نقد فیلم به هر وسیله؛ تریلری جنایی درباره عدالت تاریخی

در دقایق آغازین «به هر وسیله» سکوتی پرتنش جریان دارد؛ سکوتی که وعده انتقام می‌دهد و بعد اجازه نمی‌دهد چشم از پرده بردارید. این فیلم به کارگردانی الگانس براتن و نویسندگی ساشا پن، گروهی از بازیگران قابل توجه را کنار هم آورده است: یحیی عبدالمتین دوم، مارک والبرگ، نیکول بهاری و جانکارلو اسپوزیتو. اثر در ظاهر نشانه‌های یک تریلر جنایی را به تن دارد، اما ضربان اصلی آن با حساب‌کشی تاریخی و مواجهه با گذشته می‌تپد.

اینجا جمله‌ها کوتاه می‌شوند. آنجا نفس روایت بلندتر می‌شود. فیلم میان صحنه‌های پرتعلیق و لحظات تأمل‌برانگیز حرکت می‌کند تا گناهان قدیمی و مسیر آشفته رسیدن به عدالت را واکاوی کند. گاهی شبیه یک درام دادگاهی است که در قالب فیلم سرقت بازنویسی شده، و گاهی مثل حکایتی اخلاقی که رو به روشنایی خم می‌شود. در هر قاب جاه‌طلبی دیده می‌شود، حتی وقتی تعادل روایت کمی لغزان است.

منتقدان درباره فیلم نظر یکسانی ندارند. در راتن تومیتوز، «به هر وسیله» بر اساس ۲۷ نقد امتیاز ۶۷ درصد را به دست آورده، در حالی که متاکریتیک با تکیه بر نظر ۱۲ منتقد، امتیاز ۵۷ از ۱۰۰ را ثبت کرده است؛ عددهایی که بیشتر از اجماع، نشانه بحث و اختلاف نظرند. بعضی از منتقدان فوریت فیلم و بازی‌ها را تحسین کرده‌اند؛ برخی دیگر انتخاب‌های روایی آن را زیر سؤال برده‌اند.

ایندی‌وایر که یکی از امتیازهای بالاتر را به فیلم داده، معتقد است تماشاگرانی که از پیش با پیام فیلم همدل‌اند، از مبارزه شخصیت‌های اصلی برای پاسخ‌گویی و مسئولیت‌پذیری رضایت خواهند داشت و بسته‌بندی جسورانه اثر می‌تواند مضمون‌های آن را به مخاطبان گسترده‌تری معرفی کند. دِرپ نیز همین نگاه را درباره بازی‌ها تکرار می‌کند و به‌ویژه عبدالمتین دوم را به خاطر شدت و انرژی تقریباً پیوسته‌ای که به نقش خود می‌آورد، برجسته می‌داند.

اسکرین رنت موضعی میانه دارد: بازی‌های محکم، کارگردانی مطمئن، اما داستانی که همیشه شفافیت احساسی یا عمق شخصیتی وعده‌داده‌شده را ارائه نمی‌کند. از نگاه آن نقد، نکته مرکزی فیلم، یعنی اینکه عدالت به ندرت مرتب، ساده یا تضمین‌شده است، قانع‌کننده از کار درآمده؛ حتی وقتی پیرنگ آن به تیزی تیغ نیست.

گاردین «به هر وسیله» را فیلمی قدرتمند و آزاردهنده توصیف می‌کند؛ اثری که در ذهن می‌ماند. با این حال، همه با قانع‌شدن از سالن بیرون نمی‌آیند. هالیوود ریپورتر ترکیب ضرباهنگ‌های آشنای درام با زمینه تاریخی کمتر شناخته‌شده را ناآرام و گاهی ناشیانه دانسته، در حالی که ورایتی نقدی تندتر منتشر کرده و درباره برخی تصویرسازی‌های فیلم و صحنه‌ای که به نظر آن‌ها اهداف اعلام‌شده اثر را تضعیف می‌کند، نگرانی‌هایی مطرح کرده است.

پس تماشاگر با چه چیزی روبه‌رو می‌شود؟ با بازی‌هایی که اغلب لغزش‌های فیلم را نجات می‌دهند و با کارگردانی که از مواجهه با خشونت و احساس گناه نمی‌ترسد؛ آن هم به شیوه‌ای که بسیاری از مخاطبان را معذب خواهد کرد. این فیلم بیشتر از آنکه پاسخ‌های تمیز و قطعی بدهد، دعوتی به بحث است.

اگر به تریلرهای اخلاقاً پیچیده علاقه دارید که موضع سیاسی خود را پنهان نمی‌کنند، «به هر وسیله» حرف‌های زیادی برای گفت‌وگو در اختیارتان می‌گذارد. اگر درام تاریخی را با خطوط روشن‌تر و تحریک‌آمیزی کمتر ترجیح می‌دهید، این فیلم ممکن است صبرتان را امتحان کند؛ و همین آزمون صبر بخشی از هدف آن است.

در هر صورت، این فیلم می‌پرسد: وقتی می‌خواهید تاریخ را وادار کنید با خودش روبه‌رو شود، تا کجا پیش رفتن بیش از حد است؟