هوش مصنوعی چگونه مسیر انتخاب دانشگاه را تغییر داد

وقتی یک راننده تاکسی در گوانگ‌ژو نمره آزمون پسرش را در یک چت‌بات وارد کرد، انتظار داشت چند پیشنهاد ساده بگیرد. اما آنچه دریافت کرد بیشتر شبیه یک نقشه بود: فهرستی از دانشگاه‌ها که بسیار فراتر از محله و شهرشان امتداد داشت و حتی برنامه‌هایی در شنژن، قطب نوآوری چین، را هم شامل می‌شد. کاری کوچک بود، اما برای بسیاری از خانواده‌ها در این تابستان، نوشتن چند خط در یک ابزار هوش مصنوعی مثل باز شدن دری تازه به نظر می‌رسید.

میلیون‌ها خانواده در سراسر چین برای انتخاب رشته دانشگاهی و مسیرهای پذیرش، به چت‌بات‌ها و هوش مصنوعی مولد تکیه کردند. روزنامه ساوت چاینا مورنینگ پست این روند را دنبال کرده است: والدین طبقه متوسط همچنان مشاوران خصوصی گران‌قیمت استخدام می‌کنند، اما خانواده‌هایی که توان پرداخت چنین هزینه‌هایی را ندارند، هر روز بیشتر ابزارهای هوش مصنوعی را مانند مشاور تحصیلی رایگان به کار می‌گیرند.

ژانگ چی، راننده تاکسی اینترنتی در گوانگ‌ژو، نمونه روشنی از این تغییر است. او می‌گوید این فناوری گفت‌وگوهای دور میز آشپزخانه خانه‌شان را عوض کرده است. «قبلا فقط دانشگاه‌های نزدیک خودمان را می‌شناختیم.» او به خبرنگاران گفت: «حالا هوش مصنوعی نشان می‌دهد پسرم با نمره‌ای که گرفته، به طور واقع‌بینانه به کدام دانشگاه‌ها و رشته‌ها می‌تواند برسد. ما برای تأمین مخارج زندگی کار می‌کنیم و نمی‌توانستیم مثل والدین ثروتمندتر او را راهنمایی کنیم.» جمله‌ای کوتاه، اما حقیقتی سنگین.

این چت‌بات‌ها جایگزین بی‌نقصی برای یک مشاور باتجربه نیستند. آن‌ها ظرافت نگاه انسانی را ندارند، انسانی که خلق‌وخوی یک دانش‌آموز، توصیه‌های معلمان و جزئیات نانوشته فرهنگ دانشگاهی را می‌شناسد. با این حال، در گردآوری داده‌های پراکنده بسیار خوب عمل می‌کنند: حدنصاب‌های پذیرش، اعتبار برنامه‌های آموزشی، تناسب جغرافیایی و الگوهای تاریخی قبولی در استان‌های مختلف. برای بسیاری از خانواده‌ها، همین داده‌ها به تنهایی گفت‌وگو درباره امکان‌های پیش رو را تغییر می‌دهد.

این روند برای عدالت آموزشی چه معنایی دارد؟ از یک سو، هوش مصنوعی شکاف اطلاعاتی را کم می‌کند. نوجوانی در یک شهرستان دورافتاده می‌تواند بفهمد کدام رشته‌ها در دانشگاه‌های ساحلی با نمره او همخوانی دارند. از سوی دیگر، سپردن تصمیم‌های سرنوشت‌ساز به الگوریتم‌های غیرشفاف خطرهایی دارد: خطا، اطلاعات قدیمی یا توصیه‌های کلی که توانایی‌های منحصربه‌فرد دانش‌آموز را نادیده می‌گیرد. مردم هنوز هم وقتی امکانش را داشته باشند با معلمان، خویشاوندان و مشاوران خصوصی تماس می‌گیرند.

این تغییر، یک داستان بازاری هم هست. هوش مصنوعی بی‌سروصدا مشاوره پذیرش دانشگاهی را به خدمتی کالایی‌تر تبدیل می‌کند: سریع، ارزان و در دسترس عموم. این وضعیت بر صنعت قدیمی مشاوران خصوصی فشار می‌آورد و آموزشگران را وادار می‌کند دوباره فکر کنند چگونه می‌توانند ارزش افزوده ایجاد کنند. با به‌روزرسانی این ابزارها از سوی نهادهای تنظیم‌گر و شرکت‌های فناوری، دقت و دامنه آن‌ها تغییر خواهد کرد و شیوه استفاده خانواده‌ها از آن‌ها نیز دگرگون می‌شود.

در هر صورت، خانواده‌ها همین حالا از هوش مصنوعی برای بازطراحی این پرسش استفاده می‌کنند که فرزندانشان در مرحله بعد کجا درس بخوانند، و این نقشه هر روز بزرگ‌تر می‌شود.