10 دقیقه
نظارتهای بلندمدت جدید از ایالت کلرادو هشدار میدهند: جوانترین اعضای یک گونه آشنا در زیستبومهای آلپاین — پیکای آمریکایی — در یک سایت مطالعهشده در راکیها کمتر یافت میشوند. پژوهشگران میگویند این تغییر میتواند نشاندهنده فشارهای گستردهتر در اکوسیستمهای مرتفع باشد که خدمات حیاتی آب و تنوع زیستی را فراهم میکنند.
پیکاها (سرده Ochotona) پستاندارانی کوچک و گیاهخوار هستند که با خرگوشها و خرگوشچهها نسبت نزدیک دارند و به زندگی در زیستگاههای سرد و مرتفع سازگار شدهاند. آنها در شیبهای سنگلاخی تالوس در مناطق آلپاین و سابآلپاین دیده میشوند و به گوشهای گرد، خز متراکم و صدای هشدار متمایزشان شناخته میشوند. پیکاها بهخاطر وابستگی شدید به میکروزیستگاههای سرد و پناهگاههای سنگی، به عنوان گونه نشانگر برای مطالعه تأثیرات تغییرات اقلیمی بر زیستبومهای کوهستانی اهمیت دارند.
سکوت در شیبهای تالوس
دانشمندان دانشگاه کلرادو بولدر گزارش دادهاند که سهم تولدها یا مشاهدات پیکاهای جوان در نیووت ریج، یک سایت تحقیقات بومشناسی بلندمدت حدود ده مایل جنوبی پارک ملی راکی، بهطرز نگرانکنندهای کاهش یافته است. با مقایسه رکوردهای تلهگذاری و نشانهگذاری که از دهه 1980 آغاز میشود با سرشماریهای مکرری تا سال 2020، تیم دریافت که تعداد پیکاهای جوان ثبتشده امروز تقریباً نصف مقداری است که در دوره اولیه پایش مشاهده میشد.
این کاهش لزوماً به معنای فروپاشی کامل جمعیت پیکا نیست، اما نشان میدهد جمعیت محلی پیرتر شده است. ورود یا بقا کمتر جوانان در کلنی تابآوری جمعیت و قابلیت بقاء بلندمدت را کاهش میدهد. به عبارت دیگر: شیبهای کوهستانی آرامتر شدهاند و فراوانی جوانان که نشاندهنده تولیدمثل و سلامت جمعیت است، پایین آمده است.
افزون بر این، کاهش جوانان میتواند نشانهای از تغییر در ساختار اجتماعی و رفتار قلمرویی پیکاها باشد. زمانی که تقسیم جمعیت به سمت افراد مسن تغییر کند، رقابت بر منابع غذایی و فضای امن برای پناه گرفتن در زمستان نیز ممکن است افزایش یابد، که این خود پیامدهای بومسازگانی و بلندمدتی در پی دارد.
چرا پیکاهای جوان اهمیت دارند
ورود نسل جوان یا جذب جوانان یکی از شاخصهای حیاتی جمعیتی در حفاظت حیاتوحش است. وقتی جوانان کمتر شوند، شتاب رشد جمعیت کاهش مییابد و تبادل ژنتیکی بین جمعیتهای ایزولهٔ بالای قلهها ضعیف میشود. برای گونههایی مانند پیکا که در یک «پوشش حرارتی باریک» زندگی میکنند و به زیستگاههای سنگچین (تالوس) وابستگی نزدیکی دارند، تغییرات در دموگرافی میتواند نشاندهنده تغییرات وسیعتری در میکرواقلیمهای آلپاین و هیدرولوژی باشد که منابع آب پاییندست را تأمین میکنند.
از منظر حفاظتی، سنجش جذب جوانان اطلاعات عملیاتی میدهد: آیا تولید مثل موفق بوده؟ آیا بچهها به سن استقلال رسیدهاند؟ کاهش در این شاخص معمولاً اولین علامت فرسایش جمعیت است، قبل از آنکه شمار بالغین بهطرز محسوس کاهش یابد.
از تالوس تا سرشاخهها: پیوند غیرمستقیم با آب
پژوهشگران تأکید میکنند که نواحی آلپاین مانند برجهای آب طبیعی عمل میکنند. برف فصلی، یخزدگیهای زمینی و یخزای دیرگداز (پرفراست) آب را ذخیره کرده و بهتدریج وارد رودخانهها و مخازن میسازند. تابستانهای گرمتر میتواند فرایند ذوب را تسریع کند و میکروزیستگاههایی را که پیکاها و سایر متخصصان آلپاین به آنها وابستهاند دگرگون سازد — که به نوبه خود میتواند زمانبندی و میزان تأمین آب در پاییندست را تغییر دهد.
بهعلاوه، تغییرات در پوشش گیاهی و زمانبندی پدیدههای فنولوژیک مانند جوانهزدن و گلدهی گیاهان آلپاین میتواند بر کیفیت و در دسترس بودن منابع غذایی برای نسل جوان پیکا تأثیر بگذارد و در نهایت زنجیرههای غذایی محلی و فرآیندهای خاک و هیدرولوژیک را تغییر دهد.
چه چیزی مطالعه نیووت ریج نشان داد — و چه چیزی نشان نداد
این مطالعه دادههایی را از دو تلاش پایشی عمده ترکیب میکند. در دهه 1980 چارلز ساوتویک و همکارانش در نیووت ریج پیکاها را تله، نشانهگذاری و کلاسهای سنی و وفاداری مکانی آنها را ثبت کردند. از سال 2004 و بهویژه بین 2008 تا 2020، پژوهشگران CU Boulder پروتکلهای مشابهی را از سر گرفتند تا مقایسههای چند دههای ممکن شود. استفاده از روشهای تکرارپذیر مانند تلهگذاری منظم، نشانهگذاری و ثبت مشخصات سنی به محققان امکان میدهد تغییرات ترکیبی جمعیتی را بهصورت طولی بررسی کنند.
بر اساس گفتههای نویسنده ارشد کریس ری از مؤسسه تحقیقات قطبی و آلپاین (INSTAAR)، سهم جوانانی که ثبت شدهاند نسبت به معیار پایه دهه 1980 حدود 50 درصد کاهش یافته است. ری — که بیش از سه دهه پیکاها را در غرب آمریکا مطالعه کرده — خاطر نشان میکند که پیکاها نسبت به نوسانات دمایی حساس هستند زیرا قادر به دفع گرما از طریق تنفس با دهان باز یا عرقکردن نیستند؛ آنها برای تنظیم دمای بدن به میکروزیستگاههای خنک داخل تالوس وابستهاند.
مهم است بدانیم که تیم پژوهشی دلیل قطعی و یگانهای برای کاهش جوانان در این سایت اعلام نکرده است. شواهد همبستگی را نشان میدهد: دماهای تابستانی در راکیها بالا رفته و مدلهای گذشته کاهش جمعیت پیکاها را در سناریوهای گرمایش آتی پیشبینی کردهاند. با این وجود، کاهش محلی در جذب جوانان با نگرانیهایی همراستا است که افزایش دما راهروهای ایمن بین زیستگاههای سنگی را کاهش میدهد و خطر مرگ و میر برای افراد جوانی که مجبور به عبور از ارتفاعات پایینتر و گرمتر میشوند را بالا میبرد.
کریس ری هنگام انجام سرشماری پیکاها در منطقه محافظتشده Indian Peaks کلرادو یادداشتبرداری میکند
موانع مهاجرت و محدودیتهای تاریخچه زندگی
پیکاها توانایی پراکنش در فواصل طولانی را بهخوبی ندارند. برای حرکت بین میدانهای تالوس ایزوله، یک فرد معمولاً مجبور است به درههای گرمتر پایین برود و سپس از کوه دیگری بالا برود — سفری پرخطر برای گونهای که به سرما سازگار شده است. جوانان که کمتر تجربه دارند و از نظر فیزیکی کوچکترند، ممکن است بهویژه در عبور از نواحی پست و گرمتر شانس کمی برای بقا داشته باشند، که این مسئله در شرایط گرمایش جهانی تشدید میشود.
محدودیتهای تاریخچه زندگی نیز نقش دارند: استرس گرمایی طولانیمدت میتواند موفقیت تولیدمثلی را کاهش دهد، فنولوژی گیاهی را تغییر دهد و منابع غذایی لازم برای مستقل شدن جوانان را محدود کند. تمامی این مسیرها میتوانند حضور جوانان را در تالوسهای مورد سرشماری کاهش دهند بدون اینکه فوراً شمار بالغین را تحت تأثیر قرار دهند. این پدیده در مطالعات جمعیتی بهعنوان یک تاخیر زمانی در واکنش جمعیت به تغییرات محیطی شناخته میشود.
در عین حال، فشارهای ترکیبی مانند آتشسوزیهای مکرر، فشار علفخواران و تغییرات کاربری زمین در حاشیه زیستگاههای آلپاین میتوانند وضعیت را پیچیدهتر کنند و نیاز به رویکردهای مدیریتی چندجانبه را برجسته سازند.
دانشجوی تحصیلات تکمیلی راشل می بیلینگز پس از جمعآوری دادهها، یک پیکا را در منطقه Indian Peaks کلرادو رها میکند
پیامدهای گستردهتر برای تنوع زیستی آلپاین
پیکاها بهعنوان یک گونه پرچمدار برای حفاظت آلپاین اهمیت دارند زیرا قابل رؤیت و شنیدناند و زیستگاههای مشخص و گسستهای را اشغال میکنند که آسانتر میتوان پایششان کرد. کاهش محلی در جذب جوانان پرچمهای قرمزی دربارهٔ پایداری میکرواقلیم، اتصال زیستگاه و ظرفیت اکوسیستمهای آلپاین برای سازگاری به اهتزاز درمیآورد. اگر روند مشابه در سایتهای دیگر نیز مشاهده شود، ممکن است شاهد اثرات دومینو مانند تغییرات در جامعههای گیاهی آلپاین، ترکیب حشرات و سایر گونههای سردسازگار باشیم.
از منظر کارکرد اکوسیستم، کاهش پیکاها میتواند اثری بر فرآیندهای خاک، پراکندگی بذر و شبکههای تغذیهای محلی داشته باشد. پیکاها بهعنوان مصرفکنندگان گیاهان آلپاین و در برخی موارد بهعنوان مهندسان زیستگاه (از طریق جمعآوری و قرار دادن علفها و گیاهان در پناهگاهها) نقشهایی ایفا میکنند که حذف یا کاهش آنها میتواند ساختار و عملکرد زیستبوم را تغییر دهد.
دیدگاه کارشناسی
«پیکاها مثل قناری معدن در ارتفاعات بالا عمل میکنند»، میگوید دکتر النا مورالس، یک اکولوژیست آلپاین خیالی با دو دهه تجربه میدانی در کوههای غربی. «وقتی جوانان شروع به ناپدید شدن میکنند، این به ما میگوید محیط سریعتر از توان پاسخدهی جمعیتها در حال تغییر است. پایش این مراحل ابتدایی زندگی به ما سیگنال هشدار زودهنگام میدهد — و فرصتی برای اولویتبندی اتصال زیستگاه و حفاظت از میکروزیستگاهها.»
نکته مهم این است که دیدگاههای کارشناسی باید با دادههای دقیق و پایش بلندمدت همساز شوند تا سیاستگذاریهای حفاظتی مبتنی بر شواهد شکل بگیرند. همکاری میان دانشگاهها، آژانسهای دولتی، سازمانهای حفاظت محیط زیست و جامعه محلی میتواند به طراحی مداخلات مؤثرتر کمک کند.
گام بعدی در پایش و مدیریت چیست؟
یافتههای نیووت ریج اهمیت پروندههای بلندمدت بومشناسی را تحتتأکید قرار میدهد. ادامه سرشماریهای استانداردشده در سایتهای متعدد به تعیین اینکه آیا روند کاهش جوانان پیکا یک ناهنجاری محلی است یا بخشی از الگوی منطقهای کمک خواهد کرد. پاسخهای مدیریتی میتواند شامل حفاظت از راهروهای میکروزیستگاهی خنک، حفظ تالوس و مراتع اطراف آلپاین و وارد کردن آسیبپذیری پیکا به طرحهای مدیریت حوضه آبریز و سازگاری اقلیمی باشد.
روشهای مدیریتی مشخصتر ممکن است شامل ایجاد یا محافظت از پناهگاههای سنگی مصنوعی، کاشت گونههای گیاهی مقاوم که منبع غذایی مناسب فراهم کنند، و کاهش فشارهای محیطی دیگر مانند چرای بیش از حد یا توسعهٔ توریستی در محلهای حساس باشد. افزون بر این، شبکهای از سایتهای پایش و استفاده از ابزارهای نوین مانند سنجش از دور، مدلسازی دمای میکروزیستگاه و تحلیلهای ژنتیکی میتواند در ارائه تصویر کاملتری از سلامت جمعیت کمککننده باشد.
برای کوهنوردان و طبیعتدوستان، پیام هم کاربردی و هم تأثیرگذار است. آن فراخوانهای تیز پیکا که مسیرهای آلپاین را پاره میکنند، تنها صدایی خوشایند نیستند؛ آنها سیگنالی از سلامت یک اکوسیستم هستند. از دست دادن نسل جوان این جانوران میتواند به معنی قلههایی آرامتر و کشوری مرتفع کمتابآورتر باشد — با پیامدهایی که فراتر از تنها تالوس امتداد مییابد.
در سطح سیاستگذاری، نتایج از نیووت ریج میتواند استدلالی برای تقویت برنامههای حفاظتی مناطق مرتفع، تخصیص بودجه برای پایش بلندمدت و بهکارگیری راهبردهای مدیریتی پیشگیرانه ارائه دهد. بهعلاوه، آموزش عمومی و مشارکت شهروندان در برنامههای پایش میتواند آگاهی و پشتیبانی اجتماعی برای حفاظت از زیستبومهای حساس کوهستانی افزایش دهد.
در نهایت، ادامه تحقیقات نیازمند تکرار دورهای سرشماریها، ترکیب دادههای تاریخی با ابزارهای جدید و پرداختن به شکافهای اطلاعاتی دربارهٔ نرخ بقا، پراکنش و ساختار ژنتیکی جمعیتها است. چنین رویکردی به تصمیمگیران و مدیران منابع طبیعی امکان میدهد تا راهکارهای مؤثری برای حفظ تنوع زیستی و خدمات اکوسیستمی مناطق مرتفع پیشنهاد کنند.
منبع: scitechdaily
نظرات
مکس_ایکس
این کاهش محلیه یا الگوی کلی؟ کاش دادههای ژنتیکی هم داشتیم، سوالا زیادن، حس میکنم غلظت دما مقصر باشه...
رضا
منطقش رو قبول دارم، کاهش جوانان یعنی زنگ هشدار برای کل اکوسیستم، باید اقدام کنیم و راهروهای خنک حفظ بشن
سفرلن
خیلی درامش کردن شاید، اما ایدهٔ پناهگاه مصنوعی جالبه؛ شواهد لازمه، مدیریت جامع میخواد، نه فقط اقدام جزیرهای
بیونیکس
پایش بلندمدت دقیقا همون چیزیه که لازم داشتیم؛ حالا وقتشه شبکهسازی سایتها رو جدی بگیریم. دادههای بیشتر، فوری
توربو
دیدم توی منطقه خودمون هم بچهها کمتر میومدن، احتمالا راهروها قطع شدن، باید کاری کرد سریع، واقعا
کوینپای
واقعیه؟ آیا دادهها مطمئنن... یا نمونه برداری محدود بوده؟ آدم شک میکنه، حرفا قوین ولی نیاز به تکرار
رودکس
وای، فکر نمیکردم کاهش نسل جوونا تا این حد هشداردهنده باشه… اون صداها انگار دارن کمکم محوش میشن، غصهآوره
ارسال نظر