سویلین؛ شیرین کننده پروتئینی نوین بدون جهش قند خون

تصور کنید مقدار بسیار کمی پودر سفید، کوچک‌تر از یک دانه نمک، شیرینی یک قاشق شکر را فراهم کند، بی‌آنکه قند خون شما را بالا ببرد. این همان ادعایی است که پشت شیرین‌کننده پروتئینی جدیدی به نام سویلین قرار دارد؛ محصولی توسعه‌یافته توسط شرکت آمای پروتئینز که به گفته این شرکت، از نظر وزنی حدود ۳۵۰۰ برابر شیرین‌تر از ساکارز است.

پروتئین‌های شیرین خیال‌پردازی آزمایشگاهی نیستند. این ترکیبات در برخی میوه‌های کمیاب گرمسیری رشد می‌کنند و شاید در فرایند تکامل برای جذب جانوران میوه‌خوار شکل گرفته باشند. یکی از این میوه‌ها، بری سرندیپیتی (Dioscoreophyllum cumminsii) از جنگل‌های بارانی غرب و مرکز آفریقا، یکی از نیرومندترین مولکول‌های شیرین طبیعی را در خود دارد. تیم آمای از همین الگوی طبیعی استفاده کرد و سپس با طراحی هدایت‌شده توسط هوش مصنوعی، آن را به پودری پایدار و آماده مصرف در صنایع غذایی تبدیل کرد.

آنچه سویلین را برای دانشمندان و مصرف‌کنندگان جذاب می‌کند، فقط شدت شیرینی آن نیست، بلکه سکوت متابولیکی گزارش‌شده آن نیز اهمیت دارد. در یک کارآزمایی کوچک دوسوکور و تصادفی‌سازی‌شده که در مرکز پزشکی تل‌آویو سوراسکی انجام شد و هزینه آن را آمای تأمین کرد، ۱۹ داوطلب پس از نوشیدن یک نوشیدنی حاوی یک دوز بالای سویلین، به مدت دو ساعت از نظر قند خون، انسولین و جی ال پی-۱ بررسی شدند. همین شرکت‌کنندگان در مراجعه‌های جداگانه، همین آزمون را با استویا و دکستروز نیز تکرار کردند. شرکت‌کنندگان و کارکنان پژوهش نمی‌دانستند کدام شیرین‌کننده سرو شده است.

نتایج منتشرشده در نشریه فود کمستری نشان داد که سویلین در مجموع، پاسخ گلوکز را حدود ۳۱ برابر کمتر از دکستروز و پاسخ انسولین را حدود ۸۱ برابر کمتر ایجاد کرد. عملکرد آن در بازه دو ساعته مشابه استویا بود و نکته مهم اینکه باعث افزایش جی ال پی-۱ در گردش خون نشد؛ هورمونی که با پیام‌رسانی متابولیکی پس از غذا ارتباط دارد. این یافته‌ها به‌ویژه برای افراد مبتلا به دیابت نوع ۲، پیش‌دیابت یا چاقی اهمیت دارد، زیرا جهش‌های قند خون پس از غذا در افزایش خطر بلندمدت بیماری‌های قلبی عروقی نقش دارند.

شکل ۱. سطوح افزایشی گلوکز (A) و انسولین (B) پس از مصرف نوشیدنی‌های آزمایشی. 

با این حال، ماجرا هنوز به پایان نرسیده است. این کارآزمایی کوتاه و کوچک بود. نوزده نفر نمی‌توانند نماینده جمعیتی جهانی با رژیم‌های غذایی گوناگون، میکروبیوم‌های روده متفاوت، داروهای مختلف یا بیماری‌های هم‌زمان باشند. ایمنی بلندمدت، اثرات احتمالی بر گرسنگی و اشتها، تعامل با هورمون‌های روده فراتر از جی ال پی-۱ و عوارض جانبی نادر احتمالی هنوز بی‌پاسخ مانده‌اند. همچنین، از آنجا که منبع تأمین مالی مطالعه شرکت آمای بوده است، تکرار مستقل نتایج پیش از اعلام بی‌اثری متابولیکی اهمیت زیادی دارد.

ویژگی‌های کاربردی سویلین از هم‌اکنون برجسته شده‌اند. این شیرین‌کننده یک پودر سفید محلول است و طبق گزارش‌ها آن‌قدر قوی است که برای یک وعده معمولی چای سرد، کمتر از ۳ میلی‌گرم از آن کافی خواهد بود. در برابر حرارت نیز مقاومت دارد، بنابراین می‌توان از آن در پخت‌وپز و برخی انواع شیرینی‌پزی استفاده کرد. آمای می‌گوید سویلین می‌تواند در بعضی دستورها تا ۷۰ درصد جایگزین شکر شود. اوایل امسال، سازمان غذا و داروی آمریکا اعلام کرد درباره پرونده ایمنی ارائه‌شده از سوی آمای پرسش دیگری ندارد و سویلین اکنون به‌عنوان جایگزین شکر در آمریکا، سنگاپور و اسرائیل در دسترس است.

چرا این موضوع فراتر از تازگی محصول اهمیت دارد؟ زیرا جایگزین کردن قندهای افزوده بدون ایجاد اختلال متابولیکی، معمایی است که علم تغذیه مدت‌ها برای حل آن تلاش کرده است. بسیاری از شیرین‌کننده‌های بدون کالری یا کم‌کالری از اثر فوری بر قند خون عبور می‌کنند، اما همچنان پرسش‌های بی‌پاسخی درباره آن‌ها وجود دارد: آیا اشتها را تغییر می‌دهند، میکروبیوم روده را دگرگون می‌کنند یا اثرات هورمونی ظریفی دارند که در طول سال‌ها انباشته می‌شود؟ یک پروتئین شیرین که واقعاً قند خون و انسولین را دست‌نخورده باقی بگذارد، ارزشمند خواهد بود؛ به‌ویژه اگر طعم و بافت غذا را نیز حفظ کند.

شواهد فعلی فصل اولی امیدوارکننده است، نه کتابی کامل. به کارآزمایی‌های بزرگ‌تر و طولانی‌تر در گروه‌های سنی، قومیت‌ها و شرایط متابولیکی متفاوت نیاز است. آزمایشگاه‌های مستقل باید اثرات خارج از هدف را بررسی کنند و نبود فعال‌سازی جی ال پی-۱ و سایر پیام‌های هورمونی را تأیید کنند. مصرف‌کنندگان و پزشکان می‌خواهند بدانند سویلین هنگام مصرف همراه با وعده‌های غذایی واقعی، استفاده مزمن و مصرف هم‌زمان با داروهای رایج دیابت و بیماری‌های قلبی عروقی چگونه رفتار می‌کند.

در حال حاضر، سویلین یادآور این نکته است که طبیعت هنوز ابزارهای شگفت‌انگیزی در اختیار دارد و زیست‌فناوری مدرن می‌تواند آن‌ها را به موادی برای زندگی روزمره تبدیل کند. شاید روزی مقدار بسیار کمی از این پودر راهی بی‌خطر برای کاهش مصرف شکر باشد، یا شاید پیچیدگی‌های تازه‌ای را درباره شیوه گفت‌وگوی شیرینی با بدن ما آشکار کند. اینکه کدام مسیر پیش رو گشوده شود، به علمی بستگی دارد که از این پس انتخاب می‌کنیم انجام دهیم.