میراث تیم کوک در اپل؛ از آیفون تا امپراتوری خدمات

او این هفته آخرین تماس گزارش درآمد سه‌ماهه خود را در مقام مدیرعامل به پایان رساند، و اعدادی که پس از آن منتشر شد شبیه روایت شرکتی بود که آینده خودش را از نو نوشت.

وقتی تیم کوک در سال ۲۰۱۱ سکان اپل را به دست گرفت، درآمد سالانه این شرکت حدود ۱۰۸ میلیارد دلار بود. حالا به سه‌ماهه سوم ۲۰۲۶ برسیم: اپل در تنها یک فصل ۱۰۹.۴ میلیارد دلار درآمد ثبت کرد. این یک نکته حاشیه‌ای نیست. تصویری روشن از شتاب‌گیری کسب‌وکار اپل است؛ چیزی که زمانی یک سال طول می‌کشید، حالا در سه ماه به دست می‌آید.

درآمد سالانه هم داستان مشابهی را روایت می‌کند. درآمد اپل در سال مالی ۲۰۲۵ به حدود ۴۱۶ میلیارد دلار رسید. آیفون‌ها که زمانی بی‌رقیب‌ترین ستون درآمدی شرکت بودند، امروز حتی پرصداتر شده‌اند: فروش آیفون در کل سال ۲۰۱۱ حدود ۴۷ میلیارد دلار بود، در حالی که تنها در فصل اخیر به ۵۴.۳ میلیارد دلار رسید.

ارزش بازار اپل نیز مسیری به‌شدت صعودی را طی کرده است. در دوران مدیریت کوک، اپل مجموعه‌ای از نقاط عطف کم‌سابقه را در وال‌استریت پشت سر گذاشت: نخستین شرکتی که به ارزش یک تریلیون دلار رسید (۲۰۱۸)، سپس ۲ تریلیون دلار (۲۰۲۰)، ۳ تریلیون دلار (۲۰۲۲) و ۴ تریلیون دلار (۲۰۲۵)، و بعد وارد رقابت برای رسیدن به مرز ۵ تریلیون دلار شد. در مجموع، ارزش بازار اپل اکنون نزدیک به ۴.۵ تریلیون دلار است و این شرکت برای عنوان ارزشمندترین شرکت سهامی عام جهان با رقبایی مانند انویدیا رقابت می‌کند.

عملکرد سهام، وجه انسانی این تحول را بهتر نشان می‌دهد. یک روز پس از آنکه کوک در اوت ۲۰۱۱ مدیرعامل شد، قیمت هر سهم اپل حدود ۱۳.۳۵ دلار بود. امروز هر سهم نزدیک به ۳۰۴.۸ دلار معامله می‌شود؛ یعنی رشدی حدود ۲۳ برابری. محاسبه ساده است، اما اثر آن عظیم.

دستگاه‌های فعال در سراسر جهان تصویر کامل‌تری از این آمار می‌دهند. اپل اکنون از وجود بیش از ۲.۵ میلیارد دستگاه فعال در جهان خبر می‌دهد. این شرکت تا زمانی که از مرز یک میلیارد دستگاه در سال ۲۰۱۶ عبور نکرده بود، چنین عددی را اعلام نکرد. پیامد مقیاس بزرگ اغلب ظریف اما بسیار قدرتمند است: هرچه پایگاه کاربران نصب‌شده بزرگ‌تر می‌شود، اکوسیستم چسبنده‌تر و جریان‌های درآمدی قابل پیش‌بینی‌تر شکل می‌گیرد.

اینجاست که خدمات اپل معادله را تغییر داد. در سال ۲۰۱۱، بخش خدمات اپل، از جمله آی‌تیونز، اپ استور و اپل‌کر، در کل سال حدود ۹.۴ میلیارد دلار درآمد ایجاد کرد. تنها در سه‌ماهه سوم ۲۰۲۶، درآمد خدمات به ۳۰.۷ میلیارد دلار رسید؛ درآمد خدمات در سال مالی ۲۰۲۵ نیز حدود ۱۰۹ میلیارد دلار بود. اشتراک‌ها چطور؟ اپل اکنون بیش از ۱.۵ میلیارد اشتراک فعال را در مجموعه خدمات خود ثبت کرده است. این همان چرخش از فروش یک‌باره سخت‌افزار به درآمد تکرارشونده و پربازده است.

در دوران کوک، سبد خدمات اپل به‌طور چشمگیری گسترش یافت. اپل با اپل پی و اپل کارت وارد حوزه پرداخت و بانکداری شد، سرگرمی را با اپل موزیک و اپل تی‌وی پلاس توسعه داد، اپل آرکید و اپل فیتنس پلاس را راه‌اندازی کرد و امکانات تازه‌ای را برای کاربران در سراسر جهان افزود. مجموع این خدمات، سخت‌افزار اپل را به یک مدل کسب‌وکار پایدار و همیشگی پیوند داد.

در حالی که خدمات رشد می‌کرد، سخت‌افزار هم متوقف نشد. عصر کوک محصولاتی را به بازار آورد که هرکدام یک دسته را تعریف کردند: اپل واچ پوشیدنی‌ها را به جریان اصلی بازار آورد؛ ایرپادز قواعد صدای بی‌سیم را بازنویسی کرد؛ اپل سیلیکون با کارایی و بهره‌وری تراشه‌های داخلی، چشم‌انداز پردازنده‌ها را تغییر داد؛ و ویژن پرو شرکت را وارد دنیای رایانش فضایی کرد. بازطراحی آیفون ۱۰ نیز نقطه عطف دیگری بود، نشانه‌ای از اینکه اپل پس از دوران استیو جابز هم هنوز می‌توانست غافلگیر کند.

پانزده سال رهبری، اپل را از یک سازنده درخشان دستگاه به امپراتوری یکپارچه سخت‌افزار و خدمات تبدیل کرد.

انتقال قدرت از پیش برنامه‌ریزی شده است. جان ترنوس از اول سپتامبر مدیرعامل خواهد شد و پیش از رویداد بزرگ معرفی آیفون در اواخر امسال، این نقش را بر عهده می‌گیرد. تیم کوک ناپدید نخواهد شد؛ او به سمت رئیس اجرایی هیئت‌مدیره می‌رود، جایی که به گفته خودش تمرکز او بر روابط دولتی و کمک به اپل برای عبور از فشارهای نظارتی و ضدانحصار در سراسر جهان خواهد بود.

نگهبان عوض می‌شود، اما بازی همچنان پرریسک و پرفشار است. فصل بعدی اپل درباره حفظ رشد در مقیاس عظیم خواهد بود و درباره اینکه آیا رهبران تازه می‌توانند شرکت را چابک نگه دارند، در حالی که با نظارت‌های سنگین، محدودیت‌های زنجیره تأمین و انتظارات روزافزون کاربران روبه‌رو است.