5 دقیقه
خطرناکترین گرما اغلب از آن نوعی است که نمیبینید از راه میرسد. نه شعلهای در اپلیکیشن هواشناسی. نه عددی که پایین صفحه تلویزیون چشمک میزند. تهدید واقعی ممکن است همان نقطهای باشد که بدن انسان دیگر توان خنککردن خود را از دست میدهد، حتی پیش از آنکه دما به حدی برسد که بسیاری هنوز آن را سقف گرما میدانند.
وقتی عرق دیگر کار نمیکند
دانشمندان سالهاست برای سنجش گرمای خطرناک از دمای حباب تر استفاده میکنند. این شاخص گرما و رطوبت را با هم در نظر میگیرد و مهم است، چون عرق فقط زمانی کمک میکند که تبخیر واقعاً رخ دهد. وقتی هوا بیش از حد مرطوب باشد، عرق روی پوست میماند و تبخیر نمیشود. در آن نقطه، سیستم طبیعی خنکسازی بدن شروع به از کار افتادن میکند.
برای سالها، آستانهای که بهطور گسترده برای بقا در انسان مطرح میشد، دمای حباب تر ۳۵ درجه سانتیگراد، یا ۹۵ درجه فارنهایت در رطوبت ۱۰۰ درصد بود. این عدد به نوعی خط قرمز در علوم اقلیمی تبدیل شده بود. شرایطی در این سطح برای دورههای کوتاه ثبت شده بود، اما تصور میشد آنقدر کوتاه هستند که بهتنهایی مرگومیر گسترده ایجاد نکنند.
پژوهش تازهای که در Nature Communications منتشر شده، این تصور را به شکلی نگرانکننده به چالش میکشد. پژوهشگران پس از بررسی شش موج گرمای شدید نتیجه گرفتند که نقطه خطر برای مرگومیر گسترده ناشی از گرما ممکن است زودتر از انتظار برسد، آن هم در رطوبت کمتر و دمایی پایینتر از چیزی که معیار کلاسیک دمای حباب تر نشان میدهد.
مدل جدید چه نشان داد
این تیم که سرپرستی آن را سارا پرکینز-کرکپاتریک، دانشمند اقلیم در دانشگاه ملی استرالیا، بر عهده داشت، از مدلی مبتنی بر فیزیولوژی به نام HEAT-Lim استفاده کرد تا رخدادهای گرمای شدید در عربستان سعودی در سال ۲۰۲۴، بانکوک در سال ۲۰۲۴، فینیکس در سال ۲۰۲۳، ماونت ایسا در سال ۲۰۱۹، کراچی در سال ۲۰۱۵ و سویل در سال ۲۰۰۳ را بررسی کند.
این مدل فقط به هواشناسی نگاه نمیکرد. تلاش میکرد واکنش واقعی بدن انسان به گرما، سن و قرار گرفتن در معرض نور مستقیم خورشید را هم در نظر بگیرد. همین تغییر اهمیت زیادی دارد. ارزیابیهای سنتی مبتنی بر دما میتوانند هزینه واقعی موج گرما را دستکم بگیرند، بهویژه زمانی که مرگها بعداً بهجای گرما، در دسته بیماریهای قلبیعروقی یا تنفسی ثبت میشوند. به گفته این مطالعه، همین موضوع میتواند به کمشماری جدی منجر شود.
پرکینز-کرکپاتریک به The Guardian گفت نتایج حتی برای خود پژوهشگران هم تکاندهنده بود. واکنش او، به گفته خودش، عملاً این بود: «oh sh*t». همین پاسخ صریح، بزرگی نگرانی را نشان میدهد. وقتی مدل شهر به شهر اعمال شد، تصویر بسیار نگرانکنندهتر از انتظار اولیه بود.
هر شش موج گرما شامل دورههایی بودند که برای سالمندان ایستاده در نور مستقیم خورشید مرگبار محسوب میشدند. رویداد فینیکس در سال ۲۰۲۳ و موج گرمای کراچی در سال ۲۰۱۵ بهویژه شدید بودند. در این موارد، حتی سایه هم برای محافظت از افراد بالای ۶۵ سال در شدیدترین بازهها کافی نبود.
وضعیت کراچی بهطور خاص تلخ بود. در داغترین دورهها، مدل نشان داد که افراد ۱۸ تا ۳۵ ساله هم ممکن بود در آفتاب کامل با شرایط غیرقابلتحمل برای بقا روبهرو شوند. تلفات انسانی ویرانگر بود: شمار قربانیان در نهایت از ۲۰۰۰ نفر گذشت.
هشداری برای آیندهای گرمتر
پیامد کلی این یافتهها را نمیتوان نادیده گرفت. موجهای گرما فقط داغتر نمیشوند. آنها به شکلی خطرناکتر میشوند که پیشبینیهای استاندارد همیشه آن را ثبت نمیکنند. اگر شهری امروز هم بتواند از آستانه فیزیولوژیک مرگبار عبور کند، پس جهانی که ۲ یا ۳ درجه سانتیگراد گرمتر باشد این پرسش نگرانکننده را پیش میکشد که اصلاً چه چیزی هنوز قابلتحمل خواهد بود.
به همین دلیل این پژوهش فراتر از یک بحث دانشگاهی درباره دمای حباب تر اهمیت دارد. این مطالعه به روشی واقعبینانهتر برای سنجش خطرات اقلیمی اشاره میکند، روشی که فیزیولوژی انسان را هم در بر میگیرد، نه فقط هواشناسی را. در جهانی که در حال گرمتر شدن است، این تفاوت میتواند برنامهریزی سلامت عمومی، امدادرسانی اضطراری، طراحی شهری و سامانههای هشدار گرما را دگرگون کند.
درس روشن است: گرمای شدید فقط یک پدیده هواشناسی نیست، بلکه یک اورژانس زیستی است.
نظرات
لابکور
من تو بیمارستان تابستونا دیدم موج مرگ و میر با مشکلات قلبی بالا میره، این رو تو برنامه سلامت عمومی بذارن لازمِ. باید عملی بشه
مهران
خب اگه این حرفا درست باشه یعنی باید از پایه شهرسازی و سیستم هشدار بازنگری کنیم. اما مدل چقدر قابل اتکا ست؟
دیتاپالس
وااای، یعنی این همه سال عدد ۳۵ رو خط قرمز میدونستیم و حالا مدل جدید میگه حتی کمتر هم میتونه کشنده باشه؟ عملا شوکه شدم...
ارسال نظر