تزریق نوین برای ترمیم غضروف و استخوان مفصل آسیب دیده

تصور کنید تنها یک تزریق بتواند مفصل آسیب‌دیده را دوباره به زندگی برگرداند. شبیه یک آرزوی دور از دسترس به نظر می‌رسد. اما پژوهشگران دانشگاه کلرادو بولدر می‌گویند سامانه مهندسی‌شده آن‌ها برای دارورسانی با رهایش آهسته، در حیوانات دقیقا چنین کاری انجام داده است: بازسازی غضروف و استخوان تنها در چهار تا هشت هفته.

این رویکرد ترکیبی از داروشناسی و یک داربست زیستی است. یک ایمپلنت مایع به داخل مفصل تزریق می‌شود، همان‌جا سفت می‌شود و به‌تدریج پیام‌های زیست‌فعال را آزاد می‌کند تا سلول‌های غضروفی و استخوانی خود بدن را جذب کند. ترمیم از درون رخ می‌دهد: سلول‌ها مهاجرت می‌کنند، شکاف‌ها را پر می‌کنند و معماری بافت را بازسازی می‌کنند، بی‌آنکه تکیه اصلی بر ایمپلنت‌های خارجی باشد.

یک تزریق با رهایش آهسته توانست در آزمایش‌های حیوانی، غضروف و استخوان را طی چند هفته به وضعیت سالم بازگرداند. آزمایش‌های اولیه آزمایشگاهی با استفاده از بافت انسانی به‌دست‌آمده از جراحی‌های تعویض مفصل نیز نشانه‌های امیدوارکننده‌ای نشان داده‌اند که این درمان می‌تواند فراتر از مدل‌های حیوانی هم مؤثر باشد. البته یک نکته مهم وجود دارد: این نتایج هنوز از فرایند داوری علمی عبور نکرده‌اند.

استفانی برایانت، مهندس شیمی و زیست‌شناسی در دانشگاه کلرادو بولدر، می‌گوید: «در دو سال توانستیم از یک ایده بسیار بلندپروازانه به توسعه این درمان‌ها برسیم و نشان دهیم که آن‌ها آرتروز را در حیوانات معکوس می‌کنند.» این گروه نخستین بخش از مطالعات حیوانی را تکمیل کرده و اکنون در حال آماده‌سازی مرحله دوم با تمرکز بر ایمنی و سم‌شناسی است؛ گام‌هایی ضروری پیش از آغاز کارآزمایی‌های انسانی.

چرا این موضوع اهمیت دارد؟ چون در حال حاضر گزینه‌های بالینی بسیار محدود و دوگانه‌اند: کنترل درد با دارو و تغییر سبک زندگی، یا تعویض مفصل با فلز و پلاستیک. برای میلیون‌ها نفری که از کاهش پیشرونده غضروف و در نهایت درد استخوان روی استخوان رنج می‌برند، گزینه میانی چندانی وجود ندارد؛ دردی که می‌تواند حرکت را به‌شدت مختل کند.

اوالینا برگر، جراح ارتوپد، این وضعیت را صریح بیان می‌کند: بسیاری از بیماران یا با یک جراحی بزرگ و پرهزینه روبه‌رو هستند یا عملا هیچ گزینه‌ای ندارند. ایمپلنت تزریقی جدید با در نظر گرفتن همین نیازها در حال توسعه است؛ فرمولاسیون‌های متفاوت می‌توانند برای نازک‌شدن غضروف در مراحل اولیه یا برای نقص‌های ساختاری پیشرفته‌تر مناسب باشند.

این پژوهش در کنار چند مسیر امیدوارکننده دیگر قرار می‌گیرد. دانشمندان دانشگاه استنفورد به‌تازگی پروتئینی را شناسایی کرده‌اند که با از دست رفتن غضروف در اثر افزایش سن ارتباط دارد و می‌تواند راه‌هایی برای کند کردن تخریب مفصل پیشنهاد کند. همچنین داروهای متابولیک مانند سماگلوتاید با تغییر سوخت‌وساز سلولی و حفظ غضروف سالم، فواید غیرمنتظره‌ای برای سلامت مفصل نشان داده‌اند. به‌طور خلاصه، پژوهشگران از چند مسیر به آرتروز حمله می‌کنند: زیست‌شیمیایی، متابولیک و بازساختی.

این پروژه با حمایت مالی برنامه نیترو، از ابتکارات آرپا-اچ، پیش می‌رود و تیم پژوهشی امیدوار است اگر دور بعدی مطالعات ایمنی حیوانی به‌خوبی پیش برود، طی حدود ۱۸ ماه آینده کارآزمایی انسانی را آغاز کند. البته این زمان‌بندی قطعی نیست و به تکرارپذیری نتایج و مراحل قانونی و نظارتی بستگی دارد.

در آزمایشگاه و کلینیک، خوش‌بینی محتاطانه‌ای دیده می‌شود. اگر یک تزریق بتواند به‌طور قابل اعتماد سازوکار ترمیم بدن را دوباره فعال کند، شاید نگاه ما به مفاصل در حال پیر شدن و حتی خود فرایند پیری تغییر کند.