هسپرتین پوست مرکبات؛ امید تازه برای جوان سازی کبد

یک پرتقال را پوست بکنید و شاید در دستتان رشته نجاتی کوچک برای اندامی رو به پیری باشد. آیا مولکولی پنهان در پوست مرکبات می‌تواند کبدهای خسته را دوباره به سوی جوانی سوق دهد؟ پژوهشی که در مجله ان‌پی‌جی ایجینگ منتشر شده، نشان می‌دهد دست‌کم در موش‌ها چنین احتمالی وجود دارد.

پژوهشگرانی به سرپرستی ژائو چینگ شن در دانشگاه ملی یانگ مینگ چیائو تونگ، روی هسپرتین تمرکز کردند؛ فلاونوئیدی که در لیمو، لایم و پوست پرتقال به‌وفور یافت می‌شود. هسپرتین سال‌هاست در پژوهش‌های آزمایشگاهی به‌دلیل نشانه‌هایی از اثرات ضدالتهابی و محافظت‌کننده عصبی مورد توجه قرار گرفته، اما این گروه مسیر دیگری را دنبال کرد: ژنی مرتبط با طول عمر به نام Cisd2 که به حفظ سلامت کبد و سلامت متابولیک کمک می‌کند.

بخش چشمگیر ماجرا اینجاست. این گروه، موش‌های پیر طبیعی را به‌مدت پنج ماه با دوز روزانه هسپرتین درمان کرد. وقتی کبدها بررسی شدند، حیواناتی که این ترکیب را دریافت کرده بودند، سطح Cisd2 مشابه موش‌های بسیار جوان نشان دادند. رسوبات چربی کاهش یافت. آسیب سلولی و التهاب نیز کمتر شد.

 هسپرتین سطح Cisd2 را در موش‌های پیر به مقداری مشابه حیوانات جوان بازگرداند و چندین نشانه پیری کبد را معکوس کرد.

تحلیل آران‌ای در سراسر ژنوم تصویر دقیق‌تری ارائه داد: فعالیت ژن‌ها در حیوانات درمان‌شده به الگوی جوان‌تر نزدیک شد و بسیاری از تغییرات بیان ژنی وابسته به سن را معکوس کرد. برای آزمودن اینکه آیا Cisd2 ضروری است یا نه، پژوهشگران به سراغ موش‌هایی رفتند که به‌گونه‌ای مهندسی شده بودند که این ژن را در سلول‌های کبدی نداشته باشند. این حیوانات که در سه‌ماهگی نیز وضعیت جسمی ضعیفی داشتند، از هسپرتین سودی نبردند؛ موضوعی که نشان می‌دهد این ترکیب برای اعمال بخش عمده اثرات خود تا حد زیادی به Cisd2 نیاز دارد، هرچند چند تغییر مستقل از Cisd2 نیز مشاهده شد.

از نظر سازوکار زیستی، به‌نظر می‌رسد هسپرتین از طریق زنجیره‌ای از پیام‌رسانی عمل می‌کند که Hmgcs2 و PPARα را درگیر می‌سازد؛ پروتئین‌هایی که در کنار هم فعالیت Cisd2 را تقویت می‌کنند. این گروه همچنین بافت غیرتوموری کبد ۸۰ بیمار انسانی را بررسی کرد و دریافت که PPARα و CISD2 با افزایش سن کاهش می‌یابند؛ الگویی که با داده‌های موش‌ها همخوانی دارد و این احتمال را مطرح می‌کند که این مسیر در انسان نیز حفظ شده باشد.

البته این احتمال با چند ملاحظه مهم همراه است. موش‌ها انسان نیستند و دوز مصرفی، ایمنی و اثرات بلندمدت باید با دقت در کارآزمایی‌های بالینی بررسی شود. با این حال، این پژوهش هسپرتین را هم به‌عنوان یک ابزار مولکولی و هم به‌عنوان نامزدی برای راهبردهای غذای فراسودمند برگرفته از پوست مرکبات مطرح می‌کند. اگر این نشانه‌ها در آزمایش‌های انسانی نیز تأیید شود، پوست ساده‌ای که بیشتر ما دور می‌اندازیم می‌تواند مسیر مداخلات تازه برای کبد چرب مرتبط با سن و افت گسترده‌تر عملکرد کبد را نشان دهد.

از میز آزمایشگاه تا قفسه داروخانه راهی طولانی در پیش است، اما دفعه بعد که پرتقالی در دست گرفتید، به شیمی ارزشمندی فکر کنید که همراه پوست آن هدر می‌رود و به پرسش‌هایی که اکنون درباره پیری، تاب‌آوری و مولکول‌های ساده با ظرفیت اثرگذاری بزرگ پیش روی ما گذاشته است.