افزایش کورتیزول صبحگاهی در مصرف کنندگان مکرر کانابیس

تصور کنید صبح از خواب بیدار شوید، در حالی که بدن شما از قبل نیمی از مسیر پاسخ به استرس را طی کرده است. این تصویر نگران‌کننده از یک مطالعه تازه به دست آمده است: افرادی که به طور مکرر کانابیس مصرف می‌کنند، اغلب روز خود را با مقدار بیشتری از هورمون کورتیزول در گردش خون نسبت به افراد غیرمصرف‌کننده آغاز می‌کنند.

یک مطالعه جدید الگوی غیرمعمولی را در هورمون‌های صبحگاهی مصرف‌کنندگان مکرر کانابیس شناسایی کرده است. پژوهشگران می‌گویند این یافته می‌تواند سرنخ‌هایی درباره ارتباط میان مصرف کانابیس و سیستم تنظیم استرس بدن ارائه دهد. 

کانابیس ساتیوا

پژوهشگران چه چیزی را اندازه‌گیری کردند

دانشمندان دانشگاه ایالتی اورگن به سرپرستی آنیتا سروِنکا، سطح کورتیزول را در حوالی زمان بیدار شدن افراد بررسی کردند. هدف آن‌ها مطالعه محور هیپوتالاموس، هیپوفیز و آدرنال بود که معمولا به اختصار محور HPA نامیده می‌شود و پاسخ هورمونی بدن به استرس را هماهنگ می‌کند.

برای این کار، آن‌ها از شاخص پاسخ کورتیزول پس از بیداری یا CAR استفاده کردند. مفهوم CAR ساده است. بلافاصله پس از بیدار شدن، نمونه بزاق یا خون گرفته می‌شود و حدود ۳۰ دقیقه بعد نمونه دیگری جمع‌آوری می‌شود. تفاوت این دو نمونه نشان می‌دهد بدن چگونه سازوکار شیمیایی خود را برای روبه‌رو شدن با روز پیش رو فعال می‌کند.

الگوی شگفت‌انگیز در میزان افزایش کورتیزول پس از بیداری نبود، بلکه در نقطه شروع این منحنی دیده شد. مصرف‌کنندگان مکرر کانابیس معمولا هنگام باز کردن چشم‌هایشان، سطح پایه بالاتری از کورتیزول داشتند. به بیان دیگر، آن‌ها روز خود را با کورتیزول بیشتری در سیستم بدنشان آغاز می‌کردند.

چرا این موضوع اهمیت دارد

کورتیزول وظایف متعددی دارد. این هورمون به عملکرد سیستم ایمنی کمک می‌کند، از فشار خون پشتیبانی می‌کند و در تنظیم انرژی و سوخت‌وساز نقش دارد. همچنین بدن را برای واکنش به تهدیدها آماده می‌سازد. افزایش کوتاه‌مدت کورتیزول سازگارانه و مفید است، اما افزایش مزمن چنین نیست. بالا بودن مداوم کورتیزول با اضطراب، افسردگی و خطرات قلبی عروقی مرتبط دانسته شده است.

استرس یکی از دلایل اصلی است که افراد برای مصرف کانابیس گزارش می‌کنند. تسکین کوتاه‌مدت می‌تواند واقعی باشد. با این حال، یافته‌های دانشگاه ایالتی اورگن پرسش مهمی را مطرح می‌کند: آیا مصرف مکرر کانابیس در نهایت می‌تواند همان مدارهای هورمونی را مختل کند که به افراد در مدیریت استرس کمک می‌کنند؟

سروِنکا گفت: «برای درک هرگونه رابطه علت و معلولی، لازم است همین گروه‌های افراد را در یک دوره زمانی طولانی‌تر بررسی کنیم، اما فکر می‌کنیم این یافته نقطه شروع مهمی فراهم می‌کند.» نویسندگان پژوهش خود را در مجله Cannabis منتشر کردند و یادآور شدند که مطالعات پیشین گاهی کاهش پاسخ CAR را در مصرف‌کنندگان سنگین گزارش کرده بودند. این مطالعه آن نتیجه را تکرار نکرد و همین موضوع از پیچیدگی‌هایی حکایت دارد که ممکن است ناشی از تفاوت نمونه‌ها یا انتخاب‌های تحلیلی باشد.

زمینه: افزایش مصرف کانابیس و اهمیت محور HPA

مصرف کانابیس در میان بزرگسالان جوان در ایالات متحده افزایش یافته است. نظرسنجی‌های اخیر نشان می‌دهد حدود ۲۹ درصد از افراد ۱۹ تا ۳۰ ساله در ۳۰ روز گذشته مصرف کانابیس را گزارش کرده‌اند؛ رقمی که تقریبا دو برابر میزان ثبت‌شده در ۱۵ سال پیش است. مصرف مکرر که به معنای بیش از ۲۰ بار مصرف در ۳۰ روز تعریف می‌شود نیز به شکل قابل توجهی افزایش یافته است.

این تغییر جمعیتی اهمیت دارد، زیرا محور HPA در سلامت روان و جسم در سراسر طول عمر نقشی مرکزی دارد. اگر یک روند رفتاری، حتی به شکلی ظریف، سطح پایه کورتیزول را تغییر دهد، می‌تواند پیامدهایی در سطح جمعیت برای اختلالات خلقی، کیفیت خواب، عملکرد متابولیک و خطر بیماری‌های قلبی عروقی داشته باشد.

مسئله جهت رابطه نیز مطرح است. آیا افرادی که کورتیزول صبحگاهی بالاتری دارند برای خوددرمانی به مصرف کانابیس روی می‌آورند؟ یا مصرف مکرر کانابیس به تدریج محور HPA را به سمت یک نقطه تنظیم تازه سوق می‌دهد؟ داده‌های مقطعی نمی‌توانند به این پرسش پاسخ قطعی بدهند. برای تعیین علت و معلول، به مطالعات طولی نیاز است که مصرف‌کنندگان را طی چند سال دنبال کنند.

محدودیت‌ها و گام‌های بعدی

هیچ مطالعه واحدی پاسخ نهایی را ارائه نمی‌دهد. تیم دانشگاه ایالتی اورگن نسبت به بزرگ‌نمایی نتایج هشدار می‌دهد. ویژگی‌های نمونه، زمان‌بندی نمونه‌گیری، مصرف اخیر پیش از آزمایش و عوامل سبک زندگی مانند خواب و کافئین همگی می‌توانند بر کورتیزول اثر بگذارند. به گفته نویسندگان، ارتباط میان کورتیزول بالاتر هنگام بیداری و مصرف مشکل‌ساز کانابیس یک نشانگر عصب‌زیستی قابل قبول است، اما به تکرارپذیری و بررسی عمیق‌تر نیاز دارد.

پژوهش‌های آینده باید شامل اندازه‌گیری‌های تکرارشونده، طراحی‌های آزمایشی کنترل‌شده در صورت امکان اخلاقی و عملی، و توجه به سن، جنس و مصرف هم‌زمان مواد دیگر باشد. ترکیب مطالعات کورتیزول با ارزیابی‌های رفتاری، پایش خواب و تصویربرداری عصبی می‌تواند روشن کند فیزیولوژی استرس و سیستم‌های مغزی چگونه با الگوهای مصرف کانابیس تعامل دارند.

دیدگاه کارشناس

دکتر مایا رینولدز، متخصص نوروآندوکرینولوژی که زیست‌شناسی استرس را مطالعه می‌کند، گفت: «فیزیولوژی به ندرت پاسخ‌های ساده ارائه می‌دهد. مشاهده کورتیزول بالا هنگام بیداری در مصرف‌کنندگان مکرر کانابیس، نشانه‌ای است که ارزش پیگیری دارد. این موضوع به معنای آن نیست که کانابیس در همه موارد زیان‌بار است، اما نشان می‌دهد ممکن است میان تسکین کوتاه‌مدت و تنظیم بلندمدت سیستم‌های استرس، بده‌بستان‌هایی وجود داشته باشد. مطالعات طولی با طراحی دقیق به ما خواهند گفت آیا این بده‌بستان‌ها برای سلامت روان یا پیامدهای قلبی عروقی اهمیت دارند یا نه.»

رینولدز افزود که پاسخ کورتیزول پس از بیداری یک نشانگر زیستی در دسترس برای مطالعات جمعیتی است. «این شاخص پنجره‌ای به ریتم روزانه بدن در اختیار پژوهشگران قرار می‌دهد. همین پنجره می‌تواند تغییرات ظریف را پیش از بروز علائم بالینی آشکار کند.»

جمع‌بندی

مطالعه دانشگاه ایالتی اورگن مسیر پژوهشی کاربردی تازه‌ای را باز می‌کند: به نظر می‌رسد مصرف مکرر کانابیس با سطح شروع بالاتر کورتیزول هنگام بیدار شدن مرتبط است. این الگو می‌تواند نشانه‌ای از اختلال در ریتم‌های روزانه استرس باشد، اما رابطه علت و معلولی هنوز قطعی نیست. برای پزشکان، سیاست‌گذاران و مصرف‌کنندگان، این یافته اهمیت پایش سلامت روان و جسم را هم‌زمان با تغییر الگوهای مصرف کانابیس برجسته می‌کند. برای پژوهشگران نیز بر نیاز به مطالعات بلندمدت و چندروشی تاکید دارد تا بتوان علت و معلول را از هم تفکیک کرد و پاسخ‌های آگاهانه در حوزه سلامت عمومی ارائه داد.