بحران تراشه حافظه و نقش چین در زنجیره تأمین جهانی اپل

اینکه اپل بی‌سروصدا برای خرید حافظه از یک سازنده چینی کمتر شناخته‌شده درخواست مجوز ویژه بدهد، بیشتر شبیه یک چرخش داستانی است تا یک یادداشت معمولی درباره زنجیره تأمین. اما ماجرا واقعی است. کمبود تراشه‌های حافظه، که عمدتا از جهش تقاضا برای پردازنده‌های هوش مصنوعی ناشی شده، اپل را وادار کرده قیمت برخی محصولاتش را افزایش دهد. همین موضوع گزارش‌هایی را به دنبال داشته که می‌گویند اپل از دولت آمریکا خواسته خرید از سی‌ایکس‌ام‌تی، تأمین‌کننده چینی حافظه دی‌رم، را تأیید کند.

چرا پکن ممکن است وارد عمل شود

سی‌ایکس‌ام‌تی پس از ادعاهایی مبنی بر رسیدن به سطح رقابتی در تولید اچ‌بی‌ام ۳، همان حافظه‌ای که در شتاب‌دهنده‌های پیشرفته هوش مصنوعی استفاده می‌شود، ناگهان در کانون توجه قرار گرفته است. حتی گفته می‌شود گوگل نیز در حال ارزیابی تراشه‌های سی‌ایکس‌ام‌تی است. با این حال، مسئله فقط توان فنی نیست. گره اصلی امروز، سیاست است.

پنتاگون و بخش‌هایی از دولت آمریکا پیش‌تر سی‌ایکس‌ام‌تی را به ارتباط با ارتش چین متهم کرده‌اند و نام این شرکت در فهرست نهادهای تحریمی آمریکا قرار گرفته است. حتی اگر واشنگتن معافیتی صادر کند، ممکن است ماجرا در همان نقطه تمام نشود. پکن اختیار محدود کردن صادرات را دارد. چین می‌تواند در هر زمان تصمیم بگیرد که ارسال حافظه دی‌رم کمیاب به خارج از کشور، با منافع ملی آن سازگار نیست.

چنین اقدامی از نگاه داخلی منطق خود را دارد. تولیدکنندگان چینی بخشی از ظرفیت خود را از حافظه ال‌پی‌دی‌دی‌آر مورد استفاده در گوشی‌ها به سمت انواع دی‌دی‌آر منتقل کرده‌اند تا پاسخ‌گوی تقاضای رو به رشد بازار داخلی باشند. همین جابه‌جایی به کمبود دی‌رم در داخل چین دامن زده و اکنون سازندگان گوشی هوشمند در این کشور فشار آن را به‌خوبی احساس می‌کنند. وقتی تراشه‌ها کمیاب می‌شوند، اولویت‌های ملی معمولا دست بالا را دارند. این یعنی سی‌ایکس‌ام‌تی احتمالا ابتدا مشتریان داخلی را در اولویت قرار می‌دهد و سهم اندکی برای کاهش فشار کمبود جهانی حافظه باقی می‌گذارد.

تحلیلگران مؤسسه سرمایه‌گذاری و اوراق بهادار کره شایعه تأمین حافظه دی‌رم اپل از سی‌ایکس‌ام‌تی را بررسی کرده و نسبت به آن تردید نشان داده‌اند. به گفته آن‌ها، حتی با وجود معافیت‌های آمریکا، چین می‌تواند فروش به خارج را مسدود کند. محدودیت ظرفیت نیز اهمیت زیادی دارد. سی‌ایکس‌ام‌تی شاید تولید مازاد کافی نداشته باشد تا هم‌زمان با تأمین نیازهای داخلی، عرضه جهانی تراشه حافظه را به شکل معناداری افزایش دهد.

پس در ادامه چه اتفاقی می‌افتد؟ چند سناریو محتمل است. اپل ممکن است یک معافیت موردی دریافت کند، اما تحویل‌ها محدود و شکننده باشند. یا واشنگتن به دلایل ژئوپلیتیکی با هرگونه استثنا مخالفت کند. یا پکن محدودیت صادراتی اعمال کند که عملا سی‌ایکس‌ام‌تی را به فروش تقریبا انحصاری در بازار چین سوق دهد. هر یک از این نتایج می‌تواند فشار صعودی بر قیمت حافظه در سراسر جهان را حفظ کند.

برای مصرف‌کنندگان، اثر فوری روشن است: هزینه‌های بالاتر و کاهش کندتر فشار بازار. برای ناظران صنعت، این ماجرا یادآور آن است که بازارهای مدرن نیمه‌هادی فقط به کارخانه‌ها و نسل‌های ساخت محدود نیستند. این بازارها هم‌زمان میدان سیاست‌گذاری، ملاحظات امنیت ملی و انتخاب‌های راهبردی صنعتی هستند. کمبود حافظه که با تقاضای هوش مصنوعی آغاز شد، اکنون با دیپلماسی گره خورده است.

در یک جمع‌بندی کوتاه، سی‌ایکس‌ام‌تی ممکن است نیروی انسانی متخصص و فناوری قابل توجهی داشته باشد، اما ظرفیت تولید و ژئوپلیتیک احتمالا تعیین می‌کنند که آیا این شرکت هرگز به گزینه‌ای واقعی برای اپل و دیگر خریداران جهانی تبدیل می‌شود یا نه. زنجیره تأمین را می‌توان با تعداد ویفرها سنجید، اما تصمیم نهایی درباره آن اغلب در پایتخت‌ها گرفته می‌شود.