آزمایش برس گونه؛ تشخیص سریع و بی درد سرطان دهان در یک ساعت

این تصویر را در ذهن بیاورید: یک برس‌کشی ساده و بدون درد در سطح داخلی گونه، و پاسخ در کمتر از یک ساعت آماده است. نه تیغ جراحی. نه بخیه. نه انتظار طولانی برای دریافت نتیجه.

سرطان دهان اغلب تا زمانی که به مرحله پیشرفته نرسد جدی گرفته نمی‌شود. زخم‌های ماندگار، لکه‌های سفید یا قرمز روی زبان، لثه یا داخل گونه می‌توانند بی‌اهمیت باشند، یا نشانه‌ای بسیار مهم. در روش‌های رایج، تشخیص قطعی معمولا به بیوپسی نیاز دارد؛ روشی تهاجمی، ناخوشایند و گاهی تکرارشونده. بسیاری از بیماران فقط به دلیل ترس از این فرایند، پیگیری‌های بعدی را انجام نمی‌دهند.

اکنون یک تیم بین‌المللی از پژوهشگران بریتانیا و هند مسیر ساده‌تری را آزمایش کرده است. ابزار آن‌ها سامانه تشخیصی شاخص کمی بدخیمی است که به اختصار کیو ام آی دی اس نامیده می‌شود. پزشکان با یک برس نرم، سلول‌های سطحی را از نقطه مشکوک جمع‌آوری می‌کنند و یک نمونه دوم نیز از ناحیه سالم گرفته می‌شود تا نقش شاهد را داشته باشد. سپس نمونه‌ها از نظر بیان چهار ژن مشخص بررسی می‌شوند؛ ژن‌هایی که میزان فعالیت آن‌ها می‌تواند نشانه‌ای از بدخیمی باشد.

در این مطالعه، ۵۴۵ نفر با ضایعات دهانی بالقوه سرطانی شرکت کردند. نتیجه چه بود؟ آزمایش کیو ام آی دی اس در کمتر از یک ساعت پاسخ داد و توانست ضایعات سرطانی را از ضایعات خوش‌خیم در حدود ۹۵٫۵٪ موارد به‌درستی تشخیص دهد. میزان مثبت کاذب و منفی کاذب نیز هر دو کمتر از ۵٪ بود؛ ارقامی که به گفته نویسندگان پژوهش، با دقت بیوپسی‌های کوچک بافتی رقابت می‌کند.

نمایی کلی از چگونگی عملکرد آزمایش جدید کیو ام آی دی اس برای تشخیص سرطان دهان. 

موی‌تک ته، نویسنده ارشد بالینی این پژوهش و متخصص سرطان‌شناسی دهان، گفت: «واقعا شگفت‌زده شدیم.» او و همکارانش دریافتند حتی سلول‌های سطحی و جداشده‌ای که با برس جمع‌آوری می‌شوند، سیگنال زیستی قدرتمندی از آن چهار ژن دارند؛ آن‌قدر قوی که بتوانند تغییرات بدخیم را بدون بریدن بافت تشخیص دهند.

اهمیت این موضوع فقط در راحتی بیمار خلاصه نمی‌شود. این آزمایش قابلیت تکرار دارد. بیماران کم‌خطر می‌توانند از زخم‌های غیرضروری دور بمانند و بیماران پرخطر نیز با ابزاری ارزان، سریع و ملایم به‌طور منظم پایش شوند. چنین نظارت تکرارشونده‌ای می‌تواند تبدیل بدخیم ضایعات را در مرحله‌ای بسیار زودتر و قابل‌درمان‌تر شناسایی کند.

این پیشرفت در شرایطی مطرح می‌شود که زمینه جهانی نگران‌کننده است: موارد سرطان دهان و مرگ‌ومیرهای مرتبط با آن از سال ۱۹۹۰ تاکنون بیش از دو برابر شده است. دخانیات و الکل همچنان از عوامل اصلی به شمار می‌روند، اما نوشیدنی‌های شیرین و عفونت‌های ویروس پاپیلومای انسانی یا اچ پی وی نیز بیش از گذشته در این روند نقش دارند. یک آزمایش مناسب برای استفاده کنار تخت یا در مطب می‌تواند الگوی غربالگری سرطان دهان را تغییر دهد، به‌ویژه در درمانگاه‌هایی که دسترسی به بیوپسی جراحی محدود است.

تیم پژوهشی در حال حرکت به سمت تجاری‌سازی این روش است و پیشنهاد می‌کند که این آزمایش می‌تواند تقریبا طی دو سال آینده وارد کاربرد بالینی شود. نتایج این مطالعه در سال ۲۰۲۶ در نشریه بایومارکر ریسرچ منتشر شد و اگر اجرای گسترده‌تری در پی داشته باشد، دندان‌پزشکان و پزشکان مراقبت‌های اولیه شاید به‌زودی به جای تیغ جراحی و انتظار طولانی، یک برس و آزمایشی سریع را پیشنهاد کنند.

ساده. سریع. قابل تکرار. پرسش اکنون این است که آیا نظام‌های سلامت از روشی استقبال خواهند کرد که می‌تواند بی‌سروصدا شیوه تشخیص زودهنگام سرطان دهان را تغییر دهد؟