تصویر تازه از فضاپیمای مرموز چین شبیه ایکس-۳۷بی

یک عکس می‌تواند مسیر یک بحث را تغییر دهد. در این مورد، ماه‌ها گمانه‌زنی را به تصویری قابل خواندن تبدیل کرد: یک وسیله بالدار و قابل استفاده مجدد در مدار پایین زمین که شباهت چشمگیری به فضاپیمای محرمانه ایکس-۳۷بی ایالات متحده دارد.

سرانجام تصویری روشن

آژانس اطلاعات دفاعی آمریکا این تصویر را در گزارش تازه منتشرشده ۱۳۰ صفحه‌ای خود با عنوان «چالش‌های امنیت در فضا» گنجانده است. این عکس در صفحه ۵۳ دیده می‌شود و بر اساس گزارش، در سال ۲۰۲۴ توسط یک ماهواره تصویربرداری تجاری متعلق به شرکت مکسار تکنولوژیز، که اکنون با نام ونتور شناخته می‌شود، ثبت شده است. تا پیش از این، ناظران تنها با رگه‌های نوری پراکنده و تار و داده‌های تله‌متری غیرمستقیم می‌کوشیدند روایت وسیله مداری بالدار چین را کنار هم بگذارند؛ وسیله‌ای که اغلب شن‌لونگ یا «اژدهای الهی» نامیده می‌شود.

کمبود تصاویر قابل اعتماد، ابهام‌ها را بیشتر کرده بود. آیا این یک نمونه عملیاتی است؟ یک سکوی آزمایشی؟ یا یک سلاح؟ عکس تازه به همه پرسش‌ها پاسخ نمی‌دهد، اما نشانه‌های طراحی کاملا مشخص و سرنخ‌های تازه‌ای در اختیار تحلیلگرانی می‌گذارد که رفتارهای مداری را رصد می‌کنند.

تصویر چه چیزی را آشکار می‌کند و چه برداشتی می‌توان داشت

وسیله‌ای که در تصویر دیده می‌شود، بال‌های مثلثی، درِ مشخص محفظه بار، ناحیه تیره حفاظت حرارتی در بخش زیرین و یک ماژول خدماتی عقبی مجهز به پنل‌های خورشیدی دارد. این عناصر در کنار هم به معماری یک گلایدر قابل استفاده مجدد اشاره می‌کنند: پرتاب با موشک، فعالیت در مدار از چند روز تا چند ماه، و سپس بازگشت برای فرودی شبیه فرود روی باند، مانند یک فضاپیما. از نظر شکل و کارکرد، این الگو یادآور ایکس-۳۷بی است.

با این حال، هندسه آن کاملا یکسان نیست. زاویه پسگرایی بال و شکل کلی پلان به اندازه‌ای تفاوت دارد که نشان می‌دهد شن‌لونگ و ایکس-۳۷بی احتمالا دو طراحی جداگانه‌اند، نه کپی‌های مستقیم. ابعاد دقیق هنوز تأیید نشده است؛ برای مقایسه، طول ایکس-۳۷بی حدود ۸٫۸ متر و دهانه بال آن نزدیک به ۴٫۵ متر است.

پیشینه عملیاتی گردآوری‌شده توسط ردیاب‌های مستقل، که در گزارش آژانس اطلاعات دفاعی آمریکا نیز به آن اشاره شده، نشان می‌دهد شن‌لونگ نخستین بار در سپتامبر ۲۰۲۰ به مدت دو روز پرواز کرد. پس از آن مأموریت کوتاه، دست‌کم دو مأموریت طولانی انجام شد که به ترتیب حدود ۲۷۶ و ۲۶۸ روز ادامه داشتند. بنا بر گزارش‌ها، مأموریت چهارم در ۷ فوریه با موشک لانگ مارچ ۲اف پرتاب شد و مجموع زمان حضور پروازهای کلاس شن‌لونگ در مدار اکنون از ۸۰۰ روز فراتر رفته است. هنوز روشن نیست این ارقام مربوط به یک وسیله است که چندین بار دوباره استفاده شده یا چند بدنه پروازی تقریبا مشابه را شامل می‌شود.

یکی از بحث‌برانگیزترین بخش‌های این معما، رفتار محموله است. ناظران ثبت کرده‌اند که دست‌کم ۹ جسم جداگانه از این فضاپیما رها شده‌اند؛ اجسامی که اغلب به عنوان ماهواره‌های کوچک مکعبی تفسیر می‌شوند. مانورهای نزدیک در مجاورت اهداف هم‌مدار، گاهی تا فاصله تقریبی ۱۰۰ متر، این فرضیه را تقویت می‌کند که وسیله در حال آزمایش عملیات ملاقات دقیق و فعالیت‌های مجاورتی است. چنین مانورهایی می‌تواند نمایش فناوری برای بازرسی، سرویس‌دهی به ماهواره یا کارکردهای دیگری مانند گرفتن یا رهاسازی کنترل‌شده باشد، احتمالا با کمک یک بازوی رباتیک.

پیامدها برای امنیت مداری و راهبرد فضایی

این تصویر و الگوی فعالیت، وجود یک سلاح تهاجمی در داخل وسیله را ثابت نمی‌کند. با این حال، به نگرانی‌هایی که پیش‌تر تحلیلگران دفاعی مطرح کرده بودند وزن بیشتری می‌دهد: فضاپیماهای قابل استفاده مجدد و مانورپذیر، نسبت دادن مسئولیت اقدامات را دشوارتر می‌کنند و دامنه گزینه‌های تاکتیکی موجود در مدار را افزایش می‌دهند. کشورهایی که چنین پلتفرم‌هایی را به کار می‌گیرند، ابزار انعطاف‌پذیری برای بازرسی ماهواره‌ها، رساندن یا بازگرداندن محموله‌های کوچک و انجام آزمایش‌ها در اختیار دارند، بدون آنکه هر بار ناچار باشند یک وسیله اختصاصی تازه پرتاب کنند.

این تحولات برای مدیریت ترافیک فضایی و هنجارهای رفتاری در مدار اهمیت دارد. عملیات مجاورتی می‌تواند ماهیتی سازنده داشته باشد، برای نمونه امکان تعمیر یا سوخت‌گیری را فراهم کند. اما اگر بدون شفافیت انجام شود، می‌تواند بی‌ثبات‌کننده باشد. جامعه بین‌المللی هنوز هنجارهای فنی محدودی برای نزدیک‌شدن‌های مداری در فاصله کم دارد؛ رخدادهایی در فاصله نزدیک ممکن است نادرست برداشت شوند و تنش‌های دیپلماتیک را افزایش دهند.

دیدگاه کارشناس

دکتر النا مورالس، پژوهشگر دینامیک مداری در یکی از دانشگاه‌های آمریکا، درباره اهمیت این تصویر گفت: «عکس‌هایی مانند این، مبنای گفت‌وگو را تغییر می‌دهند. ما از حدس و گمان به حوزه‌ای از ویژگی‌های قابل اندازه‌گیری می‌رسیم: شکل پلان بال، آرایش محفظه بار و چیدمان تولید توان. همین داده‌ها به مهندسان و سیاست‌گذاران امکان می‌دهد توانمندی‌ها و ریسک‌ها را مدل‌سازی کنند. رفتارهای مجاورتی نزدیک به‌ویژه نشان می‌دهد چه عملیاتی در حال تمرین است، نه فقط اینکه چه سخت‌افزاری وجود دارد.»

او افزود: «اینکه شن‌لونگ برای لجستیک، بازرسی یا عملیات تهاجمی‌تر به کار رود، به همان اندازه که به سخت‌افزار وابسته است، به دکترین نیز بستگی دارد. این تصویر یک هشدار عملی است: دیگر دولت‌ها و اپراتورهای تجاری را وادار می‌کند در ارزیابی‌های ریسک خود، یک بازیگر متحرک و قابل استفاده مجدد را در نظر بگیرند.»

زمینه فنی و چشم‌انداز آینده

وسایل بالدار قابل استفاده مجدد با موازنه‌های فنی همراه‌اند. حفاظت حرارتی، سازه‌های سبک و اویونیک مناسب برای فعالیت هم در خلأ و هم در پرواز جوی، پیچیدگی را افزایش می‌دهد. با این وجود، چنین سامانه‌هایی هزینه نهایی مأموریت‌های تکراری را کاهش می‌دهند و امکان گردش سریع‌تر برای نمایش فناوری را فراهم می‌کنند. توسعه ظاهرا موازی مفهوم دیگری در چین با نام تنگ‌یون نیز در گزارش‌های منبع‌باز مطرح شده است، هرچند تنگ‌یون هنوز پرتاب مداری تأییدشده‌ای نداشته و معماری آن در ماکت‌های اولیه متفاوت به نظر می‌رسد.

آنچه در ادامه رخ می‌دهد، به ترکیبی از فعالیت‌های قابل مشاهده و انتخاب‌های سیاستی بستگی دارد. تصاویر با وضوح بالاتر، تحلیل طیف‌سنجی پرتاب‌ها و گزارش‌دهی باز درباره رویدادهای ملاقات مداری می‌تواند ابهام‌ها را کاهش دهد. برای برنامه‌ریزان نظامی، مهندسان و اپراتورهای ماهواره‌ای، پرسش عملی این نیست که آیا چنین وسایلی می‌توانند وجود داشته باشند یا نه؛ پرسش این است که دولت‌ها چگونه از آن‌ها استفاده خواهند کرد و جامعه بین‌المللی برای کاهش ریسک‌ها و سوءبرداشت‌ها چه پاسخی خواهد داد.

نتیجه‌گیری

تصویر ونتور روشن می‌کند که چین یک وسیله مداری بالدار و قابل استفاده مجدد را به کار گرفته است؛ سامانه‌ای با توانمندی‌هایی که نیازمند بررسی فنی مستمر و گفت‌وگوی بین‌المللی است.

با ادامه انباشت داده‌های ردیابی و تصاویر، تحلیلگران مدل‌های دقیق‌تری از عملکرد شن‌لونگ و مجموعه مأموریت‌های احتمالی آن ارائه خواهند کرد. در کوتاه‌مدت، این عکس یادآور آن است که ماهیت فعالیت‌های فضایی در حال تغییر است: وسایل فضایی قابل استفاده مجددتر، مانورپذیرتر و برای حوزه‌های غیرنظامی و امنیتی اثرگذارتر می‌شوند.