خواب جبرانی آخر هفته و کاهش خطر فشار خون بالا در پژوهش تازه

اگر بابت چرت زدن در صبح شنبه احساس گناه می‌کنید، آرام باشید. پژوهش‌های تازه نشان می‌دهد چند ساعت خواب اضافه در آخر هفته شاید فقط حال‌وهوای شما را بهتر نکند، بلکه ممکن است به کاهش فشار خون هم کمک کند.

پژوهشگران در سئول حدود ۴۱ هزار بزرگسال را به مدت هفت سال دنبال کردند تا بررسی کنند آیا خواب جبرانی آخر هفته، یعنی تفاوت مدت خواب در روزهای تعطیل با روزهای کاری، بر احتمال ابتلا به فشار خون بالا اثر دارد یا نه. الگو ظریف اما ثابت بود: افرادی که در آخر هفته کمی بیشتر می‌خوابیدند، با احتمال کمتری دچار پرفشاری خون می‌شدند.

در کل گروه مورد بررسی، جبران کمبود خواب در روزهای تعطیل با حدود ۶ درصد کاهش در احتمال ابتلا به فشار خون بالا همراه بود. این اثر در میان افرادی که فعالیت بدنی کمی داشتند، اندکی قوی‌تر بود و به حدود ۶.۹ درصد رسید.

بهترین نقطه تعادل کجا بود؟ افرادی که در آخر هفته خواب خود را حدود یک ساعت و ۲۷ دقیقه بیشتر می‌کردند، بیشترین کاهش را نشان دادند، یعنی نزدیک به ۹ درصد احتمال کمتر برای ابتلا به پرفشاری خون. دانشمندان معتقدند خواب کوتاه در روزهای کاری می‌تواند افت طبیعی فشار خون در طول شب را مختل کند و چند ساعت خواب بیشتر در آخر هفته ممکن است به سیستم قلبی عروقی فرصت بازیابی بدهد.

با این حال، یک نکته مهم وجود دارد. خواب بیش از حد در آخر هفته، یعنی بیش از حدود چهار ساعت اضافه، ظاهراً این فایده را از بین می‌برد و با احتمال بالاتر فشار خون بالا همراه بود. خواب جبرانی بیش از اندازه می‌تواند ریتم شبانه‌روزی بدن را به هم بریزد، بی‌نظمی خواب را تشدید کند و اثرات مثبت بازیابی را خنثی سازد.

این تیم پژوهشی تأکید می‌کند که این یافته‌ها جایگزین ارزش یک برنامه خواب منظم نیست. ساعت ثابت خوابیدن و بیدار شدن برای ساعت زیستی بدن که هورمون‌ها، رگ‌ها و ریتم قلب را تنظیم می‌کند، اهمیت زیادی دارد. با این حال، پژوهشگران نوعی مجوز آرامش هم می‌دهند: «نباید بابت کمی بیشتر خوابیدن در آخر هفته احساس تنبلی یا گناه کنید.»

این یافته‌ها در کنگره سالانه انجمن قلب اروپا در مونیخ ارائه شد و در پوشش رسانه‌های ملی نیز مورد توجه قرار گرفت. برای کسانی که با کمبود خواب در طول هفته کاری و تلاش برای جبران آن در آخر هفته درگیرند، این مطالعه یک پیام کاربردی دارد: خواب اضافه هدفمند می‌تواند مفید باشد، اما میانه‌روی و هماهنگ نگه داشتن ساعت درونی بدن از همه مهم‌تر است.