آینده دستیارهای هوش مصنوعی متا و چالش انرژی داده ها

تصور کنید یک دستیار دیجیتال همراه شما بیدار می‌شود، نسخه‌های دارویی‌تان را به خاطر می‌سپارد، برای برنامه پس‌اندازتان به شما یادآوری می‌کند و بی‌سروصدا برای رزرو شام مذاکره می‌کند. مارک زاکربرگ معتقد است چنین آینده‌ای دیگر برای مدت طولانی در حد داستان علمی تخیلی باقی نمی‌ماند. او به سرمایه‌گذاران گفته است که ظرف پنج سال آینده، میلیاردها نفر می‌توانند با دستیارهای هوش مصنوعی شخصی همراه شوند، البته فقط در صورتی که زیرساخت‌های پایه بتوانند بدون آسیب‌زدن به سیاره، در مقیاس عظیم گسترش پیدا کنند.

همین نکته آخر اهمیت زیادی دارد. این عامل‌های هوشمند قرار نیست روی لپ‌تاپ‌ها اجرا شوند. محل زندگی آن‌ها مراکز داده است. مراکز داده نیز مصرف‌کنندگان بسیار پرمصرف انرژی هستند. مدیرعامل متا هشدار داده است که ارائه دستیارهای همیشه‌فعال و هدف‌محور در مقیاس جهانی، به مراکز داده بسیار کارآمدتر و برنامه‌ریزی انرژی هوشمندانه‌تر نیاز دارد تا از پیامدهای جدی اقلیمی جلوگیری شود.

اما این عامل‌های هوش مصنوعی دقیقا چه کاری انجام می‌دهند؟ به گفته زاکربرگ، آن‌ها در همه‌چیز، از امور مالی و مراقبت سلامت گرفته تا روابط شخصی و کارهای خانه، کمک خواهند کرد. کمتر به یک برنامه‌ریز رباتیک فکر کنید و بیشتر به یک شریک دیجیتال که اولویت‌های شما را می‌فهمد و شبانه‌روز برای پیشبرد آن‌ها کار می‌کند. این تصویری از هوش مصنوعی است که به نمایندگی از انسان‌ها عمل می‌کند، نه اینکه فقط به پرسش‌ها پاسخ دهد.

متا همین حالا در حال پیوند دادن زیرساخت پیام‌رسانی خود با این آینده است. زاکربرگ گفته است واتس‌اپ در حال تبدیل شدن به سطح اصلی تعاملات متا ای‌آی است. وقتی میلیون‌ها نفر از طریق چت ارتباط برقرار می‌کنند، همین گفت‌وگوها می‌توانند پلی میان نیت انسانی و دستیاری باشند که وظایف را اجرا می‌کند. بازیگران دیگر نیز ایده‌های مشابهی را دنبال می‌کنند: گوگل در حال وارد کردن دستیارهای شخصی‌سازی‌شده به جست‌وجو است و کلود از شرکت آنتروپیک، با دستیارهای برنامه‌نویسی مانند کلود کد، میان مهندسان با استقبال روبه‌رو شده است.

اما چشم‌اندازهای بزرگ، هزینه‌های بزرگ و البته تردیدهای جدی به همراه دارند. سرمایه‌گذاران درباره اشتهای متا برای پروژه‌های پرریسک نگران بوده‌اند. پس از تازه‌ترین گزارش مالی، سهام این شرکت نزدیک به ۱۰ درصد افت کرد. ریلیتی لبز، بازوی واقعیت افزوده و واقعیت مجازی متا، تنها در همین فصل حدود ۴.۶ میلیارد دلار زیان ثبت کرد و کسری انباشته آن از سال ۲۰۲۱ تاکنون به حدود ۸۸ میلیارد دلار رسید.

هزینه‌های هوش مصنوعی نیز فشار مالی دیگری ایجاد کرده است. جریان نقدی آزاد متا در این فصل به ۷۸۴ میلیون دلار کاهش یافت؛ افتی خیره‌کننده معادل ۹۱ درصد نسبت به ۸.۵۵ میلیارد دلار در سال قبل. متا برای تقویت ظرفیت خود، از همکاری با بلک‌راک برای ساخت یک مرکز داده ۱۴ میلیارد دلاری در ال پاسو، تگزاس، خبر داد؛ شرط‌بندی‌ای بر این ایده که مقیاس و بهره‌وری را می‌توان در کنار شرکای راهبردی خرید و ساخت.

تمام این سرمایه‌گذاری‌ها یک پیام روشن دارد: آینده احتمالا نه به شکل توان پردازشی خام، بلکه به صورت خدمات فروخته خواهد شد. فروش هوشمندی و نتیجه، حاشیه سود بسیار بالاتری از دریافت هزینه برای قدرت پردازش دارد. زاکربرگ استدلال می‌کند که دستیارهای هوش مصنوعی شخصی، ستون فقرات موج بعدی محصولات و درآمدهای متا را شکل خواهند داد.

البته نقاط اصطکاک بالقوه کم نیستند. حریم خصوصی، نظارت‌های مقرراتی و هزینه کربنی آموزش و اجرای مدل‌ها، جزئیات کم‌اهمیت و حاشیه‌ای نیستند. مصرف‌کنندگان ممکن است از دستیارهایی که در زمان صرفه‌جویی می‌کنند استقبال کنند، اما در عین حال کنترل و شفافیت هم می‌خواهند. سهامداران نیز به دنبال بازگشت سرمایه هستند، آن هم در آینده‌ای نزدیک.

با وجود این ابهام‌ها، نشانه‌های دیگری از شتاب گرفتن این مسیر دیده می‌شود. آزمایش‌های اجتماعی متا ادامه دارد: تردز اکنون حدود ۱۷۵ میلیون کاربر فعال ماهانه گزارش می‌کند و نخستین سالگرد خود را با به‌روزرسانی‌های ظاهری، مانند آیکون‌های سفارشی، پشت سر گذاشته است. همزمان، مدل‌های اشتراکی پیرامون دستیارهای کدنویسی هوش مصنوعی و تجربه‌های جست‌وجوی سفارشی در سراسر اکوسیستم فناوری در حال جلب توجه بیشتری هستند.

پس قدم بعدی چیست؟ شرکت‌ها برای ساخت دستیارهایی مفید، ایمن و کارآمد با هم رقابت خواهند کرد. مراکز داده هوشمندتر می‌شوند. اپلیکیشن‌های پیام‌رسان قدرت اجرایی بیشتری پیدا می‌کنند. و بحث بر سر اینکه چه کسی عامل هوشمندی را کنترل می‌کند که به نمایندگی از شما عمل می‌کند، با عبور این خدمات از مرحله تازگی به مرحله ضرورت، شدیدتر خواهد شد.

در هر صورت، پنج سال آینده به آزمونی تعیین‌کننده تبدیل می‌شود؛ آزمونی برای اینکه ببینیم هوش مصنوعی شخصی به یک ابزار روزمره و همگانی بدل می‌شود یا به آزمایشی پرهزینه که بیشتر مردم ترجیح می‌دهند آن را خاموش بگذارند.