6 دقیقه
در نگاه اول، ملاتونین بیخطر به نظر میرسد: یک قرص کوچک، وعده خوابی آرام و خریدی آسان از قفسه داروخانه. بسیاری از افراد هر شب سراغ آن میروند و زندگی روزمره خود را ادامه میدهند. اما یک تحلیل تازه در چند کشور، پرسشی نگرانکننده را مطرح کرده است: آیا مصرف منظم ملاتونین میتواند برخی افراد را بهتدریج در معرض مشکلات جدی قلبی قرار دهد؟
نشانههایی از سوابق سلامت
پژوهشگرانی که سوابق الکترونیکی سلامت بیش از ۱۳۰ هزار بزرگسال را گردآوری کردند، نسخههای تجویزی ملاتونین را بررسی کردند و پیامدهای سلامت را در یک دوره پنجساله دنبال کردند. افرادی که بیش از یک سال برایشان ملاتونین تجویز شده بود، در مقایسه با کسانی که این هورمون را دریافت نکرده بودند، با میزان بهمراتب بالاتری از نارسایی قلبی و افزایش نرخ کلی مرگومیر روبهرو شدند.
اعداد اصلی قابل توجهاند. تجویز طولانیمدت با افزایش ۸۹ درصدی خطر نارسایی قلبی در بازه پنجساله همبستگی داشت. مرگومیر به هر علت نیز در همان دوره تقریبا دو برابر شد؛ از ۴.۳ درصد در گروه مقایسه به ۷.۸ درصد در میان مصرفکنندگان بلندمدت رسید. یک تحلیل ثانویه نیز احتمال بستری شدن به دلیل نارسایی قلبی را نزدیک به ۳.۵ برابر بیشتر گزارش کرد.
این نتایج در نشستهای علمی انجمن قلب آمریکا ارائه شدهاند، اما هنوز از فرایند داوری همتا عبور نکردهاند. این نکته اهمیت دارد. یافتههای اولیه میتوانند به یک خطر واقعی اشاره کنند، اما ممکن است بازتابدهنده عوامل مخدوشکننده یا کاستیهایی در شیوه گردآوری دادهها نیز باشند.
این مطالعه چه چیزهایی را نشان میدهد و چه چیزهایی را نه
تفسیر نتایج به روش مطالعه محدود است. پژوهشگران برای شناسایی مصرفکنندگان ملاتونین از سوابق نسخههای پزشکی استفاده کردند. در کشورهایی مانند ایالات متحده که ملاتونین بهطور گسترده بدون نسخه در دسترس است، این روش میتواند بسیاری از مصرفکنندگانی را که خودسرانه و بدون نسخه از آن استفاده میکنند، نادیده بگیرد. در کشورهای دیگر، مانند بریتانیا، ملاتونین فقط با نسخه عرضه میشود، بنابراین سوابق در آنجا کاملتر است. این ناهمخوانی باعث ایجاد عدم قطعیت میشود: برخی افرادی که در مجموعه دادهها «غیرمصرفکننده» شمرده شدهاند، ممکن است در واقع ملاتونین بدون نسخه مصرف کرده باشند.
کارلوس اگهآ، رئیس فدراسیون اسپانیایی انجمنهای پزشکی خواب که در این مطالعه نقشی نداشت، هشدار داد که این ارتباطها اثبات رابطه علت و معلولی نیستند. با این حال، او بر اهمیت این نشانه تأکید کرد: «این دادهها برداشت رایج از ملاتونین به عنوان یک درمان مزمن بیضرر را به چالش میکشند و ضرورت انجام کارآزماییهای آیندهنگر و کنترلشده را برجسته میکنند.»
اکندیلیچوکو ننادی، دانشمند علوم پزشکی و سرپرست این تحلیل، نیز همین احتیاط را تکرار کرد و در عین حال بر الگوی ثابت مشاهدهشده در چندین مجموعه داده تأکید داشت. ننادی گفت: «مکملهای ملاتونین بهطور گسترده به عنوان گزینهای ایمن و طبیعی برای بهبود خواب شناخته میشوند. مشاهده افزایشهای مداوم در پیامدهای جدی قلبیعروقی، حتی پس از تعدیل عوامل خطر شناختهشده، بسیار چشمگیر بود.»
پذیرفتنی بودن زیستی و خلأهای دانشی
ملاتونین یک داروی گیاهی تقویتی نیست؛ هورمونی است که توسط غده صنوبری تولید میشود و به تنظیم ریتم شبانهروزی بدن کمک میکند. مصرف آن در شب میتواند زمانبندی خواب را جابهجا کند. در دورههای کوتاه، از چند روز تا چند ماه، بسیاری از مطالعات ایمنی نسبی آن را برای بیشتر بزرگسالانی که باردار یا شیرده نیستند نشان دادهاند. اما اثرات هورمونی بلندمدت ملاتونین مکمل هنوز بهخوبی شناخته نشده است.
آیا مصرف مداوم ملاتونین میتواند فیزیولوژی قلب و عروق را تغییر دهد؟ این احتمال وجود دارد. ملاتونین با گیرندههایی در سراسر بدن تعامل دارد و اثرات آن بر فشار خون، ضربان قلب، سوختوساز و مسیرهای التهابی پیچیده است. برخی مطالعات حیوانی و انسانی کوچک، از ویژگیهای احتمالا محافظتکننده قلبی در شرایط خاص سخن میگویند، در حالی که برخی دیگر به عوارض نامطلوب در صورت مصرف طولانی یا دوز نامناسب اشاره دارند. تحلیل کنونی به این پرسشهای سازوکاری پاسخ قطعی نمیدهد.
نکات کاربردی برای پزشکان و مصرفکنندگان
در حال حاضر، دستورالعملهای بالینی تغییری نکردهاند. مصرف کوتاهمدت ملاتونین برای اختلالات ریتم شبانهروزی یا بیخوابی گذرا، برای بسیاری از بزرگسالان عموما قابل قبول دانسته میشود. اما یافتههای جدید بر ضرورت احتیاط تأکید میکنند: پزشکان و داروسازان باید درباره مصرف ملاتونین سؤال کنند، در موارد مناسب درباره محدود کردن مدت مصرف مشاوره دهند و گزینههای جایگزین مبتنی بر شواهد، مانند درمان شناختی رفتاری بیخوابی را در نظر بگیرند.
والدین نیز باید هوشیار باشند. گزارشهایی از مسمومیتهای غیرکشنده کودکان در برخی کشورها، خطراتی را برجسته کردهاند که زمانی رخ میدهد که کودکان به دوزهای مخصوص بزرگسالان دسترسی پیدا میکنند. ملاتونین یک هورمون است، نه آبنباتی بیضرر.
دیدگاه تخصصی
دکتر لورا میچل، متخصص قلب و پژوهشگر بالینی که تعاملات خواب و قلب را مطالعه میکند، میگوید: «همبستگی مشاهدهشده در اینجا یک علامت هشدار است، نه حکم نهایی. ما به کارآزماییهای تصادفیسازیشدهای نیاز داریم که نشانگرهای قلبی و تصویربرداری را در طول زمان پایش کنند، و همچنین باید مصرف بدون نسخه را بهتر ردیابی کنیم. تا آن زمان، به بیماران توصیه میکنم با ملاتونین مانند هر داروی دیگری برخورد کنند: کمترین دوز مؤثر را برای کوتاهترین مدت لازم مصرف کنند و بهطور منظم با پزشک در تماس باشند.»
نتیجهگیری
این تصویر در حال شکلگیری به این معنا نیست که ملاتونین برای همه مصرفکنندگان بلندمدت قطعا زیانآور است. اما گفتوگوی مربوط به نسبت خطر و فایده را تغییر میدهد. مکملی که بسیاری آن را بیضرر میدانند، شایسته بررسی دقیق و آیندهنگر است، بهویژه با توجه به اینکه مصرف آن تا این اندازه رایج شده است. پزشکان باید مصرف داروهای کمکخواب را در پرونده بیماران ثبت کنند، پژوهشگران باید کارآزماییهایی را در اولویت بگذارند که بتوانند رابطه علت و معلولی را بیازمایند، و مصرفکنندگان باید به مصرف شبانه ملاتونین با آگاهی بیشتری نگاه کنند، نه صرفا از سر سهولت دسترسی.
منبع: sciencealert
ارسال نظر