قطر شکم و قدرت پنجه دست؛ شاخص تازه خطر مرگ در کلینیک

دو بررسی سریع در یک کلینیک را تصور کنید: یک متر نواری نرم که دور شکم قرار می‌گیرد و فشردن محکم یک دینامومتر دستی. حرکت‌هایی ساده، اما با پیامدهایی مهم.

پژوهشگران در چین ۵۶۷۴ بزرگسال را در ایالات متحده نزدیک به هفت سال دنبال کردند و در این مدت ۳۷۳ مورد مرگ را ثبت کردند. آن‌ها شاخصی از اندازه دور و ضخامت شکم، یعنی قطر شکمی ساژیتال (SAD) را که در اصل ضخامت بخش میانی بدن از جلو به عقب است، با قدرت پنجه دست تعدیل‌شده بر اساس اندازه بدن مقایسه کردند. نتیجه قابل توجه بود.

افرادی که هم قطر شکمی بیش از حد داشتند و هم قدرت نسبی پنجه دستشان پایین بود، در مقایسه با افرادی که این ویژگی‌ها را نداشتند، با حدود ۹۷ درصد خطر بیشتر مرگ روبه‌رو بودند.

هیچ‌کدام از این دو شاخص به تنهایی همه ماجرا را توضیح نمی‌داد. قطر شکمی ساژیتال به تنهایی در این گروه ارتباط آماری معناداری با مرگ‌ومیر نشان نداد. اما قدرت نسبی پایین پنجه دست چنین ارتباطی داشت: ضعیف‌ترین شرکت‌کنندگان نسبت به اندازه بدن خود، در طول دوره مطالعه حدود ۶۰ درصد بیشتر در معرض خطر مرگ بودند. قدرت نسبی پنجه دست به یک محاسبه ساده نیاز دارد که وزن بدن را نیز در نظر می‌گیرد، بنابراین می‌تواند ضعف عضلانی را نشان دهد که اعداد مطلق ممکن است از دید پنهان کنند.

اندازه‌گیری قطر شکمی ساژیتال (SAD).

این تیم پژوهشی سن، وضعیت اجتماعی اقتصادی، عادت‌های سبک زندگی و بیماری‌های زمینه‌ای موجود را در تحلیل خود تعدیل کرد و پیام ترکیبی، یعنی ضخامت بیش از حد شکم همراه با ضعف نسبی پنجه دست، همچنان قوی باقی ماند. نویسندگان معتقدند SAD ممکن است چربی احشایی زیان‌بار را بهتر نشان دهد، در حالی که قدرت نسبی پنجه دست ضعف عملکردی را در افرادی آشکار می‌کند که توده بدنی بیشتری دارند.

برای این ترکیب یک نام وجود دارد: چاقی دیناپنیک. این مفهوم تازه نیست. یک فراتحلیل که برای تعریف چربی اضافی از دور کمر استفاده کرده بود، پیش‌تر گزارش داد افراد مبتلا به چاقی دیناپنیک حدود ۷۳ درصد مرگ‌ومیر بالاتری دارند، هرچند روش مطالعات برای سنجش قدرت عضلانی و چربی بدن متفاوت بوده است. با این حال، یافته کنونی تا حدی قوی‌تر از برآوردهای تجمیعی به نظر می‌رسد که فقط بر شاخص توده بدنی، دور کمر یا قدرت خام پنجه دست تکیه دارند.

استفاده از دینامومتر دستی برای آزمون قدرت پنجه در کلینیک. 

متخصصان هشدار می‌دهند که نباید هیچ عدد واحدی را سرنوشت قطعی فرد دانست. برایان بلیسمر، متخصص حرکت‌شناسی از دانشگاه رود آیلند، می‌گوید شاخص توده بدنی همچنان ابزاری مفید است، اما باید در کنار اندازه‌گیری دور کمر، روند تغییرات وزن، قدرت عضلانی و توانایی عملکردی تفسیر شود. حتی پژوهش اخیر او نشان داد شاخص توده بدنی در محدوده اضافه‌وزن گاهی با مرگ‌ومیر کمتر همراه بوده است، موضوعی که اهمیت زمینه و شرایط فردی را برجسته می‌کند، به‌ویژه در سالمندان که حفظ عضله، تحرک و تغذیه مناسب می‌تواند تعیین‌کننده باشد.

از دیدگاه بالینی، هر دو اندازه‌گیری کم‌هزینه و آسان هستند: ارزیابی قطر شکمی ساژیتال و آزمون قدرت پنجه دست را می‌توان در چند دقیقه انجام داد. اما پیش از آنکه این بررسی‌ها به بخشی از ارزیابی‌های معمول تبدیل شوند، مطالعات بزرگ‌تر و طولانی‌تر باید تأیید کنند چه افرادی بیشترین سود را از افزودن آن‌ها به پروفایل استاندارد خطر سلامت می‌برند.

اعداد کمک‌کننده‌اند، اما شاید مهم‌تر از خود عددها این باشد که نشان می‌دهند بدن خود را چگونه حمل می‌کنیم و آیا هنوز آن‌قدر توان داریم که به حرکت ادامه دهیم.