فروکتوز و خطر گسترش دوباره سرطان پس از شیمی درمانی

تصور کنید قندی که فقط نوشیدنی شما را شیرین نمی‌کند، بلکه بی‌سروصدا ابزارهای لازم برای پراکنده شدن را در اختیار سلول‌های سرطانی می‌گذارد. این جمله شبیه بخشی از یک تریلر علمی به نظر می‌رسد. اما پژوهشگران مؤسسه ویستار شواهدی یافته‌اند که نشان می‌دهد فروکتوز، یک قند رایج در رژیم غذایی، می‌تواند گسترش سلول‌های سرطانی باقی‌مانده پس از شیمی‌درمانی را تقویت کند.

بیماران مبتلا به سرطان تخمدان معمولا شیمی‌درمانی مبتنی بر پلاتین دریافت می‌کنند و بسیاری از آن‌ها در ابتدا پاسخ خوبی نشان می‌دهند. با این حال، در شمار نگران‌کننده‌ای از بیماران، بیماری بازمی‌گردد و در سراسر حفره شکمی پخش می‌شود. همین گسترش، یعنی متاستاز پس از درمان، مسئول حدود ۹۰ درصد مرگ‌ومیرهای ناشی از سرطان تخمدان است. دانشمندان مدت‌ها گمان می‌کردند سلول‌هایی که از درمان جان سالم به در می‌برند، نقشی بسیار مهم در عود سرطان دارند. مطالعه جدید دقیق‌تر بررسی می‌کند که این سلول‌های باقی‌مانده چگونه با محیط اطراف ارتباط برقرار می‌کنند و به حرکت درمی‌آیند.

این تیم با استفاده از کریسپر و ابزارهای مولکولی دیگر، مسیرهایی را ترسیم کرد که فروکتوز از طریق آن‌ها محیط موضعی تومور را تغییر می‌دهد. سازوکار شگفت‌انگیز این فرایند فقط بر انرژی متمرکز نیست، بلکه به کلسترول مربوط می‌شود. فروکتوز ساخت کلسترول را در سلول‌های مجاور سرکوب می‌کند. کلسترول بیشتر با سلامت قلب شناخته می‌شود، اما در سطح سلولی مانند نوعی چسب زیستی عمل می‌کند و به سلول‌ها کمک می‌کند به یکدیگر بچسبند. وقتی این چسب کاهش پیدا کند، سلول‌ها راحت‌تر از هم جدا می‌شوند. نتیجه این روند، تضعیف چسبندگی میان سلولی و افزایش تمایل سلول‌های سرطانی به جدا شدن و کاشتن خود در نقاط دورتر بدن است.

نکته نگران‌کننده اینجاست که پژوهشگران دریافتند همین پیام حتی زمانی ظاهر می‌شود که شیمی‌درمانی انجام نشده باشد: مصرف خوراکی مقدار زیاد فروکتوز می‌تواند تغییرات مشابهی ایجاد کند. فروکتوز به‌وفور در نوشیدنی‌های شیرین‌شده و شربت ذرت با فروکتوز بالا وجود دارد. در کشورهایی مانند ایالات متحده، این قند می‌تواند بخش قابل توجهی از کالری روزانه بسیاری از افراد را تشکیل دهد.

پس آیا این یافته به آن معناست که بیماران باید فورا فروکتوز را از رژیم غذایی خود حذف کنند؟ هنوز کارآزمایی‌های بالینی برای بررسی محدودیت غذایی در بیماران سرطانی انجام نشده است، بنابراین شواهد کافی برای توصیه یک تغییر رژیمی عمومی وجود ندارد. با این حال، این کشف این دیدگاه را تقویت می‌کند که تغذیه ما می‌تواند به‌طور مستقیم بر رفتار تومور و خطر عود سرطان اثر بگذارد.

تیم ویستار همچنین معتقد است این مسیر سرکوب‌کننده کلسترول احتمالا فقط به تومورهای تخمدان محدود نیست. تومورهای حفره شکمی، برای نمونه سرطان پانکراس، سرطان روده بزرگ و سرطان کبد، ممکن است واکنشی مشابه نشان دهند. آزمایش‌های تکمیلی هم‌اکنون در حال انجام است تا مشخص شود آیا این پدیده در انواع مختلف سرطان نیز تکرار می‌شود یا نه.

این پژوهش که در نیچر ایجینگ منتشر شده و رسانه‌هایی مانند مدیکال اکسپرس نیز آن را گزارش کرده‌اند، یک ماده مغذی آشنا را به‌عنوان یک پیام زیستی بازتعریف می‌کند که می‌تواند پویایی تومور را تغییر دهد. این یافته پرسشی ساده اما نگران‌کننده مطرح می‌کند: آیا یکی از اجزای رایج غذاهای فرآوری‌شده می‌تواند سلول‌های سرطانی خفته را دوباره به حرکت وادارد؟ پاسخ این پرسش در سال‌های آینده بر نگاه متخصصان سرطان‌شناسی و دانشمندان تغذیه به رژیم غذایی و زندگی پس از درمان سرطان اثر خواهد گذاشت.