6 دقیقه
دو چرخ خرید را تصور کنید که کنار هم حرکت میکنند. یکی پر از غلات کامل، حبوبات، روغن زیتون، سبزیجات رنگارنگ، مغزها و میوه تازه است. دیگری با نانهای تصفیهشده، نوشیدنیهای شیرین، چیپس سیبزمینی و آبمیوه پر شده است. بر اساس یک مطالعه بزرگ و بلندمدت که نزدیک به ۹۳ هزار بزرگسال را حدود ۱۱ سال دنبال کرده، محتویات همین چرخها میتواند تا حدی نشان دهد چه کسانی در سالهای سالمندی حافظه تیزتر و سلامت شناختی بهتری خواهند داشت.
این پژوهش که در نشریه نورولوژی وابسته به آکادمی نورولوژی آمریکا منتشر شده، ادعا نمیکند که یک علت قطعی پیدا کرده است. یافتهها از ارتباطها سخن میگویند، نه اثبات رابطه علت و معلولی. با این حال، پیام مطالعه روشن است: وقتی صحبت از خطر زوال عقل میشود، همه رژیمهای غذایی گیاهی ارزش یکسانی ندارند.
وقتی نوع گیاه در بشقاب از حذف گوشت مهمتر میشود
پژوهشگران الگوهای غذایی شرکتکنندگان را در سه گروه گیاهمحور دستهبندی کردند. گروه نخست، امتیاز کلی رژیم غذایی گیاهی بود که به سادگی اندازه میگرفت چه مقدار از غذاهای گیاهی جایگزین محصولات حیوانی شدهاند. گروه دوم به غذاهای گیاهی باکیفیت مانند غلات کامل، میوه، سبزیجات، روغنهای گیاهی، حبوبات، مغزها، چای و قهوه امتیاز بیشتری میداد. گروه سوم مصرف غذاهای گیاهی کمکیفیت را دنبال میکرد: غلات تصفیهشده، آبمیوهها، سیبزمینی و قندهای افزوده.
شرکتکنندگان در آغاز مطالعه پرسشنامههای غذایی را تکمیل کردند و بخشی از آنها حدود ده سال بعد دوباره همان ارزیابی را انجام دادند. سپس پژوهشگران برای هر الگوی غذایی امتیاز تعیین کردند و افراد را از کمترین تا بیشترین میزان پایبندی به پنج گروه تقسیم کردند. عواملی مانند سن، فعالیت بدنی، دیابت و سایر مواردی که بر سلامت مغز اثر میگذارند نیز در تحلیلها کنترل شد.
اعداد کلیدی چنین بودند: افرادی که در بالاترین پنجک امتیاز کلی رژیم غذایی گیاهی قرار داشتند، در مقایسه با گروهی که کمترین امتیاز را داشت، حدود ۱۲ درصد خطر کمتری برای ابتلا به بیماری آلزایمر یا زوال عقلهای مرتبط نشان دادند. پایبندی بالا به الگوی گیاهی سالم با حدود ۷ درصد خطر کمتر همراه بود. در مقابل، افرادی که بیشترین مصرف غذاهای گیاهی ناسالم را داشتند، با ۶ درصد افزایش خطر روبهرو بودند.
تغییرات در طول زمان نیز اهمیت داشت. در زیرگروهی که یک دهه بعد رژیم غذایی خود را بهروزرسانی کردند، شرکتکنندگانی که بیشترین تغییر را به سمت مصرف غذاهای گیاهی ناسالم داشتند، با ۲۵ درصد افزایش خطر زوال عقل مواجه شدند. کسانی که مصرف غذاهای گیاهی کمکیفیت را کاهش دادند، ۱۱ درصد افت خطر را تجربه کردند. نتیجه عملی روشن است: بهبود کیفیت غذاهای گیاهی ظاهرا در هر سن بزرگسالی میتواند سودمند باشد.
رژیمهای غذایی گیاهی باکیفیت با خطر کمتر زوال عقل مرتبط بودند، در حالی که رژیمهای گیاهی کمکیفیت با افزایش خطر ارتباط داشتند.
این یافتهها برای سلامت مغز چه معنایی دارد و محدودیت شواهد چیست
بیماری آلزایمر همچنان شایعترین علت زوال عقل است. آغاز آن تحت تأثیر ژنتیک، سلامت عروق، سبک زندگی و مواجهههای محیطی قرار دارد. رژیم غذایی از مسیرهای مختلف وارد این شبکه پیچیده میشود: بر فشار خون و خطر دیابت اثر میگذارد، التهاب و اکسیداسیون را تغییر میدهد و حتی میتواند میکروبیوم روده را تحت تأثیر قرار دهد؛ عاملی که به نوبه خود بر شیمی مغز اثرگذار است.
با این حال، مطالعات مشاهدهای نمیتوانند همه عوامل مخدوشکننده را به طور کامل حذف کنند. پرسشنامههای غذایی خوداظهاری نیز بینقص نیستند. افرادی که رژیم غذایی سالمتری دارند ممکن است بیشتر ورزش کنند، به مراقبت پزشکی بهتر دسترسی داشته باشند یا مزیتهای دیگری داشته باشند که خطر زوال عقل را کاهش میدهد. نویسندگان مطالعه این محدودیتها را پذیرفتهاند. با این وجود، تأکید میکنند که کیفیت رژیم غذایی یک عامل قابل اصلاح و شایسته توجه به نظر میرسد.
نتیجه کاربردی چیست؟ غذاهای گیاهی را بیشتر انتخاب کنید، اما هوشمندانه. غلات تصفیهشده را با غلات کامل جایگزین کنید. نوشیدنیهای شیرین و آبمیوه را کنار بگذارید و به جای آن آب، چای بدون شکر یا قهوه بدون شکر بنوشید. حبوبات، مغزها و تنوع بیشتری از سبزیجات را به برنامه غذایی اضافه کنید. این اقدامات تضمین قطعی در برابر افت شناختی نیستند، اما کارهایی کمخطرند که برای قلب، سوختوساز بدن و احتمالا مغز نیز سود دارند.
دیدگاه کارشناس
دکتر النا مورالس، متخصص مغز و اعصاب و پژوهشگر حوزه سالمندی در دانشگاه بارسلونا، میگوید: «این مطالعه تصویری را تقویت میکند که در علم تغذیه روزبهروز روشنتر میشود. آنچه طی دههها میخورید، مسیرهای عروقی و متابولیکی وابسته به مغز را شکل میدهد. حتی بهبودهای نسبتا کوچک در کیفیت رژیم غذایی میتواند اثرات بزرگی داشته باشد، چون این اثرات در طول زمان روی هم جمع میشوند.»
او یک توصیه عملی هم اضافه میکند: «اگر کسی بپرسد از کجا شروع کند، بهتر است روی یک تغییر در هر نوبت تمرکز کند. غلات صبحانه تصفیهشده را با جو دوسر جایگزین کنید. چند بار در هفته یک مشت مغز به برنامه غذایی خود اضافه کنید. تغییرات کوچک و پایدار معمولا بهتر از دگرگونیهای ناگهانی و کامل ادامه پیدا میکنند.»
جمعبندی
این مطالعه به طور قطعی ثابت نمیکند که رژیم غذایی گیاهی از زوال عقل پیشگیری میکند، اما شواهد قانعکنندهای ارائه میدهد که ترکیب غذاهای گیاهی اهمیت دارد. کیفیت مهم است. انتخاب غلات کمفرآوریشده، طیفی متنوع از سبزیجات، میوهها، حبوبات و روغنهای سالم در این گروه بزرگ و متنوع با خطر کمتر زوال عقل ارتباط داشت. در مقابل، رژیمی که بر محصولات گیاهی تصفیهشده و قندهای افزوده متکی است، ظاهرا خطر را افزایش میدهد.
پژوهشهای آینده باید این ارتباطها را با کارآزماییهای تصادفی، نشانگرهای زیستی و تصویربرداری مغزی بررسی کنند تا علت و سازوکار دقیق روشن شود. تا آن زمان، عوض کردن چند قلم کالا در چرخ خرید میتواند گامی منطقی و همسو با شواهد برای افرادی باشد که میخواهند از سلامت شناختی خود محافظت کنند.
منبع: scitechdaily
ارسال نظر