نقش لیپ۲ در خطر عود بی اشتهایی عصبی پس از درمان

بیماران با بشقاب‌هایی پر از غذا و ذهنی پر از دستورالعمل از بیمارستان مرخص می‌شوند. با این حال، شمار زیادی از آن‌ها ظرف چند ماه دوباره بستری می‌شوند. حدود ۴۰ درصد از افراد بستری‌شده به دلیل بی‌اشتهایی عصبی، طی شش ماه دوباره به بیمارستان بازمی‌گردند؛ آماری نگران‌کننده که نیاز به توضیحی زیستی دارد.

پژوهش تازه‌ای به سرپرستی ویرژینی تول، عصب‌شناس مؤسسه اینسرم فرانسه، به یک عامل غیرمنتظره اشاره می‌کند: پپتید کوچکی به نام لیپ۲ که در برابر گرلین، هورمون معده مرتبط با پیام‌های گرسنگی، عمل می‌کند. این مطالعه که در همایش ۲۰۲۶ فدراسیون انجمن‌های علوم اعصاب اروپا ارائه و در نشریه روان‌پزشکی ترجمانی منتشر شده است، تغییرات هورمونی در انسان و رفتار موش‌ها را بررسی کرد تا روشن کند متابولیسم و تصمیم‌گیری چگونه در بی‌اشتهایی عصبی در هم گره می‌خورند.

تول و همکارانش ۳۰ زن ۱۸ تا ۶۰ ساله را طی یک برنامه چهارماهه تغذیه مجدد در یک مرکز تخصصی اختلالات خوردن دنبال کردند. نمونه‌های خون هنگام پذیرش، پس از دوره فشرده تغذیه مجدد و دوباره شش ماه بعد گرفته شد. الگویی که به دست آمد ظریف اما پایدار بود: سطح لیپ۲ هنگام بستری حدود ۲۰ درصد بالاتر از زمان بازیابی وزن بود و در بیمارانی که بعدا دچار عود شدند، لیپ۲ دوباره افزایش یافت.

چرا این موضوع اهمیت دارد؟ گرلین اغلب «هورمون گرسنگی» نامیده می‌شود. وقتی معده پیام می‌دهد که زمان غذا خوردن فرا رسیده، سطح آن بالا می‌رود و مغز را به جست‌وجوی غذا سوق می‌دهد. در مقابل، لیپ۲ مانند ترمز گرلین عمل می‌کند. اگر این ترمز در دوران بهبودی بیش از حد فعال باشد، پیام‌های گرسنگی ممکن است کم‌رنگ شوند یا نادرست تفسیر شوند. نتیجه می‌تواند یک وضعیت متابولیک باشد که با اشتها، کنترل تکانه و تصمیم‌های شکننده مرتبط با غذا خوردن تداخل ایجاد می‌کند.

این تیم همچنین رفتار را در یک مدل موشی کاهش وزن آزمایش کرد. موش‌هایی که با محرومیت غذایی حدود ۲۵ درصد از وزن بدن خود را از دست داده بودند، به‌طور محسوسی تکانشی‌تر شدند: وقتی میان یک خوراکی کوچک فوری یا صبر کردن برای یک وعده بزرگ‌تر حق انتخاب داشتند، موش‌های گرسنه اغلب پاداش سریع را انتخاب می‌کردند. این تکانشگری پس از تغذیه مجدد فقط تا حدی کاهش یافت و سطح بالاتر لیپ۲ با تداوم انتخاب‌های عجولانه همراه بود.

در شرکت‌کنندگان انسانی، پژوهشگران نشانه‌ای مرتبط یافتند: نسبت گرلین به لیپ۲ پس از بازیابی وزن با کنترل تکانه همبستگی داشت، اما فقط در میان افرادی که پس از ترخیص افزایش وزن پایدار خود را حفظ کردند. در بیمارانی که دچار عود شدند، لیپ۲ دوباره بالا رفت؛ الگویی که احتمال استفاده از این پپتید را به‌عنوان یک نشانگر زیستی برای شناسایی خطر عود پیش از بازگشت رفتارها به الگوهای قدیمی مطرح می‌کند.

البته این یافته‌ها با احتیاط همراه‌اند. اندازه نمونه کوچک است. یک مطالعه به‌تنهایی روند درمان بالینی را تغییر نمی‌دهد. اما این پژوهش دو مسیر کاربردی را باز می‌کند. نخست، یک آزمایش خون برای پایش لیپ۲ یا تعادل گرلین به لیپ۲ می‌تواند به پزشکان کمک کند بیمارانی را که در معرض خطر بالاتر عود بی‌اشتهایی عصبی هستند شناسایی کنند و مراقبت‌های پس از ترخیص را دقیق‌تر تنظیم کنند. دوم، لیپ۲ می‌تواند به هدفی برای راهبردهای دارویی تازه تبدیل شود؛ راهبردهایی که برای بازتنظیم پیام‌رسانی گرسنگی و پشتیبانی از کنترل شناختی لازم برای بهبودی پایدار طراحی می‌شوند.

تول در این کنفرانس گفت: «پیام‌های متابولیکی که در حالت عادی گرسنگی را تنظیم می‌کنند، در خوردن بیمارگونه مانند بی‌اشتهایی عصبی به شکل متفاوتی سازگار می‌شوند. این پیام‌ها بر مغز و فرایندهای تصمیم‌گیری اثر می‌گذارند. به نظر می‌رسد لیپ۲ یک نشانگر امیدبخش و یک هدف درمانی بالقوه باشد، اما تکرار نتایج در گروه‌های بزرگ‌تر ضروری است.»

این مطالعه متابولیسم، مدارهای عصبی و رفتار را در یک رشته واحد به هم پیوند می‌دهد؛ رشته‌ای که شاید توضیح دهد چرا بهبودی از بی‌اشتهایی عصبی تا این حد اغلب از هم می‌گسلد. اگر پژوهش‌های بعدی نقش لیپ۲ را تأیید کنند، پایش این پپتید کوچک می‌تواند بخشی از یک برنامه مراقبتی هوشمندتر و پاسخ‌گوتر شود و شاید روزی به شکل‌گیری گروه تازه‌ای از درمان‌ها کمک کند.

در حال حاضر، پیام این پژوهش هم امیدبخش است و هم محتاطانه: زیست‌شناسی گرسنگی سرنخ‌هایی درباره عود بیماری در خود دارد و رصد دقیق این سرنخ‌ها ممکن است شیوه حرکت پزشکان و بیماران در مسیر طولانی بازگشت از بی‌اشتهایی عصبی را تغییر دهد.