سیاست عمومی به هم می‌رسند

این پیشنهاد در خلأ مطرح نشد. بخشی از آن پاسخی مستقیم به نگرانی‌هایی بود که جی. دی. ونس، معاون رئیس‌جمهور آمریکا، در حضور اخیر خود در یک پادکست مطرح کرد. ونس هشدار داد که برخی رهبران فناوری، از جمله ماسک و سم آلتمن، مدیرعامل اوپن‌ای‌آی، ممکن است سناریوهای آخرالزمانی درباره هوش مصنوعی را به عنوان یک راهبرد بازاریابی برای کسب‌وکارهای خود ترسیم کنند. او همچنین یک نگرانی سیاسی را مطرح کرد: اگر شرکت‌های پیشرو در حوزه هوش مصنوعی طی دهه‌های آینده ارزش عظیمی به دست آورند، این ثروت شاید به کارگران عادی نرسد.

ونس و دیگر چهره‌های دولت فعلی در حال بررسی راه‌هایی هستند تا از آینده‌ای جلوگیری کنند که در آن ثروت، بدون مهار، در دست تعداد محدودی از شرکت‌ها متمرکز شود. یکی از ایده‌های مطرح این بوده که دولت در شرکت‌های پیشگام هوش مصنوعی سهام بگیرد و از این دارایی‌ها برای تأمین مالی نوعی صندوق ثروت ملی استفاده کند. اگر این شرکت‌ها به بنگاه‌هایی با ارزش چندین تریلیون یورو تبدیل شوند، دولت نیز در سود آن‌ها سهیم می‌شود و درآمد حاصل را برای حمایت از رفاه عمومی به کار می‌گیرد.

این رویکرد در کنار پیشنهاد ساده‌تر و فوری‌تر ماسک قرار می‌گیرد: پرداخت مستقیم از خزانه‌داری. او معتقد است حفظ گردش پول نقد در میان خانوارها، تقاضا برای کالاها را نگه می‌دارد، از رکودهای عمیق جلوگیری می‌کند و اثر اجتماعی اتوماسیون را نرم‌تر می‌سازد. منتقدان می‌گویند این نگاه از پرسش‌های گسترده‌تری درباره اشتغال، کار معنادار و اینکه چه کسانی فناوری‌های بازسازنده جامعه را کنترل می‌کنند، عبور می‌کند.

این بحث مجموعه‌ای از پرسش‌های عملی و فلسفی را پیش می‌کشد. پرداخت‌های مستقیم باید با چه اندازه و در چه زمان‌بندی انجام شوند؟ آیا این پرداخت‌ها به حقوق دائمی تبدیل می‌شوند یا فقط اقداماتی اضطراری خواهند بود؟ آیا سهام‌داری دولت در شرکت‌های هوش مصنوعی می‌تواند انگیزه‌های نادرست یا پیچیدگی‌های سیاسی ایجاد کند؟ و چه کسی تصمیم می‌گیرد دستاوردهای فناوری چه زمانی باید بازتوزیع شوند؟

در هر مسیر، بده‌بستان‌هایی وجود دارد. پول نقد مستقیم می‌تواند سریع و ملموس باشد؛ ابزاری صریح برای تقویت تقاضا. سهام‌داری دولت با هدف منفعت مشترک بلندمدت طراحی می‌شود، اما مذاکره و مدیریت آن پیچیده است. این گفت‌وگو به همان اندازه که اقتصادی است، سیاسی هم هست: پول در دست مردم فقط قیمت‌ها را تغییر نمی‌دهد، بلکه توازن قدرت را نیز جابه‌جا می‌کند.

هر مسیری که انتخاب شود، واقعیت مرکزی این است: هوش مصنوعی فقط یک مسئله فنی نیست. این فناوری جوامع را وادار می‌کند درباره توزیع ثروت و کار از نو بیندیشند.

باید منتظر پیشنهادهای بیشتر، ادبیات تندتر و سیاست‌های آزمایشی بود. دهه پیش رو آزمون خواهد کرد که آیا نهادهای دموکراتیک می‌توانند با سرعت کافی سازگار شوند و دستاوردهای اتوماسیون را به رفاهی گسترده و همگانی تبدیل کنند، یا اینکه ثروت همچنان در گوشه‌ای کوچک‌تر از اقتصاد متمرکز خواهد ماند.