قهوه و سلامت قلب؛ چه میزان کافئین بی خطر است؟

اولین جرعه: گرم، تلخ، آشنا. برای میلیون‌ها نفر، قهوه یک آیین روزانه است. اما چه مقدار از این آیین، لذتی بی‌ضرر است و چه مقدارش باید کمی احساس نگرانی ایجاد کند؟

پژوهشگران انجمن قلب آمریکا تازه‌ترین شواهد علمی را گردآوری کرده‌اند و به نتیجه‌ای رسیده‌اند که برای دوستداران قهوه تا حدی دلگرم‌کننده است. برای بیشتر بزرگسالان، مصرف متعادل کافئین به نظر ایمن می‌رسد و قهوه، به‌ویژه، ممکن است اثرات محافظتی برای قلب داشته باشد. اما یک نکته مهم وجود دارد: این‌که چه چیزی داخل فنجان می‌ریزید و کافئین را از چه منبعی دریافت می‌کنید، اهمیت زیادی دارد.

بیانیه انجمن قلب آمریکا که در سال ۲۰۲۶ در نشریه سیرکولیشن منتشر شد، ده‌ها مطالعه را خلاصه می‌کند که مصرف کافئین و قهوه را با عوامل خطر و بیماری‌های قلبی‌عروقی مرتبط دانسته‌اند: فشار خون، دیابت، بیماری عروق کرونر، سکته مغزی، آریتمی‌ها و نارسایی قلبی. در میان این داده‌ها یک الگو دیده می‌شود: مصرف روزانه تا حدود ۴۰۰ میلی‌گرم کافئین، یعنی تقریبا ۳ تا ۵ فنجان استاندارد قهوه سیاه، در بیشتر بزرگسالان با افزایش خطر قلبی‌عروقی همراه نیست.

اعداد این موضوع را ملموس‌تر می‌کنند. در چندین گروه مطالعاتی، افرادی که به طور منظم قهوه می‌نوشند، نرخ پایین‌تری از دیابت نوع ۲ نشان داده‌اند؛ یک تحلیل نشان داد زنانی که روزانه سه فنجان یا بیشتر قهوه می‌نوشیدند، حدود ۲۷ درصد کمتر در معرض خطر بودند، در حالی که تحلیل دیگری در مصرف پنج فنجان، کاهش خطری نزدیک به ۳۰ درصد را گزارش کرد. فراتحلیل‌ها همچنین مصرف متعادل قهوه را با کاهش خفیف خطر بیماری عروق کرونر مرتبط دانسته‌اند، حدود ۱۰ درصد کاهش در مصرف تقریبی ۳.۵ فنجان در روز، و یک مطالعه جداگانه نیز برای افرادی که روزانه سه تا چهار فنجان قهوه می‌نوشیدند، حدود ۲۱ درصد کاهش خطر سکته مغزی گزارش کرد.

اما رابطه قهوه با فشار خون پیچیده‌تر است. افرادی که پیش‌تر به پرفشاری خون مبتلا شده‌اند، ممکن است پس از مصرف کافئین افزایش کوتاه‌مدت فشار خون را تجربه کنند. در افرادی که فشار خون طبیعی دارند، برخی مطالعات به شکل غیرمنتظره‌ای نشان داده‌اند مصرف روزانه یک تا سه فنجان می‌تواند با خطر بالاتر ابتلا به پرفشاری خون همراه باشد، در حالی که مصرف بیشتر، ظاهرا این خطر را کاهش داده یا تعدیل کرده است. دانشمندان معتقدند این تناقض‌ها فقط به کافئین مربوط نمی‌شود: قهوه حاوی اسیدهای کلروژنیک و ترکیبات زیست‌فعال دیگری است که ممکن است خطر را کاهش دهند، در حالی که بسیاری از نوشیدنی‌های انرژی‌زا مقدار زیادی کافئین، قند و افزودنی‌هایی مانند تورین دارند که می‌توانند فشار خون را بالا ببرند.

ترجمه عملی ماجرا این است: منبع کافئین اهمیت دارد. قهوه سیاه و چای، کافئین را همراه با آنتی‌اکسیدان‌ها و ترکیبات گیاهی به بدن می‌رسانند که ممکن است به سلامت قلب کمک کنند. نوشیدنی‌های انرژی‌زا، نوشیدنی‌های اسپرسوی شیرین و لاته‌های بسیار طعم‌دار می‌توانند این فواید را با افزودن قند زیاد، کالری اضافی و محرک‌های غیرطبیعی و بسیار غلیظ از بین ببرند.

گرگوری مارکوس، متخصص قلب در دانشگاه کالیفرنیا، سان‌فرانسیسکو و رئیس گروه نویسندگان انجمن قلب آمریکا، این توصیه را روشن خلاصه می‌کند: برای بیشتر بزرگسالان، مصرف روزانه تا ۴۰۰ میلی‌گرم کافئین به طور کلی ایمن است و با افزایش خطر قلبی‌عروقی ارتباطی ندارد، به شرط آن‌که کافئین همراه با افزودنی‌های سرشار از قند مصرف نشود.

با این حال، هنوز پرسش‌هایی بی‌پاسخ مانده است. شواهد موجود اغلب از گروه‌های مشاهده‌ای و فراتحلیل‌ها به دست آمده‌اند و پژوهشگران برای جدا کردن نقش کافئین از سایر ترکیبات موجود در قهوه، به کارآزمایی‌های تصادفی‌شده بیشتری نیاز دارند. آن‌ها همچنین قصد دارند دقیق‌تر بررسی کنند که منابع مختلف کافئین چگونه بر افراد مبتلا به پرفشاری خون یا دیگر بیماری‌های زمینه‌ای اثر می‌گذارند و آیا برخی گروه‌ها باید حد مصرف پایین‌تری را هدف بگیرند یا نه.

پس یک فرد آگاه که قهوه می‌نوشد چه باید بکند؟ از فنجان‌های معمول قهوه سیاه یا چای بدون شکر لذت ببرید. مراقب افزودنی‌ها باشید. با تردید به نوشیدنی‌های انرژی‌زا نگاه کنید. و اگر بیماری قلبی یا فشار خون بالا دارید، درباره مقدار مصرف روزانه خود با پزشک یا درمانگر مشورت کنید، چون تغییرات ساده می‌توانند تفاوتی قابل اندازه‌گیری ایجاد کنند.

قهوه شاید نوشیدنی معجزه‌آسا نباشد، اما برآیند شواهد نشان می‌دهد برای بیشتر قلب‌ها بیشتر نقش همراه را دارد تا دشمن. جرعه‌ای دیگر بنوشید و تصمیم بگیرید جای آن در روز شما کجاست.