7 دقیقه
گرما از جو به سمت اقیانوسها منتقل میشود و پیامدهای آن در قالب اشکال سفید و شبحگون زیر موجها دیده میشود. در سه دهه گذشته تقریباً نیمی از پوشش مرجانی جهان ناپدید شده است. این از دست رفتن پوشش مرجانی تنها یک آمار انتزاعی نیست؛ بلکه ساختار اکوسیستمهای ساحلی، فعالیتهای شیلاتی و اقتصادهای محلی وابسته به صخرههای مرجانی را بازنویسی میکند.
گرمایش اقیانوس عامل اصلی این پدیده است. در پی سوزاندن سوختهای فسیلی، اقیانوسها بخش بزرگی از گرمای اضافی را جذب میکنند—بدون این بافر حرارتی، دمای هوای سطح زمین بهمراتب بالاتر بود. اما این معامله برای موجوداتی که به باندهای دمایی باریک سازگار شدهاند، بسیار خشن است. وقتی آبها برای مدت طولانی بیش از حد گرم بمانند، مرجانها جلبکهای همزیست خود را بیرون میرانند و پدیده سفیدشدگی رخ میدهد. بسیاری از مرجانها در صورتی که دما کاهش یابد و فشار حرارتی کوتاهمدت باشد، بازیابی میشوند؛ اما بسیاری دیگر این نجات را تجربه نمیکنند و میمیرند.
مقیاس پدیده و اهمیت پایش
دانشمندان که روندهای جهانی را دنبال میکنند اکنون میگویند زمین در میانهٔ یک رویداد چهارم جهانی سفیدشدگی مرجان است که از اوایل 2023 آغاز شده است. پژوهشگران این اپیزود جدید را با رویدادهای انبوه سفیدشدگی قبلی مقایسه کردهاند و میگویند این بار پدیده بهطور غیرعادی گسترده و شدید است. دکتر پیتر کانولی، اکولوژیست مرجان، یادآور شد: «رویداد سوم سفیدشدگی جهانی شدیدترین مورد ثبتشده بود، و با این حال شرایط امروز در بسیاری از مناطق حتی بدتر است.»
فهمیدن اینکه چرا پایش جهانی اهمیت دارد مستلزم تحلیل چند مقیاس است: مشاهدات محلی تصویر کامل را نشان نمیدهند. ماهوارهها دمای سطح دریا را اندازه میگیرند و نقاط داغ را در سراسر حوضههای اقیانوسی ردیابی میکنند؛ در حالی که غواصان و پایشهای میدانی «واقعیت زمینی» را فراهم میکنند—تأثیرات در سطح گونه، شیوع بیماریها، و نشانههای بازیابی که برای کالیبره کردن مشاهدات دوربرد لازماند. ترکیب این ابزارها نشان میدهد نه تنها کجا سفیدشدگی رخ میدهد، بلکه چهقدر سریع صخرهها در حال تخریباند.
پایشِ مقیاسپذیر و هماهنگ اهمیت مدیریتی دارد، زیرا صخرههای مرجانی معیشتها را پشتیبانی میکنند، از سواحل محافظت مینمایند و زیربنای گردشگری را فراهم میآورند. جاشوا توکزبری از مؤسسه تحقیقاتی استوایی اسمیتسونیان (STRI) تأکید میکند: «ما به پایشی هماهنگ در سطوح مختلف نیاز داریم که حسگرهای فضایی را با تیمهای میدانی ترکیب کند. این تنها راهی است که میتوانیم میزان از دسترفتن را درک کنیم و بفهمیم کجا مداخله بیشترین فایده را دارد.»
برای درک بهتر مقیاس و روندها، دانشمندان از شاخصها و معیارهای فنّی نیز استفاده میکنند. یکی از این معیارها «هفتهدرجههای گرمایی» (Degree Heating Weeks یا DHW) است که مجموع شدت و مدتزمان دماهای بالاتر از آستانهٔ عادی را در یک بازهٔ زمانی مشخص میشمارد و پیشبینیکنندهٔ مهمی برای بروز سفیدشدگی جمعی است. وقتی DHW به سطوح بالا میرسد، خطر سفیدشدگی گسترده و مرگ مرجانها افزایش مییابد. علاوه بر این، سنجههای دیگری مانند فراوانی و شدت بیماریهای مرجانی، تنوع گونهای و توان بازیابی جمعیتی برای قضاوت جامع دربارهٔ وضعیت صخرهها ضروریاند.
پایش منظم همچنین به درک تفاوتهای منطقهای کمک میکند: برخی نواحی اقیانوسی بهدلیل جریانهای سردتر، سایهبانهای طبیعی یا تنوع ژنتیکی در جمعیت مرجانها تابآورتر به نظر میآیند؛ این نواحی ممکن است بهعنوان «پناهگاههای مرجانی مقاوم» شناسایی و اولویت حفاظتی یابند.
ردیابی جهانی سفیدشدگی به ابزارهای متنوعی نیاز دارد: ماهوارهها برای شناسایی الگوهای دمای سطح دریا، شناورهای سنجشی و شبکههای حسگر دریا برای دادههای مستمر، و تیمهای تخصصی غواصی و نمونهبرداری برای ارزیابی سلامت بیولوژیک و ساختار جمعیتی. ترکیب دادههای چندمنظوره با مدلهای اقلیمی و اکولوژیک امکان ارائهٔ سناریوهای پیشبینی را فراهم میسازد که میتواند به تصمیمگیرندگان کمک کند تا اولویتهای حفاظتی را بهتر تنظیم کنند.
در سطوح محلی، مدیران منابع و جوامع ساحلی از پایش برای تصمیمگیریهای عملی استفاده میکنند: از محدودیتهای صیادی موقت یا دائمی، تنظیم فعالیتهای گردشگری، تا اجرای برنامههای بازآفرینی مرجان مانند باغداری مرجانی (coral gardening) و انتقال قطعات مرجانی به سایتهای محافظتشده. این اقدامات وقتی با اطلاعات دقیق ماهوارهای و میدانی همزمان شوند، کارآیی بیشتری دارند.
اقدامات کاهش و سازگاری—کاستن از فشارهای محلی مانند آلودگی و صید بیش از حد، محافظت از نواحی مرجانی مقاوم و تسریع در کاهش انتشار گازهای گلخانهای—همچنان پاسخهای عملی هستند. کاهش آلودگیهای غیرنقطهای کشاورزی، بهبود تصفیه فاضلاب شهری و مدیریت رواناب ساحلی میتواند فشار ترکیبی بر اکوسیستمهای مرجانی را کاهش دهد و ظرفیت بازیابی را افزایش دهد. ایجاد و مدیریت مؤثر مناطق حفاظتشده دریایی (MPA) بهگونهای که نه تنها مناطق حفاظتشده را گسترش دهد بلکه متصلکنندههای اکولوژیک (corridors) را نیز ایجاد کند، برای حفظ تنوع ژنتیکی و ترویج ریسکپراکنی جمعیتها حیاتی است.
از نظر فنّی، پژوهشهای نوظهور در حوزهٔ «سازگاری تدریجی مرجان» (assisted evolution) و تکثیر انتخابی گونههای مقاوم، و نیز روشهای ترمیم فعال مانند کارهای مرجانکاری و استفاده از ساختارهای مصنوعی، تلاش میکنند تا نرخ بازیابی را افزایش دهند. با این حال، این مداخلات هزینهبرند، نیازمند زیرساخت و دانش محلیاند و پیامدهای اکولوژیکی بلندمدت آنها هنوز بهطور کامل روشن نیست.
زمان در حال گذر است. اگر گرمایش اقیانوس ادامه یابد، رویدادهای سفیدشدگی به هنجار تبدیل خواهند شد و صخرههایی که از شوکهای گذشته جان سالم به در بردهاند ممکن است در رویداد بعدی تاب نیاورند. این واقعیت یک نتیجهگیری ساده را بر سیاستگذاران و جوامع ساحلی تحمیل میکند: یا اکنون برای کند کردن گرمایش جهانی و تقویت تابآوری مرجانها اقدام کنید، یا شاهد فرسایش پیوستهٔ یکی از مولدترین و زیباترین اکوسیستمهای سیاره باشیم.
برای تقویت اعتبار و کارایی اقدامات، ترکیب راهکارهای کاهش انتشار (کاهش کربن و تغییرات سیاست انرژی) با مدیریت محلی کارآمد ضروری است. برونداد پژوهشهای بینالمللی و شبکههای همکاری مانند NOAA Coral Reef Watch، Global Coral Reef Monitoring Network و مؤسسات تحقیقاتی دانشگاهی میتواند به هماهنگی بهتر دادهها، انتقال فناوری و گسترش بهترین شیوهها کمک کند. علاوه بر این، تاکید بر مشارکت جوامع بومی و محلی در طراحی و اجرا، از منظر حقوقی و فرهنگی برای پایداری هر راهکار حفاظتی ضروری است.
در نهایت، حفظ صخرههای مرجانی نیازمند رویکردی چندبعدی است: علم دقیق و پایش هوشمند، سیاستگذاری قاطع برای کاهش انتشار گازهای گلخانهای، مدیریت محلی برای کاهش فشارهای انسانی و سرمایهگذاری در پژوهشهای نوآورانه برای افزای ش تابآوری زیستی. بدون چنین هماهنگی، احتمال از دست رفتن گستردهٔ خدمات اکوسیستمی و زیستی که صخرههای مرجانی فراهم میآورند بسیار بالا خواهد بود—خدماتی که شامل تأمین غذا، حفاظت ساحلی، تنوع زیستی و درآمدهای گردشگری است.
دانشمندان، سیاستگذاران و جوامع ساحلی با انتخابی سرراست اما دشوار روبهرو هستند: اکنون عمل کنید تا گرمایش را کند کرده و تابآوری صخرهها را تقویت نمایید، یا شاهد فرسایش پیوستهٔ یکی از بارورترین و زیباترین اکوسیستمهای زمین باشید.
منبع: scitechdaily
ارسال نظر