ناگاتیتان؛ بزرگ ترین دایناسور کشف شده در جنوب شرق آسیا

نه فیل را تصور کنید که در صفی آرام و سنگین‌قدم پیش می‌روند. این تصویر شما را تا حدی به اندازه ناگاتیتان چایافومنسیس نزدیک می‌کند؛ ساروپود تازه‌توصیف‌شده‌ای از شمال‌شرق تایلند که طول آن حدود ۲۷ متر بوده و احتمالا نزدیک به ۲۸ تن وزن داشته است.

ناگاتیتان با طولی حدود ۲۷ متر و وزنی تا ۲۸ تن، بزرگ‌ترین دایناسوری است که تاکنون در جنوب شرق آسیا کشف شده است.

نام این دایناسور معنای روشنی دارد. «ناگا» اشاره‌ای است به مارهای آبی اسطوره‌ای که در آیین بودایی منطقه و افسانه‌های محلی جایگاه پررنگی دارند؛ «تیتان» نیز از ایزدان غول‌پیکر اسطوره‌های یونان گرفته شده است. نام گونه، چایافومنسیس، به استان چایافوم اشاره دارد؛ جایی که استخوان‌ها در سال ۲۰۱۶ در حاشیه یک برکه خشک‌شده در سازند خوک کروآت کشف شدند.

آنچه این گروه، شامل دانشمندان تایلندی در همکاری با پژوهشگران دانشگاه کالج لندن، بازیابی کردند برای این منطقه به‌طرز غیرمعمولی اطلاعات‌زا بود: هشت مهره، پنج دنده، بخش‌هایی از لگن، یک استخوان بازو، یک استخوان ران و قطعات پراکنده دیگر. همین عناصر تفاوت‌های ظریف کالبدشناختی را نشان دادند که نام‌گذاری این جانور به‌عنوان گونه‌ای جدید را توجیه می‌کرد. این پژوهش در سال ۲۰۲۶ در نشریه «ساینتیفیک ریپورتس» منتشر شده است.

فناوری نقش بزرگی در این مطالعه داشت. فسیل‌ها با اسکن سطحی به مدل‌های سه‌بعدی تبدیل شدند تا پژوهشگران بتوانند بدون جابه‌جایی استخوان‌های شکننده در سراسر جهان، آن‌ها را در قاره‌های مختلف بررسی کنند. پل آپچرچ، دیرینه‌زیست‌شناس دانشگاه کالج لندن و از نویسندگان مقاله، می‌گوید: «اسکن و چاپ سه‌بعدی باعث شده بتوانیم نمونه را بررسی کنیم و داده‌ها را به دست آوریم، بدون آنکه مجبور باشیم سفر کنیم.»

مقایسه‌ها اهمیت زیادی دارند. ناگاتیتان بیش از ۱۰ تن سنگین‌تر از بازسازی‌های مشهور دیپلودوکوس مانند «دیپی» است، اما در برابر غول‌هایی چون پاتاگوتیتان، که احتمالا حدود ۷۰ تن وزن داشته، همچنان اندازه‌ای میانه‌تر دارد. در نهایت، مقیاس در دنیای دایناسورهای عظیم‌الجثه یک طیف است.

سازند خوک کروآت تصویری لحظه‌ای از زندگی بیش از ۱۰۰ میلیون سال پیش را حفظ کرده است: کوسه‌ها و لاک‌پشت‌ها، پتروسورهایی که بر فراز رودخانه‌ها پرواز می‌کردند، نیاکان تمساح‌ها که روی کرانه‌ها آفتاب می‌گرفتند و تروپودهای دندان‌تیز که در خشکی پرسه می‌زدند. چشم‌انداز آن زمان احتمالا ترکیبی از بوته‌زار و ساوانا بوده که رودخانه‌های پیچان آن را قطع می‌کردند؛ زیست‌بومی موزاییکی که به یک گیاه‌خوار گردن‌دراز اجازه می‌داد هم برای خوردن گیاهان آبزی خم شود و هم از برگ‌های شاخه‌های بالاتر تغذیه کند.

به نظر می‌رسد ساروپودها توانسته بودند با اقلیم‌های گرم کنار بیایند، شاید از راه تکامل سطح بدنی بزرگ‌تر برای دفع مؤثرتر گرما. با این حال، روایت زمین‌شناسی چندان مهربان نیست: لایه‌های جوان‌تر این منطقه در قالب دریاهای کم‌عمق نهشته شده‌اند و فصل‌های بعدی زندگی دایناسورهای خشکی‌زی را از میان برده‌اند. به همین دلیل، پژوهشگران از ناگاتیتان با تعبیری شبیه «آخرین تیتان» یاد می‌کنند؛ شاید جدیدترین ساروپود بزرگی که بتوانیم در جنوب شرق آسیا پیدا کنیم.

برای نویسنده اصلی مقاله، تیتی‌ووت ستاپانیچساکول، این کشف بار شخصی هم داشت. او می‌گوید: «من همیشه بچه‌ای عاشق دایناسورها بودم» و نام‌گذاری یک گونه جدید، همان‌قدر که گامی در پیشبرد دیرینه‌شناسی بود، تحقق یک وعده کودکی هم به شمار می‌رفت.

کشف‌هایی مانند ناگاتیتان نگاه ما به آسیای باستان را تغییر می‌دهند؛ نه با بازنویسی همه واقعیت‌ها، بلکه با پر کردن خلأهایی درباره اندازه، بوم‌شناسی و زمان‌بندی، درست در جاهایی که سابقه فسیلی خاموش مانده بود. این یافته‌ها همچنین یادآوری می‌کنند که حتی در تبارهایی که خوب مطالعه شده‌اند، یک فصل میدانی می‌تواند گونه‌ای را آشکار کند که نقشه دانسته‌های ما را تغییر می‌دهد.