8 دقیقه
در سال ۱۹۷۲، یک نمونه خون روتین از یک زن باردار یک غیبت غیرمنتظره را نشان داد: مولکولی سطحی که در همه سلولهای قرمز خون تستشدهٔ دیگر وجود داشت، در این نمونه مشاهده نشد. این ناهنجاری آنقدر عجیب بود که ثبت و بایگانی شد و سپس برای سالها تا حدی فراموش گردید—تا زمانی که کنجکاوی چند دههای، ابزارهای نوین ژنتیکی و همکاری بینالمللی آن حذف واحد را به کشف یک گروه خونی انسانی پیشتر ناشناخته تبدیل کرد.
چگونه مولکول گمشده دانشمندان را به MAL رساند
اکثر مردم گروههای خونی را از حروف ABO و علامت مثبت یا منفی Rh میشناسند. اما سطح هر سلول قرمز خون حامل دهها پروتئین و قند است که مانند برچسبهای هویتی برای دستگاه ایمنی عمل میکنند. وقتی این نشانگرها هنگام تزریق خون با هم همخوانی نداشته باشند، میتوانند پیامدهایی خطرناک به همراه داشته باشند. بنابراین، زمانی که پژوهشگران دریافتند بیش از ۹۹٫۹ درصد افراد یک آنتیژن خاص به نام AnWj را دارند، همان نمونهٔ یگانهٔ ۱۹۷۲ به یک ردپا علمی تبدیل شد که ارزش پیگیری داشت.
گروهی از هماتولوژیستها و زیستشناسهای سلولی در تیمهایی در بریتانیا و اسرائیل با هم کار کردند تا داستان را کنار هم بگذارند. آنتیژن گمشده بر روی یک پروتئین قرار دارد که در زیستشناسی میلین و لنفوسیتها نقش دارد. بهخاطر همین ارتباط، دانشمندان این سیستم گروه خونی جدید را MAL نامیدند. تحقیق که در مجله Blood در سال ۲۰۲۴ منتشر شد، تأیید کرد که وقتی فردی دو نسخهٔ جهشیافته از ژن MAL را به ارث ببرد، سلولهای قرمز او آنتیژن AnWj را ندارند. ایده ساده است اما اثبات آن دشوار؛ نادر بودن این حالات ژنتیکی باعث شد بررسیها طولانی، دقیق و صبورانه باشد.
لوئیز تیلی از خدمات بهداشت ملی بریتانیا که نزدیک به ۲۰ سال روی این سوال کار کرده است، میگوید: «این یک دستاورد بزرگ است.» او توضیح داد که «نهایی کردن شناسایی این سیستم گروه خونی جدید و توانایی ارائه بهترین مراقبت به بیمارانی که نادر اما از نظر بالینی مهم هستند، ارزشمند است.» نظر او یک حقیقت عملی را برجسته میکند: شناسایی یک گروه خونی صرفاً یک تمرین آکادمیک نیست؛ این امر مستقیماً ایمنی تزریق خون و درمان بیماران را تحت تأثیر قرار میدهد. در پزشکی انتقال خون، دقت در تعیین آنتیژنها و تطابق نمونهها میتواند تفاوت بین موفقیت و عوارض جدی را رقم بزند.
اثبات علت، نه صرفاً همبستگی
برای فراتر رفتن از همبستگی و رسیدن به اثبات علت، تیم تحقیق از ژنتیک عملکردی استفاده کرد. آنها سلولهای خونی که فاقد AnWj بودند را گرفتند و یک نسخهٔ طبیعی از ژن MAL را وارد آنها کردند. نتیجه قاطع بود: آنتیژن AnWj روی سلولهای تغییر یافته ظاهر شد. این آزمایش آنتیژن را به پروتئین MAL مرتبط ساخت و حلقهای را بست که دههها آزمایش سرولوژیک و مشاهدهٔ بالینی آن را نیمهباز گذاشته بود. علاوه بر این، این رویکرد نشاندهندهٔ استاندارد قوی برای تشخیص سیستمهای گروه خونی جدید است — ترکیبی از سرولوژی دقیق، توالییابی ژنتیکی و آزمایشهای عملکردی که میتواند اختلاف بین همبستگی و علیت را مشخص کند.
چرا این پروتئین اهمیت داشت
MAL یک پروتئین کوچک غشایی است که نقشهایی در حفظ پایداری غشا و ترابری سلولی دارد. بهطور جالب توجه، آنتیژن AnWj معمولاً در بدو تولد غایب است و در اوایل زندگی پدید میآید که نشاندهندهٔ تنظیمی وابسته به رشد و توسعه است و دانشمندان تازه در حال آغاز درک این الگوهای زمانی و تنظیمی هستند. در گروه مطالعه، همهٔ افراد فاقد AnWj همان جهش در ژن MAL را به اشتراک داشتند، اما تا کنون هیچیک دیگر نقایص سلولی واضح یا بیماریهای مرتبط دیگری نشان ندادهاند. این نکته نشان میدهد که فقدان ارثی آنتیژن میتواند بدون علائم سیستمی آشکار وجود داشته باشد، اما همین فقدان ممکن است در شرایط خاصی تاثیرات بالینی آشکارتر داشته باشد.
تیم همچنین سه بیمار را یافت که فاقد AnWj بودند اما جهش MAL را حمل نمیکردند؛ این امر نشان میدهد که در برخی افراد، آنتیژن ممکن است بهسبب اختلالات خونی اکتسابی یا سرکوب بیوشیمیایی غیراز ارثی از بین رفته باشد. این تمایز بیشتر از یک اختلاف لفظی است: فقدان ارثی و سرکوب اکتسابی پیامدهای بالینی و مسیرهای تشخیصی متفاوتی را مطرح میکنند و نیازمند پیگیری و آزمایشات بعدی متفاوت—از جمله بررسی برای بیماریهای مغز استخوان، شرایط التهابی یا درمانهای قبلی—هستند.
پیامدهای بالینی و آزمایشهای آینده
چرا این کشف برای بیماران اهمیت دارد؟ زیرا واکنشهای ناشی از تزریق خون آرمانی نیستند؛ وقتی آنتیژنها همخوانی نداشته باشند، سیستم ایمنی میتواند به خون تزریقشده حمله کند و همولیز، تب، شوک و پیامدهای تهدیدکنندهٔ حیات رخ دهد. برای افرادی با پروفایلهای آنتیژنی بسیار نادر—مانند کسانی که منفیِ AnWj هستند—یافتن خون سازگار میتواند چالشبرانگیز و پرخطر باشد. حالا که پایهٔ ژنتیکی سیستم MAL شناخته شده است، آزمایشهای تشخیصی میتوانند تعیین کنند آیا پروفایل منفی ارثی است یا نتیجهٔ سرکوب اکتسابی؛ این تشخیص ممکن است یک بیماری زمینهای نیازمند توجه را نشان دهد یا نشان دهد که خانوادهها در معرض یک ریسک وراثتی قرار دارند و باید مشاوره ژنتیکی دریافت کنند.
از منظر عملی، شناسایی ژنتیکی سیستم MAL میتواند به توسعهٔ کیتهای مولکولی و پنلهای ژنتیکی اختصاصی برای بانکهای خون و آزمایشگاههای هماتولوژی منجر شود. این کیتها میتوانند شامل توالییابی هدفمند، PCR اختصاصی جهش و در برخی موارد آزمایشهای عملکردی سلولی باشند تا از تداخلات غیرمرتبط یا نتایج اشتباه جلوگیری شود. در سطح بانک خون، وجود مقررات و پایگاههای دادهٔ اهداکنندگان با حالات آنتیژنی نادر—از جمله ثبتکنندههای اهداکنندگان نادر بینالمللی—برای جفتسازی سریع و ایمن بیماران دارای نیازهای خاص حیاتی خواهد بود.
گروههای خونی نادر همه بهصورت فاجعهآمیز بالینی نیستند. برخی صرفاً تفاوتهای خاموش یا بدون علامت هستند؛ اما برخی دیگر میتوانند در دوران بارداری یا پس از تزریق خون واکنشهای همولیتیک شدیدی ایجاد کنند. کشف MAL در ادامهٔ شناساییهای اخیر سیستمهای بسیار کوچک و اختصاصی خونی قرار میگیرد—برای مثال سیستم Er که در سال ۲۰۲۲ توصیف شد. هر افزودنی به فهرست سیستمهای گروه خونی، مراقبت از بیمار را بهبود میبخشد و عدم قطعیت را برای پزشکانی که موارد پیچیده را مدیریت میکنند کاهش میدهد. این اطلاعات جدید سبب اصلاح دستورالعملهای تراسپلانتاسیون، استانداردسازی تستها و بهبود سیاستهای ذخیرهسازی و تهیه خون میشود.
دیدگاه کارشناسی
«یافتن یک گروه خونی جدید مانند کشف یک گویش در زبانی است که فکر میکردید بهخوبی آن را میدانید،» دکتر میرا پاتل، متخصص پزشکی انتقال خون، میگوید. او اضافه میکند: «این موضوع به پزشکان یادآوری میکند که تنوع زیستی در سطح مولکولی گسترده است و آزمایشهای اختصاصی جانها را نجات میدهد. برای بیماران با آنتیژن منفی نادر، دانستن مکانیزم—ژنتیکی یا اکتسابی—میتواند مدیریت بالینی را تغییر داده و خانوادهها را نسبت به ریسکهای وراثتی آگاه سازد.»
کشف MAL یادآور این است که ناهنجاریهای کوچک میتوانند به زیستشناسی بنیادی اشاره کنند. یک نتیجه آزمایشگاهی از سال ۱۹۷۲ تبدیل به یک داستان کارآگاهی چند دههای شد—داستانی که در نهایت ایمنی تزریق خون را تقویت کرد و نقشهٔ هویتی ایمنی انسانی ما را گسترش داد. در آینده، زمانیکه یک آزمایش روتین ظاهراً نادرست به نظر برسد، دانشمندان و پزشکان مجهزتر خواهند بود تا بپرسند چرا و بفهمند آن تفاوت چه درسهایی دربارهٔ سلامت و بیماری میتواند به ما بدهد.
در راستای تحقیقات آتی، لازم است دادههای اپیدمیولوژیک گستردهتری جمعآوری شود تا فراوانی واقعی فقدان ارثی AnWj در جمعیتهای مختلف مشخص شود. همچنین پژوهشهای عملکردی بیشتر برای درک سازوکارهای مولکولی MAL—از جمله تعاملات پروتئینی، ساختار سهبعدی و مسیرهای تنظیمی که باعث بیان مرحلهای آنتیژن در دورهٔ رشد میشوند—ضروری است. از منظر کلینیکی، توسعهٔ پروتکلهای هدایتشده برای مدیریت بیماران AnWj- منفی در دوران بارداری، زمان عمل جراحی یا نیازمند تزریق خون، از جمله فراهمسازی منابع خون سازگار و توصیهٔ مشاورهٔ ژنتیکی برای خانوادهها از اولویتها خواهد بود.
در نهایت، این کشف نمونهٔ موفقیت یک رویکرد میانرشتهای است: ترکیب سرولوژی کلاسیک، تکنیکهای مولکولی مدرن، توان تحلیل ژنتیکی و همکاری بینالمللی برای حل پرسشهایی که بهتنهایی و در چارچوبهای محدود ممکن است غیرقابل پاسخ بهنظر برسند. این الگو میتواند راهنمای کشف و تایید سایر سیستمهای گروه خونی نادر در آینده باشد و به تقویت شبکههای بینالمللی تبادل اطلاعات و منابع برای بیماران نیازمند کمک کند.
منبع: sciencealert
نظرات
پمپزون
خیلی خوبه اما بنظرم مقداری شتابزده مطرح شد؛ لازمه دادههای بزرگتر و تکرار مستقل داشته باشیم. صبر لازمه
کریپتو
فکر میکنم کاربرد عملیش تو بانکهای خون و کیتهای مولکولی مهمه، مخصوصا برای موارد نادر که پیچیدگی دارن
توربو
تو آزمایشگاه دیده بودم بعضی آنتیژنها با درمانها سرکوب میشن، پس پیدا شدن حالت اکتسابی عجیب نیست، تجربه شخصی. اگه لازم باشه میگم بیشتر
نودکس
این ادعاها رو چقدر میتونیم مطمئن بدونیم؟ ۳ بیمار بدون جهش MAL چطور توضیح داده شده، احتمال خطا یا چیزای اکتسابی؟
مهران
معقول بنظر میاد، ولی هنوز باید ببینیم تو جمعیتهای مختلف چه نسبتی داره، دادههای اپیدمیولوژیک لازمه
بیونیکس
واقعاً داستان جالبیه، از یک نمونهٔ ساده تا کشف یه سیستم گروه خونی جدید... فکرش رو بکن، پزشکی اینقدر صبر و دقت میخواد. 😮
ارسال نظر