سیاره نزدیک GJ 3378b؛ نامزد تازه در جست وجوی حیات

تصور کنید در همسایگی کیهانی ما جهانی پیدا شود که برای حیات، بسیار امیدوارکننده‌تر از آن چیزی باشد که در نگاه نخست به نظر می‌رسید. GJ 3378b ابتدا به‌عنوان صخره‌ای سوزان و غیرقابل سکونت کنار گذاشته شد؛ سیاره‌ای بیش از حد نزدیک به ستاره‌اش و بیش از حد داغ. اما وقتی اخترشناسان دوباره آن را اندازه‌گیری کردند، روایت تغییر کرد.

GJ 3378b که در سال ۲۰۲۴ کشف شد، به دور یک کوتوله سرخ در فاصله‌ای حدود ۲۵ سال نوری از زمین می‌چرخد. سال این سیاره فقط حدود ۲۱٫۵ روز طول می‌کشد، چون در مداری بسیار نزدیک به ستاره خود حرکت می‌کند؛ تقریبا ده برابر نزدیک‌تر از فاصله مدار زمین تا خورشید. این وضعیت در نگاه اول خطرناک به نظر می‌رسد، مگر آنکه به یاد بیاوریم کوتوله‌های سرخ کم‌نورند. ستاره میزبان این سیاره حدود ۹۰ درصد نور کمتری از خورشید گسیل می‌کند و همین موضوع GJ 3378b را دقیقا در کمربند معتدل این سامانه قرار می‌دهد؛ جایی که از نظر نظری، آب مایع می‌تواند وجود داشته باشد.

جرم سیاره اهمیت زیادی دارد. برآوردهای اولیه جرم این سیاره را حدود پنج برابر جرم زمین نشان می‌داد و آن را در گروه موسوم به «ابرزمین» قرار می‌داد. اما یک برنامه رصدی تازه با استفاده از ابزار سیاره‌یاب منطقه زیست‌پذیر روی تلسکوپ رصدخانه مک‌دونالد در تگزاس، این عدد را کاهش داده است. این ابزار لرزش‌های بسیار کوچک ستاره را که بر اثر گرانش سیاره در حال گردش ایجاد می‌شود زیر نظر می‌گیرد و داده‌های جدید از جرمی نزدیک به ۲٫۳ برابر جرم زمین خبر می‌دهند.

این تغییر، همه چیز را عوض می‌کند. جرمی نزدیک به دو برابر زمین بسیار بیشتر با یک جهان سنگی سازگار است تا با یک مینی‌نپتون پوشیده در پوششی ضخیم از گاز. وجود سطح جامد، احتمال شکل‌گیری جوی پایدار و شبیه زمین و همچنین فشارهای سطحی مناسب برای دوام آب مایع را افزایش می‌دهد. اگر GJ 3378b توانسته باشد جو خود را حفظ کند، بی‌درنگ به یکی از مهم‌ترین سیاره‌های نزدیک برای بررسی‌های بعدی تبدیل می‌شود.

البته باید محتاط بود. نزدیکی به یک کوتوله سرخ می‌تواند هم فرصت باشد و هم تهدید. بادهای ستاره‌ای نیرومند و شراره‌ها که در بسیاری از کوتوله‌های سرخ رایج‌اند، می‌توانند در گذر زمان جو سیاره‌ها را از بین ببرند. مریخ شاید نمونه‌ای هشداردهنده باشد؛ زمانی که سپر محافظ خود را از دست داد، دیگر نتوانست اقیانوس‌هایی را که شاید روزگاری داشته، نگه دارد. ما هنوز هیچ نشانه مستقیمی از وجود جو یا اقیانوس روی GJ 3378b نداریم؛ فقط جرم و موقعیتی امیدوارکننده در اختیار داریم.

چرا فاصله تا این اندازه مهم است؟ چون سیاره‌ای در فاصله ۲۵ سال نوری، آن‌قدر نزدیک است که بتوان با تلسکوپ‌های فعلی و نسل آینده آن را با جزئیات بیشتری رصد کرد. تأیید وجود جو یا حتی شناسایی نشانه‌های زیستی، وقتی هدف در حیاط خلوت کیهانی ما باشد بسیار آسان‌تر از زمانی است که در سوی دیگر کهکشان قرار داشته باشد. همین دسترسی‌پذیری دقیقاً دلیل هیجان پژوهشگران است.

پژوهشگران حاضر در این مطالعه بر نیاز به داده‌های بیشتر تأکید دارند: رصدهای طیفی تکرارشونده، جست‌وجو برای ردیاب‌های جوی و پایش بلندمدت فعالیت ستاره میزبان. کوتوله‌های سرخ رایج‌ترین ستاره‌های راه شیری هستند، بنابراین فهم اینکه آیا سیاره‌های آن‌ها می‌توانند جو خود را حفظ کنند و از حیات پشتیبانی کنند یا نه، پیامدهای گسترده‌ای برای زیست‌پذیری کل کهکشان دارد.

GJ 3378b از یک داده عجیب و حاشیه‌ای به یکی از نامزدهای اصلی برای بررسی دقیق تبدیل شده است. چند سال آینده رصدها نشان خواهد داد که آیا این جهان نزدیک فقط سیاره‌ای جالب است، یا شاید میزبان شرایطی باشد که در آن حیات، به شکلی از اشکال، بتواند ریشه بدواند.