پلاک خاموش عروق؛ یافته ای نگران کننده در جوانان سالم

تصور کنید فردی در دهه سی زندگی خود، روی کاغذ کاملا سالم و خوش‌اندام، بدون درد قفسه سینه و بدون تنگی نفس، با این حال پلاک‌های خطرناک به‌آرامی دیواره رگ‌هایش را پوشانده‌اند. شاید در نگاه اول شبیه بدشانسی به نظر برسد، اما یک مطالعه تصویربرداری گسترده و تازه نشان می‌دهد این وضعیت بسیار رایج‌تر از چیزی است که بیشتر ما تصور می‌کنیم.

پژوهشگرانی که نزدیک به ۱۷ هزار بزرگسال ۱۸ تا ۷۰ ساله را در دانمارک و اسپانیا بررسی کردند، در بیش از ۵۷ درصد شرکت‌کنندگان نشانه‌هایی از تصلب شرایین یافتند؛ فرایندی کند که طی آن چربی و کلسترول در دیواره سرخرگ‌ها تجمع می‌یابد. این پژوهش به سرپرستی هنینگ بوندگارد از بیمارستان دانشگاه کپنهاگ و بورخا ایبانیِس از مرکز ملی تحقیقات قلب و عروق اسپانیا انجام شد و برای بررسی سه ناحیه مهم عروقی از سونوگرافی و سی‌تی آنژیوگرافی استفاده کرد: سرخرگ‌های کاروتید در گردن، سرخرگ‌های فمورال در پاها و سرخرگ‌های کرونری که خون‌رسانی به قلب را بر عهده دارند.

نکته قابل توجه این است که در میان ۱۳٬۱۸۶ داوطلبی که تصویربرداری کامل دریافت کردند، حتی جوان‌ترین بزرگسالان هم مصون نبودند: حدود یک نفر از هر ۱۳ فرد ۱۸ تا ۲۹ ساله پلاک قابل تشخیص داشت. این ارقام با افزایش سن به‌طور پیوسته بالا می‌رود. در دهه سی زندگی، حدود ۳۴٫۶ درصد مردان و ۲۱٫۳ درصد زنان پلاک قابل مشاهده داشتند. مردان معمولا پنج تا ده سال زودتر از زنان نشانه‌ها را نشان می‌دادند، هرچند در زنان افزایش پلاک در میانسالی شیب تندتری پیدا می‌کند. تا زمانی که افراد به دهه شصت زندگی می‌رسند، تقریبا همه درجاتی از پلاک عروقی را نشان می‌دهند؛ فقط ۱٫۹ درصد مردان و ۸٫۱ درصد زنان ۶۰ تا ۷۰ ساله رگ‌هایی کاملا بدون پلاک داشتند.

شدت درگیری نیز همراه با سن افزایش پیدا می‌کرد. یافتن پلاک در چند ناحیه عروقی مختلف در افراد دهه سی نسبتا نادر بود. اما در گروه سنی ۶۰ تا ۷۰ سال، بیش از نیمی از مردان و حدود یک‌سوم زنان در هر سه ناحیه بررسی‌شده پلاک داشتند. چنین الگوی گسترده‌ای از بیماری، نگاه ما را به معنای «پیرتر شدن» از نظر سلامت عروق تغییر می‌دهد.

یک نتیجه مهم و هشداردهنده دیگر هم وجود دارد: محاسبه‌گرهای متداول خطر قلبی می‌توانند این بار پنهان بیماری را نادیده بگیرند. ابزارهایی مانند اسکور۲ که خطر ده‌ساله بیماری‌های قلبی عروقی را بر اساس عواملی مانند سن، فشار خون، کلسترول و سیگار کشیدن برآورد می‌کنند، بسیاری از افرادی را که در تصویربرداری دچار تصلب شرایین خاموش بودند، شناسایی نکردند. به بیان ساده، عددهای آزمایشگاهی و امتیازهای خطر همیشه همه واقعیت را نشان نمی‌دهند.

آیا این یعنی همه باید سی‌تی‌اسکن و سونوگرافی کاروتید انجام دهند؟ لزوما نه. پژوهشگران تأکید می‌کنند ارزش این مطالعه در ترسیم مسیر شکل‌گیری تصلب شرایین در طول زندگی است، نه صدور یک توصیه عمومی برای غربالگری همگانی. هنوز روشن نیست که تصویربرداری گسترده واقعا بیش از راهبردهای فعلی پیشگیری، از حمله قلبی و سکته مغزی جلوگیری می‌کند یا خیر.

این گروه قصد دارد پرسش منطقی بعدی را بیازماید: اگر پلاک را زودتر تشخیص دهیم و با پیشگیری هدفمند زودهنگام وارد عمل شویم، آیا پیامدها در مقایسه با مراقبت استاندارد مبتنی بر خطر بهتر خواهد شد؟ این همان کارآزمایی‌ای است که باید منتظر نتایج آن بود.

فعلا پیام اصلی ساده اما نگران‌کننده است: بیماری قلبی به‌ندرت درست از لحظه بروز علائم آغاز می‌شود. اغلب سال‌ها در سکوت رشد کرده است؛ فرایندی آهسته و پیوسته که فقط وقتی با دقت بیشتری نگاه می‌کنیم، آشکار می‌شود.

این مطالعه که در مجله پزشکی نیوانگلند منتشر شده، پزشکان و عموم مردم را ترغیب می‌کند دوباره درباره زمان و شیوه جست‌وجوی نخستین نشانه‌های مشکلات قلبی عروقی فکر کنند و این پرسش را پیش می‌کشد که آیا تشخیص زودهنگام می‌تواند مسیر بیماری را تغییر دهد یا نه.