آیا هوش مصنوعی عمومی تا یک سال دیگر از راه می رسد؟

تصور کنید صبح از خواب بیدار می‌شوید و با جهانی روبه‌رو هستید که در آن کمیابی فقط یادداشتی در کتاب‌های تاریخ است و پول، به‌عنوان یک ضرورت روزمره، دیگر جایی در گفت‌وگوها ندارد. این همان چشم‌اندازی است که چند چهره حاضر در مرکز جسورانه‌ترین بحث‌های هوش مصنوعی مطرح می‌کنند.

اوایل این هفته، بویان تونگوز، بنیان‌گذار تابول‌ای‌آی و چهره‌ای شناخته‌شده در میان فعالان داده و فیزیک، ادعا کرد که هوش مصنوعی عمومی می‌تواند ظرف یک سال محقق شود. ایلان ماسک، مدیر استارتاپ هوش مصنوعی اکس‌اِی‌آی و یکی از پرصداترین چهره‌ها در بحث‌های مربوط به هوش مصنوعی پیشرفته، در پاسخی کوتاه با او موافقت کرد. ماسک در پستی دیگر، تصویری تقریبا آرمان‌شهری از پیامدهای آن ترسیم کرد: آینده‌ای بدون دلار، بدون ارزهای سنتی و بدون کمبود کالا و خدمات برای استفاده شخصی.

کوتاه و تحریک‌کننده. هدف هم همین است. چنین زمان‌بندی‌هایی فقط تیترساز نیستند؛ آن‌ها همه، از سیاست‌گذاران تا مدیران ارشد شرکت‌ها را وادار می‌کنند افق‌های برنامه‌ریزی خود را دوباره ارزیابی کنند. هوش مصنوعی عمومی، بنا بر تعریف، ابزار محدودی نیست که فقط در یک وظیفه خاص بدرخشد. این فناوری سامانه‌ای خواهد بود که می‌تواند در حوزه‌های گوناگون یاد بگیرد، استدلال کند و عمل کند، آن هم در سطحی برابر با توانایی‌های انسانی یا حتی فراتر از آن در طیف متنوعی از وظایف شناختی. اگر این اتفاق زودتر از انتظار رخ دهد، پیامدهای موجی آن گسترده و فوری خواهد بود.

راهبردهای ملی فعلی برای هوش مصنوعی را مانند نقشه‌های معماری در نظر بگیرید که بر پایه تغییر تدریجی و چند دهه‌ای طراحی شده‌اند. چارچوب‌های مقرراتی، کنترل صادرات تراشه‌های پیشرفته، وضعیت دفاع سایبری و برنامه‌های بازآموزی نیروی کار، عمدتا با فرض چنین مسیر آرامی تدوین شده‌اند. اگر این جدول زمانی به یک سال فشرده شود، آن نقشه‌ها دیگر شبیه برنامه نیستند؛ بیشتر به طرح‌هایی می‌مانند که با عجله در میانه یک طوفان کنار هم چسبانده شده‌اند.

اگر هوش مصنوعی عمومی واقعا به‌جای چند سال، ظرف چند ماه پدیدار شود، دولت‌ها و صنایع ناچار خواهند بود بدوند، نه اینکه قدم بزنند.

این دویدن همه لایه‌های زندگی مدرن را درگیر خواهد کرد. تیم‌های امنیت سایبری با مهاجمانی روبه‌رو می‌شوند که از خودکارسازی بسیار توانمندتری استفاده می‌کنند. نظام‌های تجاری و تحریمی که بر جلوگیری از دسترسی طرف‌های متخاصم به تراشه‌های پیشرو بنا شده‌اند، برای همگام ماندن تقلا خواهند کرد. بازارهای کار نیز ممکن است با جابه‌جایی‌های ناگهانی و غیرقابل پیش‌بینی روبه‌رو شوند؛ برنامه‌های بازآموزی که برای کاهش فشار یک تغییر نسلی طراحی شده‌اند، یک‌شبه مقیاس‌پذیر نخواهند شد.

البته همه با پیش‌بینی یک‌ساله موافق نیستند. اقتصاددانان و بسیاری از پژوهشگران هوش مصنوعی یادآور می‌شوند که چنین جدول‌های زمانی اغلب پیچیدگی مقیاس‌پذیری، هم‌راستاسازی و یکپارچه‌سازی را دست‌کم می‌گیرند. نظام‌های اقتصادی فقط درباره تولید کارآمدتر کالا نیستند؛ مسئله این است که ابزارهای تولید در مالکیت چه کسانی است، ارزش چگونه توزیع می‌شود و چه نهادهایی رفتار بازار را میانجی‌گری می‌کنند. می‌توان ماشینی ساخت که فراوانی تولید کند؛ اما نمی‌توان دهه‌ها حکمرانی، نابرابری و ساختارهای انگیزشی را به‌طور خودکار در یک فصل مالی از نو طراحی کرد.

در این میان، پیشینه‌ای هم وجود دارد که باید آن را سنجید. خود ماسک پیش‌تر نیز زمان‌بندی‌های خوش‌بینانه‌ای ارائه کرده بود. او سال گذشته گفته بود اکس‌اِی‌آی شاید تا سال ۲۰۲۶ به هوش مصنوعی عمومی برسد. رهبران فناوری هم انسان‌اند: امیدوار، رقابت‌جو و گاهی در پیش‌بینی‌های خود شتاب‌زده. این به آن معنا نیست که گفت‌وگو فوریت ندارد. برعکس، تکرار پیش‌بینی‌های خوش‌بینانه فشار بر نهادهای قانون‌گذار و شرکت‌ها را برای آماده‌سازی برنامه‌های اضطراری افزایش می‌دهد، حتی اگر تاریخ دقیق ظهور این فناوری نامعلوم باشد.

بنابراین، آمادگی منطقی‌ترین موضع است. سناریونویسی در بازه‌هایی از چند ماه تا چند دهه، آزمون‌های فشار سریع‌تر برای زیرساخت‌های حیاتی و گفت‌وگوی بین‌المللی درباره کنترل صادرات و استانداردهای ایمنی می‌تواند از آشفتگی ناشی از غافلگیری بکاهد. اما بخش دیگری هم هست که به‌ندرت به‌خوبی در گزارش‌های سیاستی جا می‌گیرد: اعتماد عمومی. جهش‌های سریع بدون راهبری شفاف می‌تواند به وحشت عمومی، افراط در مقررات‌گذاری یا لبه‌نشینی ژئوپلیتیکی منجر شود.

پس ناظران صنعت در ماه‌های آینده باید به چه چیزهایی توجه کنند؟ داده‌های مربوط به مقیاس‌پذیری سامانه‌ها و عملکرد میان‌حوزه‌ای را دنبال کنید. ببینید مدل‌های پیشرو از کجا شروع می‌کنند به فراتر رفتن از وظایف محدود و تعمیم توانایی‌ها. بررسی کنید آیا آزمایشگاه‌ها نتایج قابل بازتولید منتشر می‌کنند یا به آزمون‌های بسته و محرمانه عقب‌نشینی می‌کنند. همچنین زبان بازارهای سرمایه و بانک‌های مرکزی را زیر نظر داشته باشید؛ تغییرات ناگهانی در انتظارات، نخستین بار در همان‌جا دیده خواهد شد.

ادعاهای بزرگ توجه زیادی جلب می‌کنند. پرسش اصلی کمتر درباره یک ضرب‌الاجل دقیق است و بیشتر به میزان آمادگی مربوط می‌شود. اگر تونگوز و ماسک درست بگویند، جامعه باید سریع اقدام کند. اگر اشتباه کرده باشند، همین اقدامات باز هم زمان و تاب‌آوری می‌خرند. در هر صورت، این بحث از حالا مسیر گفت‌وگو را تغییر داده است و شاید همین، مهم‌ترین پیامد آن باشد.