رژیم شبه روزه داری؛ راهی برای کاهش التهاب لثه در پریودنتیت

وقتی چند روز در هفته دریافت کالری را محدود می‌کنید، چه اتفاقی می‌افتد؟ برای افراد مبتلا به بیماری پیشرفته لثه، پاسخ ظاهرا کاهش التهاب هم در دهان و هم در سراسر بدن است.

پژوهشگران به‌تدریج پریودنتیت را نه فقط یک مشکل موضعی دهان، بلکه یک وضعیت التهابی سیستمیک می‌دانند که می‌تواند به مداخلات مرتبط با کل بدن پاسخ دهد. یک کارآزمایی مقدماتی جدید که در نشریه پریودنتولوژی بالینی منتشر شده، رژیم شبه‌روزه‌داری را بررسی کرده است؛ رویکردی که در آن دریافت کالری برای چند روز پیاپی به‌طور چشمگیری کاهش می‌یابد تا مشخص شود آیا می‌تواند پیام‌های التهابی همراه با بیماری پریودنتال را کاهش دهد یا نه.

طراحی مطالعه و آنچه کارآزمایی واقعا انجام داد

در این مطالعه ۲۸ نفر با تشخیص پریودنتیت وارد شدند. نیمی از شرکت‌کنندگان یک برنامه هفتگی رژیم شبه‌روزه‌داری را دنبال کردند: روزانه ۱۱۰۰ کالری به مدت دو روز، سپس روزانه ۷۵۰ کالری به مدت سه روز، و پس از آن دو روز تغذیه معمول. این چرخه طی سه ماه، سه بار تکرار شد. نیم دیگر، رژیم غذایی معمول خود را ادامه دادند و به‌عنوان گروه کنترل در نظر گرفته شدند. نکته مهم این بود که همه افراد در آغاز مطالعه تحت جرم‌گیری و پاک‌سازی عمیق استاندارد دندان قرار گرفتند؛ درمانی که برای بیماری پیشرفته لثه به کار می‌رود. بنابراین، برنامه غذایی به‌عنوان درمانی کمکی در کنار مراقبت متعارف بررسی شد.

آزمایش خون و نمونه‌هایی از مایع شیار لثه‌ای، یعنی مایعی که فضای بسیار باریک میان دندان‌ها و لثه را پر می‌کند، در ابتدای مطالعه و طی مراجعات پیگیری تا شش ماه جمع‌آوری شد. پژوهشگران نشانگرهای التهاب مانند پروتئین واکنشی سی، که معمولا با نام سی‌آرپی شناخته می‌شود، را ردیابی کردند؛ شاخصی که التهاب سیستمیک را نشان می‌دهد و در مطالعات بالینی کاربرد گسترده‌ای دارد.

سطوح پروتئین واکنشی سی، شاخصی برای التهاب، در طول زمان اندازه‌گیری شد. در روزهای ۹۰ و ۱۸۰، میان افرادی که رژیم شبه‌روزه‌داری داشتند و افراد گروه کنترل تفاوت معناداری دیده شد.

نتایج کلیدی و معنای آن‌ها

در مقایسه با گروه کنترل، بیمارانی که رژیم شبه‌روزه‌داری را دنبال کردند، در روزهای ۹۰ و ۱۸۰ کاهش قابل اندازه‌گیری در نشانگرهای التهابی هم در خون و هم در مایع شیار لثه‌ای نشان دادند. به زبان ساده، پاسخ التهابی دستگاه ایمنی فروکش کرده بود. با این حال، از نظر بهبود بالینی پاکت‌های پریودنتال و بافت‌های لثه، هر دو گروه با سرعتی مشابه پیشرفت کردند. پاک‌سازی عمیق کار خود را انجام داد؛ رژیم غذایی محیط التهابی اطراف دندان‌ها و همچنین التهاب سیستمیک را تغییر داد، اما در بازه شش‌ماهه مطالعه به ناپدید شدن سریع‌تر بیماری منجر نشد.

چرا این موضوع اهمیت دارد؟ التهاب مزمن دهان با مشکلات گسترده‌تر سلامت، از جمله افزایش خطر سکته مغزی و آسیب‌های عصبی، ارتباط داده شده است. بنابراین کاهش التهاب سیستمیک ممکن است این خطرات بعدی را کم کند، حتی اگر زمان‌بندی ترمیم موضعی لثه تغییر نکند. وعده عملی این یافته همین است: یک درمان مکمل که شاخص‌های سلامت سیستمیک را در بیمارانی که هم‌زمان مراقبت دندان‌پزشکی دریافت می‌کنند، بهبود می‌دهد.

سازوکارهای احتمالی

• کاهش استرس اکسیداتیو. دوره‌های محدودیت کالری می‌توانند آسیب اکسیداتیو سلولی را که محرک التهاب است، کاهش دهند.
• کاهش کربوهیدرات‌های تصفیه‌شده. محدود کردن غذاهای پرکالری و فرآوری‌شده، محرک‌های غذایی تقویت‌کننده پیام‌رسانی التهابی را حذف می‌کند.
• تغییرات متابولیک سیستمیک. چرخه‌های کوتاه روزه‌داری می‌توانند پاسخ‌های هورمونی و ایمنی را به‌گونه‌ای تغییر دهند که التهاب مزمن مهار شود.

جوزپه مایناس، متخصص پریودنتولوژی از کینگز کالج لندن، می‌گوید: «اصلاح سبک زندگی می‌تواند در کنار مسواک زدن صحیح برای بیماران مهم باشد.» لوئیجی نیبالی، او نیز از کینگز کالج، اضافه می‌کند که روزه‌داری می‌تواند استرس اکسیداتیو و بار التهابی آسیب‌زننده به سلول‌ها و دی‌ان‌ای را کاهش دهد. این برداشت‌ها با طیف گسترده‌تری از پژوهش‌های تغذیه‌ای هم‌راستا است که الگوهای سالم‌تر غذا خوردن را با التهاب سیستمیک کمتر و کاهش خطر پریودنتال مرتبط می‌دانند.

دیدگاه کارشناسی

دکتر النا وارگاس، اپیدمیولوژیست تغذیه در دانشگاه بارسلونا که در این مطالعه نقشی نداشته است، می‌گوید: «این کارآزمایی مقدماتی یک راهبرد امیدوارکننده و کم‌هزینه برای کاهش نشانگرهای التهابی در افراد مبتلا به پریودنتیت نشان می‌دهد. البته باید محتاط باشیم. حجم نمونه کوچک است و شاخص‌های بالینی به پیگیری طولانی‌تری نیاز دارند. با این حال، زیست‌شناسی موضوع قابل قبول است: محدودیت کالری کوتاه و تکرارشونده می‌تواند پاسخ‌های متابولیک و ایمنی را به شیوه‌ای مفید بازتنظیم کند. کارآزمایی‌های آینده باید بررسی کنند که آیا مزایای مشابه را می‌توان با ایمنی کافی در بیماران مبتلا به دیابت یا بیماری‌های دیگری که روزه‌داری را پرخطر می‌کنند، به دست آورد یا نه.»

خود نویسندگان نیز نتایج را اکتشافی توصیف کرده‌اند و خواستار کارآزمایی‌های بزرگ‌تر و دارای توان آماری کامل شده‌اند. آن‌ها همچنین به یک دغدغه عملی اشاره می‌کنند: همه افراد نمی‌توانند با ایمنی کافی کالری را محدود کنند. بنابراین، بررسی جایگزین‌هایی که اثرات ضدالتهابی روزه‌داری را تقلید می‌کنند، چه از طریق مواد مغذی هدفمند، چه داروهای مقلد و چه برنامه‌های غذایی شخصی‌سازی‌شده، ارزشمند است.

جمع‌بندی

رژیم شبه‌روزه‌داری در افرادی که برای پریودنتیت درمان شده بودند، نشانگرهای التهاب را هم در دهان و هم در جریان خون کاهش داد، بدون آنکه بهبود بالینی کوتاه‌مدت پس از پاک‌سازی عمیق را تغییر دهد. این یافته درمان پریودنتال را به‌عنوان یک تلاش احتمالا دووجهی بازتعریف می‌کند: درمان عفونت موضعی و تنظیم پاسخ التهابی بدن. برای تأیید اینکه آیا این تغییرات زیست‌نشانگری به پیامدهای بهتر سلامت در بلندمدت منجر می‌شوند یا نه، و نیز برای شناسایی رویکردهای ایمن و قابل‌گسترش برای بیمارانی که نمی‌توانند محدودیت کالری را اجرا کنند، مطالعات بزرگ‌تر با پیگیری طولانی‌تر لازم است.

برای پزشکان و بیماران، پیام اصلی کاربردی است. مراقبت دندان‌پزشکی مناسب همچنان سنگ‌بنای درمان پریودنتیت محسوب می‌شود. راهبردهای غذایی که التهاب سیستمیک را کاهش می‌دهند ممکن است مزیت بیشتری ایجاد کنند، اما نقش آن‌ها مکمل است و جایگزین درمان استاندارد پریودنتال نیستند.