یورو آفیس؛ رقیب متن باز اروپایی مایکروسافت ۳۶۵

در ۹ ژوئن، چالشی آرام اما حساب‌شده در برابر دهه‌ها سلطه، روی سرورها و مرورگرهای اروپایی از راه می‌رسد.

یورو آفیس یک نمایش تبلیغاتی نیست. این مجموعه اداری متن‌باز، با همکاری آیونوس، نکست‌کلاد، یورواستک، ایکس‌ویکی، ابیلیان و دیگر بازیگران منطقه‌ای توسعه یافته تا به نهادهای عمومی و کسب‌وکارها جایگزینی عملی برای مایکروسافت ۳۶۵ و گوگل داکس ارائه کند. کد این پروژه در گیت‌هاب در دسترس خواهد بود و هر کسی می‌تواند آن را بررسی کند، منشعب سازد یا در توسعه آن مشارکت داشته باشد.

چرا حالا؟ چون وابستگی به غول‌های ابری آمریکایی برای بسیاری از سازمان‌های اروپایی به یک دردسر سیاسی و عملیاتی تبدیل شده است. دولت‌ها ابزارهایی می‌خواهند که بتوانند آن‌ها را ممیزی، کنترل و در محدوده‌های قضایی خود میزبانی کنند. همین خواسته از هم‌اکنون انتخاب‌های مربوط به خرید، زیرساخت و مهاجرت دیجیتال را در سراسر قاره تغییر داده است؛ از طرح‌های آزمایشی مهاجرت گرفته تا برنامه‌ریزی برای پلتفرم‌های بومی در نهادهای عمومی.

رهبران درگیر در این پروژه، یورو آفیس را بیش از آنکه ایدئولوژیک بدانند، راهکاری عمل‌گرایانه توصیف می‌کنند. هدف روشن است: ارائه رابط کاربری آشنا تا کارکنان به هفته‌ها آموزش دوباره نیاز نداشته باشند، در کنار پایبندی سخت‌گیرانه به قوانین حفاظت از داده و حاکمیت دیجیتال اروپا. آیا یک رابط آشنا برای کنار زدن یک امپراتوری کافی است؟ شاید، دست‌کم برای نهادهایی که اعتماد و کنترل را بالاتر از راحتی قرار می‌دهند.

از نظر فنی، یورو آفیس انشعابی از اونلی‌آفیس است، نه لیبره‌آفیس. این مجموعه قالب‌های بومی مایکروسافت را در کنار استانداردهای باز مانند او‌دی‌تی، او‌دی‌اس و او‌دی‌پی باز، ویرایش و ذخیره می‌کند و به‌عنوان یک جزء وبی برای ویرایش مشارکتی در مرورگر طراحی شده است. هم‌نویسی هم‌زمان، دیدگاه‌ها، رهگیری تغییرات، مقایسه اسناد، تاریخچه نسخه‌ها و گفت‌وگوی درون‌خطی در آن تعبیه شده تا تیم‌ها بدون جابه‌جایی میان پلتفرم‌ها با هم کار کنند.

مهاجرت، یکی از ملاحظات اصلی در طراحی این مجموعه است. یورو آفیس عمدا نوارها و منوهای آشنا را بازآفرینی می‌کند تا کارکنان بتوانند با کمترین اصطکاک، کار با اسناد و صفحه‌گسترده‌ها را ادامه دهند. این سهولت استفاده قرار است هزینه انسانی تغییر را کاهش دهد و در عین حال به تیم‌های فناوری اطلاعات ابزاری ابربومی بدهد که بتوانند آن را روی زیرساخت‌های سازگار با قوانین اتحادیه اروپا پیاده‌سازی کنند.

مشارکت‌کنندگان تأکید می‌کنند که این پروژه چیزی فراتر از یک نرم‌افزار است. یورو آفیس تلاشی برای کنار هم قرار دادن اجزای فنی موجود در اروپا و تبدیل آن‌ها به یک پیشنهاد یکپارچه و مدیریت‌شده است. رهبران پروژه بر مسئولیت‌پذیری تأکید دارند: آن‌ها می‌خواهند پلتفرمی شفاف و پایدار بسازند که تحت قوانین اروپا میزبانی و اداره شود و نهادهای عمومی بتوانند به آن اعتماد کنند.

همه سرورها و سازوکارهای حکمرانی تحت قوانین اتحادیه اروپا و مقررات حریم خصوصی باقی خواهند ماند.

پایگاه کد از مشارکت‌کنندگان بیرونی استقبال خواهد کرد، اما مالکیت حقوقی، محل نگهداری داده‌ها و کنترل عملیاتی به‌صورت آگاهانه در چارچوب مقرراتی اروپا قرار گرفته‌اند. برای سازمان‌هایی که در حال آزمودن جایگزین‌ها هستند، یورو آفیس گزینه‌ای فوری فراهم می‌کند تا آن را در محیط‌هایی شبیه تولید امتحان کنند و بسنجند که آیا حکمرانی منطقه‌ای و تجربه کاربری آشنا می‌تواند جایگزین بازیگران جاافتاده و قدیمی شود یا نه.

انتظار می‌رود نخستین نسخه‌ها در ۹ ژوئن روی مخازن عمومی منتشر شوند. حتی اگر هیچ اتفاق دیگری رخ ندهد، یورو آفیس گفت‌وگویی ضروری را به جریان می‌اندازد: چه کسی ابزارهایی را کنترل می‌کند که اروپا با آن‌ها آینده دیجیتال خود را می‌سازد؟