6 دقیقه
ناسا گزارش داده است که ارتباط با مدارگرد دیرپای مریخ موسوم به MAVEN بهطور غیرمنتظرهای قطع شده است. این مدارگرد که از سال ۲۰۱۴ مشغول مطالعهٔ لایههای بالایی اتمسفر مریخ بوده است، پس از یک گذر معمولی از پشت سیاره سکوت کرده و مهندسان اکنون در پی یافتن سیگنال و بررسی علل احتمالی این خاموشی ارتباطی هستند. این رخداد توجه جامعهٔ علمی و عملیاتی را معطوف پایداری شبکهٔ مخابراتی و مأموریتهای علمی در مدار مریخ کرده است.
چه اتفاقی افتاد: سکوت پشت مریخ
در تاریخ ۶ دسامبر ۲۰۲۵، مدارگرد MAVEN (مخفف Mars Atmosphere and Volatile Evolution) مطابق روال مأموریتی خود پشت مریخ رفت و هنگام بازگشت به دید از سوی زمین نتوانست ارتباط مجدد برقرار کند. تیمهای زمینی گزارش دادهاند که پیش از از دست رفتن سیگنال، وضعیت فنی و عملیاتی سفینه عادی به نظر میرسیده و هیچ نشانهٔ ملموسی از خطای شدید در عملیات روزمره وجود نداشته است. تا روز ۹ دسامبر، ناسا اعلام کرد که یک تحقیق فعال جهت یافتن هرگونه بیکن یا تلهمتری دریافتی آغاز شده است. از زبان رسمی آژانس: «تیمهای سفینه و عملیات در حال بررسی ناهنجاری هستند تا وضعیت را مدیریت کنند»، و تأکید شد که اطلاعات تکمیلی در صورت حصول، بهصورت رسمی منتشر خواهد شد.
چرا MAVEN برای دانش و کاوش مریخ اهمیت دارد
MAVEN که در سال ۲۰۱۳ پرتاب و در سپتامبر ۲۰۱۴ به مدار مریخ رسید، مأموریتی کلیدی در مطالعهٔ بخشهای بالایی اتمسفر و یونوسفر مریخ و نحوهٔ تعامل این لایهها با باد خورشیدی به عهده داشته است. با اندازهگیری نرخ و مکانیسمهای فرار ذرات اتمسفری به فضای بیرون، دادههای MAVEN به توضیح چگونگی گذار مریخ از وضعیتی که احتمالاً مرطوب و قابل زیست بوده به سیارهٔ نازک و سرد کنونی کمک قابل توجهی کرده است. این اطلاعات در حوزهٔ سیارهشناسی تطبیقی (comparative planetology) اهمیت دارد، زیرا به درک تفاوتهای اقلیمی و قابلیت زیستپذیری بین زمین و مریخ که منشاء مشابهی داشتهاند یاری میرساند.
تصویری از مریخ در نور فرابنفش که در سال ۲۰۲۳ توسط MAVEN ثبت شده است. لکهٔ بنفش ناحیهٔ قطب شمال را نشان میدهد.
ابزارهای علمی روی MAVEN فرایندهای کلیدی متعددی را آشکار کردهاند: نحوهٔ بلند شدن غبارها و انتقال بخار آب و سایر فرّارها به لایههای بالایی اتمسفر در خلال طوفانهای گرد و غبار، جایی که باد خورشیدی میتواند آنها را به فضا بکشاند؛ وجود دنبالهٔ مغناطیسی گستردهٔ مریخ که تعاملهای مغناطیسی-پلاسما را شکل میدهد؛ پدیدهٔ sputtering که ذرات اتمسفر را شلاقوار شتاب میدهد و فرآیندهای از دست رفتن اتمسفر را تسریع میکند؛ و حتی نوع نوینی از شفق پروتونی که اخیراً شناسایی شده است. این یافتهها برای مدلسازی تاریخ اقلیمی مریخ، برآورد نرخ فرار گازها، و برنامهریزی مأموریتهای آینده مانند مأموریتهای نمونهبرداری یا مأموریتهای انسانی حیاتی هستند.
نقش عملیاتی و تأثیر بر مأموریتهای سطحی
MAVEN علاوه بر نقش علمی، نقشی عملی و حیاتی در زیرساخت مخابراتی اطراف مریخ دارد: این مدارگرد حامل رادیوی UHF است که بهعنوان یک گرهٔ بازپخش داده برای مریخنوردها و پروژههای سطحی مانند Curiosity و Perseverance عمل میکند. از دست رفتن این مدارگرد، تکرارپذیری و افزونگی شبکهٔ ارتباطی را کاهش میدهد و بازیابی دادهها از سطح سیاره را برای مأموریتهای جاری پیچیدهتر میسازد. گرچه سایر مدارگردها مانند MAVEN در مدار وجود دارند و میتوانند بار بخشی از این ترافیک دادهای را بر عهده بگیرند، اما از دست رفتن یک گرهٔ کلیدی ممکن است زمانبندی ارتباطات، تأخیر در ارسال دستورات و تخلیهٔ تلهمتری، و ظرفیت بازگشت تصاویر و دادههای علمی را محدود کند.
مهندسان و تحلیلگران بهدقت تلهمتریهای اخیر، لاگهای پروازی، و هندسهٔ مداری را بررسی خواهند کرد تا روشن شود آیا رخداد ناشی از یک خرابی سختافزاری (مانند آنتن، فرستنده یا منبع توان)، خطای نرمافزاری، اثرات پرتوهای کیهانی و اشعهٔ فضایی، یا یک قطعی گذرا در ارتباطات بوده است. تحلیل تغییرات مداری، زمانبندی گذرها، و هرگونه تداخل احتمالی نیز در اولویت خواهد بود؛ زیرا تشخیص علت میتواند به اتخاذ تغییرات عملیاتی و طراحی برای حفظ سایر سفینهها کمک کند. بهعنوان نمونه، اگر اختلال ناشی از آسیب ناشی از تابش باشد، بازبینی محافظتهای الکترونیکی و نرمافزاری برای مدارگردهای مشابه اجتنابناپذیر خواهد شد.
گسترهٔ اقداماتی که ممکن است توسط تیم مأموریت انجام شود شامل ارسال دستورالعملهای بازیابی از راه دور برای راهاندازی مجدد واحدهای اصلی، تلاش برای بازیابی بیکنهای ساده با توان پایین، استفاده از آنتنهای زمینی با حساسیت بالاتر برای جستجوی سیگنالهای ضعیف، و بهکارگیری دیگر مدارگردها یا تلسکوپهای رادیویی بینالمللی جهت کمک به پیگیری است. در همهٔ این مراحل، حفظ تداوم دادههای علمی، امنیت تجهیزات و کاهش ریسک برای پرتابها و مدارگردهای آینده در نظر گرفته میشود.
همچنین اهمیت تنظیمات ترافیک فرکانسی و پروتکلهای بازپخش (relay protocols) در مدار مریخ برجسته شده است. MAVEN نقش مهمی در شکلدهی و آزمایش این پروتکلها ایفا کرده، بنابراین هر اختلالی در کارآیی آن میتواند منجر به بازنگری در سیاستهای عملیاتی و اولویتبندی ارتباطات بین مأموریتهای مختلف شود. حفظ یک شبکهٔ مقاوم و افزونگی میان مدارگردها و فرستندههای سطحی برای پشتیبانی از مأموریتهای طولانیمدت کاوش مریخ و آمادهسازی برای مأموریتهای انسانی ضروری است.
در حالیکه ناسا به جستجوی سیگنال MAVEN ادامه میدهد، میراث علمی این مأموریت همچنان قابل توجه است: سالها اندازهگیری اتمسفری که پایهٔ عمدهای برای برنامهریزی و طراحی مأموریتهای آینده فراهم کرده و فهم ما از تکامل سیارات را عمیقتر ساخته است. دادههای MAVEN نه تنها برای پژوهشهای ژئوفیزیکی اهمیت دارد، بلکه برای تدوین نقشههای ریسک، ارزیابی منابع آب یخزده و فرّارهای سطحی-جوی، و پشتیبانی از تحلیلهای ایمنی برای حضور انسانی در مریخ نیز کاربردی است.
منبع: sciencealert
نظرات
اسکایچرخ
خواندم، کمی اغراق داره ولی نکته مهم: مشخص شد شبکه با کاهش افزونگی شکنندهست. باید بهتر برنامهریزی کنن 😕
آرمین
به هر حال میراث علمی MAVEN بزرگه. از نظر عملی هم به شبکه مخابراتی ضربه میزنه، باید چارهای بیاندیشن
بیونیکس
مطمئنید که تداخل فرکانسی نبوده؟ همیشه این چیزها رو ساده نگیره، اگه اشعه باشه باید بررسی کنن
ارسال نظر