ملاتونین و خطر پنهان نارسایی قلبی در مصرف شبانه

اگر کپسول کوچک و بدون نسخه‌ای که میلیون‌ها نفر شب‌ها مصرف می‌کنند، هزینه‌ای پنهان داشته باشد چه؟ ملاتونین، کمک‌خواب شناخته‌شده‌ای که به عنوان مکملی هورمونی و بی‌ضرر فروخته می‌شود، پس از انتشار یک تحلیل تازه در چند کشور که مصرف طولانی‌مدت آن را با افزایش نارسایی قلبی و مرگ مرتبط دانسته، دوباره در کانون توجه قرار گرفته است.

پژوهشگران بیش از ۱۳۰ هزار بزرگسال مبتلا به بی‌خوابی را بررسی کردند و به الگوهایی نگران‌کننده رسیدند. افرادی که بیش از یک سال برایشان ملاتونین تجویز شده بود، طی پنج سال با ۸۹ درصد خطر بیشتر برای ابتلا به نارسایی قلبی روبه‌رو بودند. میزان مرگ‌ومیر نیز افزایش یافت: احتمال مرگ به هر علت، در گروه‌های مقایسه‌شده، تقریبا دو برابر شد و از حدود ۴٫۳ درصد به ۷٫۸ درصد رسید. بررسی تکمیلی سوابق بیمارستانی نیز نشان داد بستری شدن به دلیل نارسایی قلبی در مصرف‌کنندگان طولانی‌مدت نزدیک به ۳٫۵ برابر بیشتر بوده است.

چنین اعدادی انسان را متوقف می‌کند. این یافته‌ها توجه جدی می‌طلبند. اما به‌تنهایی علت و معلول را ثابت نمی‌کنند. این مطالعه در نشست‌های علمی انجمن قلب آمریکا در سال ۲۰۲۵ ارائه شد و هنوز فرایند داوری علمی همتا را پشت سر نگذاشته است. با این حال، داده‌ها آن‌قدر قابل توجه بودند که نهادهای ناظر را حساس کنند. در آوریل ۲۰۲۶، سازمان غذا و داروی عربستان سعودی پس از بررسی این مطالعه در کنار گزارش‌های جهانی عوارض دارویی، یک سیگنال ایمنی درباره ملاتونین و نارسایی قلبی ثبت کرد و شواهد را «نشان‌دهنده احتمال ارتباط علّی» توصیف کرد. این اقدام ممنوعیت نبود. تغییر برچسب دارو هم نبود. اما یک هشدار جدی بود.

مکمل‌های ملاتونین در ایالات متحده بدون نسخه در دسترس هستند. 

ملاتونین عملکرد هورمونی را تقلید می‌کند که مغز برای اعلام زمان خواب تولید می‌کند. مصرف آن در شب می‌تواند ساعت زیستی بدن را تنظیم کند و به خواب رفتن را آسان‌تر سازد. مصرف کوتاه‌مدت، معمولا به مدت یک تا دو ماه، برای بزرگسالانی که باردار یا شیرده نیستند، عموما ایمن تلقی می‌شود. اما فراتر از این بازه، شواهد علمی محدود است. شمار اندکی از کارآزمایی‌های بزرگ و کنترل‌شده، افرادی را که سال‌ها ملاتونین مصرف می‌کنند دنبال کرده‌اند. این خلأ زمانی اهمیت بیشتری پیدا می‌کند که یک مکمل خواب از مصرف گهگاهی به عادت روزانه تبدیل شود.

اکنیدیلیچوکو ننادی، دانشمند پزشکی مشارکت‌کننده در این تحلیل، گفت: «مکمل‌های ملاتونین شاید آن‌قدر که معمولا تصور می‌شود بی‌خطر نباشند.» پیام او روشن است: تصویر فرهنگی ملاتونین به عنوان راه‌حلی طبیعی و بی‌ضرر برای خواب، ممکن است وقتی این دارو ماه‌ها یا سال‌ها وارد زندگی روزمره می‌شود، گمراه‌کننده باشد.

طراحی این مطالعه یک محدودیت مهم دارد. پژوهشگران برای شناسایی مصرف‌کنندگان ملاتونین به سوابق نسخه‌های پزشکی تکیه کردند. در کشورهایی مانند ایالات متحده، خرید ملاتونین بدون نسخه بسیار آسان است. بنابراین ممکن است برخی افراد در گروه کنترلِ بدون نسخه، در واقع ملاتونین بدون نسخه مصرف کرده باشند؛ ابهامی که می‌تواند مقایسه را مخدوش کند. کارلوس اگه‌آ، رئیس فدراسیون اسپانیایی انجمن‌های پزشکی خواب، خواستار احتیاط شد، اما گفت این ارتباط‌ها آن‌قدر جدی هستند که انجام یک کارآزمایی تصادفی و آینده‌نگر برای تعیین قطعی ایمنی ملاتونین را توجیه کنند.

نگرانی‌های دیگری نیز در نقاط دیگر مطرح شده است. در استرالیا، چند مورد مسمومیت غیرمرگبار کودکان پرسش‌هایی را درباره ایمنی محصول و نگهداری آن دور از دسترس کودکان ایجاد کرده است. در بزرگسالان، عوارض کوتاه‌مدت معمولا خفیف است، مانند خواب‌آلودگی صبح روز بعد و سردرد، اما پیامدهای بلندمدت قلبی و عروقی تا امروز در مقیاس گسترده بررسی نشده بود. همین شکاف میان مصرف فراگیر و شواهد محدود است که کارشناسان سلامت عمومی را نگران می‌کند.

پزشکان و افرادی که به دنبال خواب بهتر هستند، چگونه باید واکنش نشان دهند؟ برای کسانی که با بی‌خوابی گاه‌به‌گاه دست‌وپنجه نرم می‌کنند، رویکردهای رفتاری مانند درمان شناختی رفتاری بی‌خوابی همچنان توصیه خط اول محسوب می‌شود. برای افرادی که قصد مصرف ملاتونین دارند، داده‌های تازه نشان می‌دهد بهتر است کمترین دوز مؤثر، در کوتاه‌ترین مدت ممکن مصرف شود و گفت‌وگویی صریح با پزشک یا ارائه‌دهنده خدمات سلامت درباره خطرات و فواید انجام گیرد، به‌ویژه اگر فرد بیماری قلبی زمینه‌ای یا عوامل خطر دیگر داشته باشد.

علم به‌ندرت حکم‌های فوری و قطعی صادر می‌کند. این تحلیل پرسش‌هایی فوری مطرح می‌کند و گام بعدی را روشن نشان می‌دهد: کارآزمایی‌های بلندمدت، دقیق و کنترل‌شده که بتوانند مشخص کنند آیا خود ملاتونین به آسیب قلبی کمک می‌کند یا این ارتباط‌ها بازتاب عوامل دیگری هستند که با بی‌خوابی و سلامت نامطلوب همراه‌اند. تا آن زمان، بدون نسخه بودن یک محصول به معنای ایمنی مطلق آن نیست.

خواب ارزشمند است. قلب سالم هم همین‌طور. شاید وقت آن رسیده باشد که با هر دو به یک اندازه محتاطانه رفتار کنیم.