10 دقیقه
یک ناهنجاری در «تأسیسات نامرئی» سوخترسانی موجب شد برنامه زمانبندی پرتاب آرتمیس II توسط ناسا مورد بازنگری قرار گیرد. مهندسان یک اختلال غیرمنتظره در جریان هلیوم موشک پیدا کردند — مشکلی که در ظاهر کوچک بهنظر میرسد اما برای مأموریتهای سرنشیندار تبعات بزرگی دارد. ناسا اعلام کرده که احتمالاً بازهٔ برنامهریزیشدهٔ پرتاب در تاریخ 6 مارس 2025 از مرکز فضایی کندی به تعویق خواهد افتاد تا تیمها فرصت بررسی دقیقتر خودِ وسیلهٔ پرتاب و فضاپیمای اوریون را داشته باشند.
چه اتفاقی افتاد و چرا مهم است
بهگزارش NPR، یک یادداشت رسمی ناسا از بروز اختلال در جریان هلیوم در سامانههای موشک خبر داده است. هلیوم سوخت موتور یا فرماندهی موشک را تأمین نمیکند؛ اما کاری آرام و بسیار حیاتی انجام میدهد: تحت فشار قرار دادن مخازن پیشران و عملکرد سوپاپها بهگونهای که سوخت و اکسیدکننده بهطور قابلاطمینان از مخازن به سمت موتور هدایت شوند. زمانی که فشاردهیِ مخازن در حالتِ غیرعادی قرار گیرد، رایانهها و کنترلکنندههای پرواز نمیتوانند بدون عیبیابی دقیق و بررسی تلهمتری، سلامت ایمنی پرتاب را تأیید کنند.
هلیوم در سیستمهای پرتاب نقشهای متعددی دارد: فشاردهی مخازن سوختِ مایع (برای جلوگیری از کاویتاسیون در خطوط و تأمین پیشرانپذیری یکنواخت)، عملدادن به شیرها و مکانیزمهای تفکیک مرحلهای، و همچنین بهعنوان گاز پاککننده در برخی از لاینها و مانومترها. بههمیندلیل، یک نوسان جریان یا فشار میتواند علل متنوعی داشته باشد — از اشکال در رگولاتور فشار، نشتی میکروسکوپی در لولهها یا اتصالات، آلودگی یا کنتامیناسیون در مجموعهٔ گاز، خطای حسگر یا کالیبراسیون نامناسب، تا نقص نرمافزاری در سیستمهای کنترلی که دادهها را تعبیر میکنند. تشخیص دقیق عاملِ زمینهای نیازمند تحلیل تلفیقی تلهمتری، بازرسی سختافزاری و بررسی روندهای تاریخی دادههاست.
ناسا اعلام کرده است که تیمها پیکرهٔ آرتمیس II را از سکوی پرتاب به داخل ساختمان مونتاژ وسیله (Vehicle Assembly Building یا VAB) باز خواهند گرداند تا بازرسیهای نزدیکتری انجام شود. این تصمیم در پی آزمایشهای زمینی ماه فوریه اتخاذ شد که چند مشکل فنی را نمایان کرد: نشت هیدروژن مایع در زمان سوختگیری که نیاز به تعویض آببندها و کار اضافی داشت، و نیز مشکلات موقتی ارتباطات بین کنترل زمینی و موشک در جریان یک شمارش تمرینی. مهندسان نشتی هیدروژن را برطرف و تمرینات نهایی را بدون شکست بزرگ تکمیل کردند، اما ناهنجاری هلیوم همچنان نیاز به بررسی عمیق در تلهمتری و سختافزار دارد.
بازپسگیری مجموعهٔ پرتاب به VAB به تیم امکان میدهد اجزای مرتبط با سیستم فشاردهی هلیوم، از جمله سیلندرها، رگولاتورها، خطوط لولهٔ کرایوژنیک، اتصالات سریع، شیرهای کنترل فشار و سنسورهای فشار/جریان را با دسترسی کامل بازبینی کنند. این کار شامل انجام آزمایشهای فشاری تحت شرایط شبیهسازیشدهٔ محیطی و تکرارپذیر، بررسی مواد آببندی و تأیید سلامت اتصالات مکانیکی و مدارهای کنترلی خواهد بود.
نقش هلیوم در موشکهای بزرگ و حساسیتهای مرتبط با مأموریت سرنشیندار
در موشکها و مرحلههای بالایی که با سوختهای کرایوژنیک کار میکنند، هلیوم بهعنوان گاز حایل و فشاردهنده نقش ایمنی و عملیاتی مهمی دارد. از آنجا که دماهای پایین و شرایط تغییر فشار میتواند موجب جمعشدگی مایعات و تشکیل حباب یا گازهای محبوس شود، هلیوم با فشار مناسب مانع ایجاد شرایطی میشود که منجر به عدم تحویل پیشران به موتور یا عملکرد نادرست شیرها شود. این حساسیتها بهویژه در مأموریتهای سرنشیندار معنا پیدا میکنند، زیرا هر خطا ممکن است به خطر انداختن جان فضانوردان و از دست رفتن سختافزار عظیم منجر شود.
از منظر ایمنی فضانوردان، ناسا و شرکای صنعتیاش مقیاس تحمل ریسک را بسیار پایین نگه میدارند؛ حتی اختلالات ظاهراً جزئی که در مأموریتهای بدون سرنشین قابل قبول یا قابل اصلاح پس از پرتاب باشند، در مأموریت سرنشیندار مستلزم بررسی و رفع کامل قبل از بازگشت به سکوی پرتاب هستند. بنابراین تأکید بر «تصمیمگیری محتاطانه و مبتنی بر داده» است: شناسایی ناهنجاری، جداسازی علت یا علل ممکن، و تأیید عملیّات اصلاحی از طریق آزمونهای تکرارشونده پیش از تصویب نهایی برای بازگشت به سکوی پرتاب.
بهطور خلاصه، تأخیر احتمالی ریشه در یک فلسفهٔ مدیریتی و فنی دارد که در آن ایمنی سرنشین و آمادهسازی سیستم بر تقاضای زمانی اولویت پیدا میکند. این رویکرد، هرچند زمانبندی مأموریت را تحتتأثیر قرار میدهد، اما از منظر کاهش ریسک و جلوگیری از پیامدهای بالقوهٔ بدتر در آینده ضروری است.
آژانس همچنین درسهای مأموریت آرتمیس I، مأموریت بدون سرنشین سال 2022، را بازخوانی میکند، چرا که دادههای جریان و فشار پیش از پرتاب آن میتواند یک خط پایهٔ مفید فراهم کند. در کمپین قبلی، تیمها با چالشهای فشاردهی هلیوم در مرحلهٔ بالایی پیش از پرتاب مواجه شدند و مجبور به رسیدگی مستقیم به آن شدند. اجرای دوبارهٔ اصلاحات شناختهشده لزوماً معادلِ فهم رفتاری جدید و غیرقابلتوضیح نیست؛ بنابراین مقامات ناسا بار دیگر بر اولویت ایمنی سرنشین و آمادهسازی برنامه نسبت به رعایت صرف تاریخهای تقویمی تأکید کردند.
تأثیرات عملیاتی و گامهای بعدی
بازگرداندن موشک به داخل ساختمان مونتاژ چند فرصت پرتاب در ماه مارس را لغو میکند؛ ناسا پنج فرصت پرتاب در مارس را از دست میدهد و شش بازهٔ ممکن در آوریل 2025 را شناسایی کرده است که در صورت تأیید سلامت سختافزار میتوان از آنها استفاده کرد. مهندسان در حال تحلیل دادههای ثبتشدهٔ حسگرها و برنامهریزی بازرسیهای هدفمند برای رهگیری علت ریشهای و اعتبارسنجی تعمیرات احتمالی هستند. مسیر تصمیمگیری بین دو اولویت متضاد متعادل میشود: حفظ ایمنی فضانوردان و جلوگیری از یک لغزش برنامهای آبشاری که کل کمپین آرتمیس را تحتالشعاع قرار دهد.
تحلیل دادهها، بازرسی سختافزاری و آزمونهای دوباره
تحلیلگران تلهمتری به دنبال الگوهایی در دادههای فشار و جریان هلیوم هستند: آیا افت فشار قبل از یک نقطهٔ زمانی مشخص اتفاق افتاده است؟ آیا نوسانات با تغییرات دما یا شیرهای فعال مرتبط است؟ آیا سیگنالهای حسگر با هم همخوانی دارند یا اختلافاتی نشان از خطای حسگر یا کابلکشی دارند؟ پاسخ به این سوالات معمولاً مستلزم بازخوانی لاگهای چندین حسگر، همترازی زمانی دادهها و احتمالاً اجرای آزمایشهای شبیهسازیشده است که شرایط محیطی و عملیاتی را تکرار میکند.
در کنار تحلیل داده، بازرسیهای بصری و غیرمخرب (مثل تستهای نشتی، آزمونهای اولتراسونیک یا استفاده از ابزارهای تصویربرداری حرارتی) بر روی خطوط هلیوم، اتصالات، شیرها و رگولاتورها انجام خواهد شد. در برخی موارد، احتمال دارد قطعاتی نظیر رگولاتور یا شیر جایگزین شوند تا اطمینان از عملکرد در محدودههای مشخص بار و فشار حاصل گردد. همچنین ممکن است نمونهبرداری از گاز هلیوم برای بررسی خلوص و وجود هرگونه آلودگی یا رطوبت انجام شود؛ آلودگی میتواند موجب انسداد یا عملکرد نامناسب اجزای حساس شود.
این بازرسیها و آزمونها معمولاً بهصورت مرحلهای اجرا میشوند: ابتدا ارزیابیهای سطحی و تحلیل لاگها، سپس آزمایشهای تکجزئی برای رد یا تأیید فرضیات، و نهایتاً آزمونهای یکپارچهسازی که رفتار کل سامانه را تحت شرایط آمادگی پرتاب میسنجند. هر گامی که انجام میپذیرد باید با ثبت دقیق، بازبینی همکارانه و تعیین معیار بازگشت به سکوی پرتاب همراه باشد.
برنامهٔ پرتاب و مدیریت بازههای زمانی
لغو یا عقبنشینی پرتاب از سکوی پرتاب تا VAB معمولاً پنج فرصت پرتاب در بازهٔ برنامهریزیشده را حذف میکند، اما ناسا روی گزینههای جایگزین کار میکند. شش بازهٔ احتمالی در آوریل 2025 شناسایی شده که در صورت تأیید سلامت مجموعهٔ پرتاب و فضاپیما میتوان برای پرتاب استفاده کرد؛ اگرچه هرکدام از این بازهها وابسته به شرایط محیطی، آمادگی زمینپشتیبانی و پایش تقویمیِ اهداف فضایی دیگر است.
علاوه بر برنامهٔ زمانی، بازگرداندن به VAB هزینههای عملیاتی و نیروی کار را نیز افزایش میدهد؛ جابهجایی مجدد مجموعهٔ پرتاب نیازمند هماهنگی گسترده بین پیمانکاران، تیمهای لجستیک، و تسهیلات پشتیبانی است. این عملیات همچنین ممکن است تأثیر بر زنجیرهٔ تأمین قطعات یدکی و منابع فنی بگذارد. بههمیندلیل فرآیند تصمیمگیری دربارهٔ زمان بازگشت به سکوی پرتاب یا ادامهٔ تعمیرات، ترکیبی از ملاحظات فنی، تدارکاتی و ریسک ایمنی است.
اهمیت مأموریت آرتمیس II و زمینه تاریخی
آرتمیس II چهار فضانورد را در یک پرواز گذر از ماه حدوداً دهروزه خواهد برد؛ این نخستین مأموریت انسانی نزدیک سطح ماه از زمان آپولو 17 در سال 1972 خواهد بود. موفقیت این پرواز تنها خبری برای رسانهها نیست بلکه یک آزمون عملی و حیاتی برای سیستمهای اوریون، سامانههای پشتیبانی حیات، و عملیات در عمق فضا پیش از مرحلههای بعدی برنامهٔ آرتمیس محسوب میشود. مقیاسپذیری و اطمینانپذیری این سیستمها برای مأموریتهای بعدی، از جمله فرودهای سرنشیندار و ایجاد حضور بلندمدت در مدار ماه (مانند دروازهٔ مداری یا ماهنشینهای بعدی)، اهمیت راهبردی دارد.
به همین دلیل تأخیرها، هرچند ناامیدکننده برای طرفداران فضایی و برنامهریزان زمانی، بخشی طبیعی از مدیریت ریسک در پروژههای هوافضای پیچیدهاند: شناسایی ناهنجاریها، جداسازی و درک علل، و تأیید اقدامات اصلاحی پیش از تعهد مجدد به پرتاب سرنشیندار.
رویکرد پیش رو و اهمیت شفافیت اطلاعرسانی
بیانیههای NPR و ناسا تأکید میکنند که مقامات شتابزدگی نخواهند داشت. تیمها بهصورت سیستماتیک پیش خواهند رفت، تلهمتری و سختافزار را ارزیابی خواهند کرد و سپس بین بازگشت سریع به سکوی پرتاب یا ادامهٔ تعمیرات و بازرسیهای عمیقتر تصمیم خواهند گرفت. برای برنامهای که هدف آن پشتیبانی از عملیات بلندمدت در ماه است، احتیاط در این مرحله گزینههای آینده را حفظ میکند و ایمنی فضانوردان را برای لحظهٔ سوار شدن به فضاپیما تضمین میکند.
شفافیت اطلاعرسانی نسبت به عموم و ذینفعان فنی نیز اهمیت دارد؛ انتشار نتایج تحلیلها، گزارشهای آزمون و تصویری روشن از چرایی تصمیمها باعث افزایش اعتماد عمومی و تخصصی میشود. در عین حال ناسا با شرکای صنعتی، پیمانکاران و نهادهای نظارتی همکاری خواهد کرد تا استانداردهای ایمنی را حفظ کند و از تکرار مشکلات مشابه در آینده جلوگیری بهعمل آید.
در پایان، ناهنجاری هلیومی که در ابتدا ممکن است صرفاً «یک مشکل فنی کوچک» بهنظر آمده باشد، نمونهٔ روشنی است از چالشهای فنی و مدیریتی در بازگرداندن انسانها به ماه. این فرآیند نشان میدهد که چهقدر لایههای پشتیبانی، تست و تحلیل باید دقیق و منسجم باشند تا امکان اجرای پرتابهای سرنشیندار با بالاترین سطح ایمنی فراهم شود. در حالی که طرفداران برنامهٔ فضایی و عموم مردم منتظر بازهٔ بعدی پرتاب خواهند بود، تیمهای فنی مشغول کار روی تحلیل، تعمیر و تأیید مجدد هستند تا بهترین تصمیم ممکن را اتخاذ کنند.
منبع: smarti
نظرات
نیما.
اگه از آرتمیس اول یاد گرفتند خب ارزش داره، ولی این همه بازگشت به VAB واقعا هزینهبره، عجله نکنن pls
مهران
کمی اغراق شده به نظر میاد، اما قبول دارم امنیت مهمه. فقط کاش هزینه و تاخیرها شفافتر اعلام میشد
لابکور
دیدم تو آزمایشگاه هم نوسان گاز باعث مشکلات عجیبی شد، بررسی داده ها واقعا زمانبره، امیدوارم راهحل قطعی پیدا کنن
توربوچرخ
واقعاً فقط هلیوم؟! یعنی حسگر یا کالیبراسیون میتونه چنین ضربهای بزنه؟ شک دارم اما امیدوارم درستش کنن.
روادکس
وااای این ناهنجاری هلیوم جدیه! یعنی یه لوله کوچیک میتونه کل برنامه رو عقب بندازه... نگرانکنندهس
ارسال نظر