سانی رولینز؛ وداع با غول بداهه نوازی ساکسوفون جاز

او می‌توانست ساکسوفون تنور را مثل یک انسان به حرف بیاورد؛ بازیگوش، جست‌وجوگر و سرکش. خانواده سانی رولینز از طریق کانال‌های رسمی اجتماعی او اعلام کردند که او در ۲۵ مه ۲۰۲۶ در خانه‌اش در وودستاک نیویورک درگذشت. او ۹۵ سال داشت.

کارنامه رولینز مثل نقشه‌ای از جاز مدرن بود: بیش از شش دهه روی صحنه و در استودیو، با بیش از شصت آلبوم که قطعات را به استانداردهای ماندگار تبدیل کردند. کافی است یک بار به «St. Thomas»، «Oleo»، «Doxy» یا «Airegin» گوش دهید تا بفهمید چرا نوازندگان هنوز با گوش سپردن به او می‌آموزند. منتقدان او را بزرگ‌ترین بداهه‌نواز این موسیقی می‌نامیدند؛ دیگران، نابغه‌ای بی‌قرار. همین بی‌قراری او را پیش می‌راند؛ همیشه در جست‌وجو، همیشه در حال دگرگون کردن ملودی.

او با راهنمایی غول‌های موسیقی وارد صحنه شد. جمله‌بندی آلتوی چارلی پارکر خیلی زود بر او اثر گذاشت. تلونیوس مانک جوان در شکل‌گیری مسیرش نقش داشت و بعدها با هم ضبط کردند. رولینز با اورنت کلمن، دیزی گیلسپی، مکس روچ و مایلز دیویس هم‌نوازی کرد و ایده و سولو رد و بدل کرد؛ نشست‌هایی که به آثاری مانند Dig، Collectors' Items و Bags' Groove انجامید. «Tenor Madness»، دوئل او با کولترین، هنوز هم با انرژی رقابتی خود شنونده را تکان می‌دهد.

او در سال ۱۹۵۷ آلبوم Saxophone Colossus را ساخت؛ اثری که بسیاری از شنوندگان و موسیقی‌دانان همکار، هنگام نام بردن از هنر او، پیش از هر چیز به آن اشاره می‌کنند. کتابخانه کنگره آمریکا در سال ۲۰۱۷ این آلبوم را وارد فهرست ملی ضبط‌های صوتی کرد و از قدرت، ظرافت و طنز زیرکانه سولوهای آن ستایش کرد. این از آن دست صفحه‌هایی است که حتی پس از دهه‌ها گوش دادن، گوشه‌های تازه‌ای را آشکار می‌کند.

فرهنگ عامه هم او را می‌شناخت. آن خط ساکسوفون فراموش‌نشدنی و شناور در پایان ترانه «Waiting on a Friend» از رولینگ استونز؟ آن صدای رولینز است؛ حضوری کوتاه که جمله‌بندی او را به میلیون‌ها نفر معرفی کرد. چارلی واتس، که پیشینه‌ای جازی داشت، در سال ۲۰۱۰ گفت وقتی رولینز می‌نواخت، ساکسوفونیست‌های دیگر با حیرت تماشا می‌کردند. واتس افزود: «او آخرین کسی است که همچنان ایستاده است. هنوز در اوج است.» کوتاه بگوییم: الهام‌بخش بود.

اجرا برای او تعهدی مادام‌العمر بود، هرچند پس از سال ۲۰۱۴ از کنسرت‌های عمومی فاصله گرفت. افتخارها نیز در پی این کارنامه آمدند: گرمی یک عمر دستاورد هنری در سال ۲۰۰۴، نشان ملی هنر در سال ۲۰۱۰ و نشان افتخار مرکز کندی در سال ۲۰۱۱ که در کنار هنرمندانی از یویو ما تا مریل استریپ به او اهدا شد. هر یک از این تقدیرها اشاره‌ای بود به کسی که با پافشاری آرام خود، جمله‌بندی و ریتم را از نو نوشت.

رولینز بارها از خلاقیت به‌عنوان نوعی تداوم سخن می‌گفت. او در سال ۲۰۰۹ گفت باور دارد انرژی خلاقه فراتر از این زندگی ادامه می‌یابد؛ نگاهی معنوی که با موسیقی‌دانی هماهنگ بود که بداهه‌نوازی را گفت‌وگویی می‌دید که هرگز واقعا پایان نمی‌گیرد.

او گنجینه‌ای بر جای گذاشت که زبان جاز را از نو شکل داد.

به او گوش دهید. سولوها را مطالعه کنید. و اگر گرامافون دارید، Saxophone Colossus را آن‌قدر بلند پخش کنید که همسایه‌ها بیدار شوند؛ چون یک غول این‌گونه همچنان سخن می‌گوید.