تغییر مسیر بزرگ تام کروز با «دیگر» و نگاه اینیاریتو

تام کروز در آستانه تغییر دادن قواعد بازی است. پس از دو دهه دنباله‌های سرشار از آدرنالین و بدلکاری‌های نفس‌گیر، او به پروژه‌ای پیوسته که چیزی کاملا متفاوت می‌طلبد: ظرافت، طنز سیاه و کارگردانی که به کاوش در لایه‌های پنهان شخصیت‌ها شهرت دارد.

چهار ماه مانده به اکران سینمایی، «دیگر»، فیلمی از برادران وارنر به کارگردانی آلخاندرو گونسالس اینیاریتو، کروز را در قلمرویی ناآشنا قرار می‌دهد. تصویر او که از بدنه هواپیما آویزان است یا میان انفجارها می‌دود، دست‌کم روی کاغذ، جای خود را به یک کمدی سیاه با رگه‌های جدی و دراماتیک می‌دهد. این همان نوع نقشی است که منتقدان را کنجکاو می‌کند و رای‌دهندگان جوایز سینمایی را به توجه وامی‌دارد. کنجکاو شده‌اید؟ باید هم بشوید.

برند سینمایی تام کروز در قرن بیست و یکم بر پایه نمایش‌های عظیم و هیجان‌انگیز ساخته شده است. قسمت‌های مختلف «ماموریت: غیرممکن» و «تاپ گان: ماوریک» که به احیای جایگاه او کمک کرد، از کروز یک موتور قابل اعتماد برای گیشه ساختند. «فال‌اوت» پرفروش‌ترین قسمت مجموعه خود شد و «ماوریک» با فروش جهانی حدود ۱.۴ میلیارد دلار، فراتر از انتظار ظاهر شد. با این حال، بازدهی آثار اخیر یکدست نبوده است. دو فصل تازه‌تر «ماموریت: غیرممکن» در محدوده چندصد میلیون دلاری میانی متوقف شدند، حدود ۵۷۱ میلیون و ۵۹۸ میلیون دلار. ارقامی سالم و قابل قبول، بله، اما نه آن سودهای عظیمی که استودیوها زمانی انتظارش را داشتند.

پس چرا حالا تغییر مسیر؟ چون زمان‌بندی برای ستاره‌ای مثل کروز همه چیز است. بازار تغییر کرده است. تماشاگران هنوز عاشق فیلم‌های پرزرق‌وبرق و تماشایی هستند، اما چرخه سلیقه مخاطب و تقویم جوایز سینمایی مسیر خودشان را دارند. برای بازیگری که نامش با اکشن‌های بلاک‌باستری گره خورده، «دیگر» چیزی فراتر از یک تجربه گذراست: یک چرخش راهبردی. او فیلم‌های بزرگ را کنار نمی‌گذارد، بلکه دامنه انتخاب‌هایش را گسترده‌تر می‌کند.

به ابتدای مسیر حرفه‌ای کروز فکر کنید: او هرگز بازیگری تک‌بعدی نبود. خیلی پیش از مجموعه تازه آثار اکشن پرهیجانش، توانایی کمدی و غریزه دراماتیک خود را ثابت کرده بود. اما رشته‌ای از انتخاب‌های پرسرعت و پرتنش در قرن بیست و یکم تا حد زیادی او را در گوشه‌ای خاص قرار داد، همان گوشه‌ای که «دیگر» اکنون از او می‌خواهد از آن بیرون بیاید. این نخستین نقش اصلی غیر اکشن او از زمان «راک آو ایجز» در سال ۲۰۱۲ خواهد بود و طبق زمزمه‌های صنعت سینما، این نقش به نوعی دگرگونی فیزیکی نیاز دارد که از زمان «تندر استوایی» در سال ۲۰۰۸ از او ندیده‌ایم.

همکاری کروز با اینیاریتو، مولفی که چندین اسکار در کارنامه دارد، انتظارات را از محدوده فروش بلیت فراتر می‌برد. فیلم‌های این کارگردان معمولا بر تضادهای انسانی و طنز تلخ اخلاقی مکث می‌کنند، بستری حاصلخیز برای گفت‌وگوهای فصل جوایز. یک کمدی سیاه، اگر با چنین نگاه و حساسیتی ساخته شود، می‌تواند مسیر متفاوتی برای کروز باز کند: از ستاره بلاک‌باستر به یک مدعی جدی جوایز سینمایی.

ریسک‌ها روشن‌اند. اگر «دیگر» از نگاه منتقدان موفق شود و با تماشاگران ارتباط بگیرد، در به روی فصل تازه‌ای باز خواهد شد. کروز دیگر برای حفظ قدرت ستاره‌ای خود ناچار نیست فقط به فرنچایزهای عظیم تکیه کند؛ او می‌تواند سراغ نقش‌هایی برود که به چالش می‌کشند و اعتبار هنری‌ای را به دست بیاورد که مدت‌ها از دسترسش دور مانده بود. در چنین شرایطی، موج توجه جوایز نتیجه‌ای طبیعی خواهد بود، نه تلاشی شتاب‌زده و ناامیدانه.

در سوی دیگر، شکست فیلم احتمالا او را دوباره به قلمروهای امتحان‌پس‌داده بازمی‌گرداند. استودیوها و ستاره‌ها بعد از زمین خوردن یک تجربه، معمولا به منطقه امن عقب‌نشینی می‌کنند. گفته می‌شود «تاپ گان ۳» در مسیر تولید قرار دارد و شایعات درباره «ماموریت: غیرممکن ۹»، دنباله «لبه فردا» و پروژه‌های اکشن دیگر همچنان ادامه دارد. هیچ‌کدام از این گزینه‌ها منتفی نیست.

در هر صورت، «دیگر» به لحظه‌ای برای سنجش و بازنگری تبدیل خواهد شد: آزمونی برای اینکه آیا کروز می‌تواند کاریزمای بلاک‌باستری خود را به اجرایی چندلایه و پرجزئیات تبدیل کند، همان نوع بازی‌ای که نهادهای جوایز سینمایی قدر می‌دانند. این قمار فقط هنری نیست. معماری یک مسیر حرفه‌ای است.

اگر «دیگر» با مخاطبان ارتباط برقرار کند، می‌تواند شیوه انتخاب نقش و ارزیابی تام کروز را برای سال‌های آینده تغییر دهد.

پس وقتی چراغ‌ها خاموش می‌شوند و لوگوی برادران وارنر محو می‌شود، همه نگاه‌ها روی یک اجرا متمرکز خواهد بود. آیا این ریسک جواب می‌دهد؟ چهار ماه دیگر خواهیم فهمید.