تصور کنید یک قرص رایج فشار خون هم‌زمان دو کار انجام دهد: یک لحظه رگ‌ها را آرام کند و لحظه‌ای بعد کوره درونی بدن را شعله‌ورتر سازد. این همان نشانه غیرمنتظره‌ای است که از تحلیل ده‌ها هزار اسکن پزشکی و آزمایش‌های آزمایشگاهی پس از آن به دست آمده است.
لوزارتان برای پزشکان دارویی آشناست. این دارو به گروهی از داروها به نام مسدودکننده‌های گیرنده آنژیوتانسین ۲ تعلق دارد که اغلب به اختصار ARB نامیده می‌شوند. پزشکان آن را برای کاهش فشار خون و محافظت از عملکرد قلب و کلیه تجویز می‌کنند. آنچه پژوهشگران دانشگاه راکفلر و مرکز سرطان مموریال اسلون کترینگ کشف کرده‌اند، نقش دوم احتمالی این دارو است: فعال‌سازی بافت چربی قهوه‌ای، همان چربی مولد گرما که به سوزاندن کالری و بهبود سلامت متابولیک شهرت دارد.
لوزارتان دارویی پرمصرف است که برای درمان فشار خون بالا و کمک به محافظت از قلب و کلیه‌ها به کار می‌رود. این دارو در دسته مسدودکننده‌های گیرنده آنژیوتانسین ۲ (ARBها) قرار دارد؛ داروهایی که رگ‌های خونی را شل می‌کنند و جریان خون را بهبود می‌بخشند.
از اسکن‌های بالینی تا سرنخ‌های مولکولی
مشاهده اصلی از منبعی غیرمنتظره به دست آمد: اسکن‌های PET/CT که برای پایش سرطان انجام شده بودند. پژوهشگران مرکز مموریال اسلون کترینگ پرونده بیش از ۱۰۰ هزار بیمار را بررسی کردند و الگویی را دیدند. افرادی که ARBها، از جمله لوزارتان، مصرف می‌کردند در اسکن‌های خود میزان بیشتری از بافت چربی قهوه‌ای قابل شناسایی یا BAT را نسبت به بیمارانی نشان می‌دادند که این داروها را مصرف نمی‌کردند.
تیم‌های پژوهشی به مشاهده همبستگی بسنده نکردند و از رویکردی به نام ترجمه معکوس استفاده کردند. آن‌ها الگوی بالینی را به آزمایشگاه بردند و پرسیدند آیا خود دارو می‌تواند رفتار چربی قهوه‌ای را تغییر دهد یا نه. در کشت‌های سلولی، لوزارتان فعالیت متابولیک سلول‌های چربی قهوه‌ای را افزایش داد. در موش‌ها نیز این دارو مصرف اکسیژن کل بدن و تولید دی‌اکسید کربن را بدون کاهش وزن بالا برد؛ نشانه‌ای که از افزایش مصرف انرژی ناشی از فعال‌سازی BAT حکایت دارد.
نکته مهم این است که سازوکاری که از طریق آن لوزارتان بر چربی قهوه‌ای اثر می‌گذارد، ظاهرا با مسیر کاهش فشار خون متفاوت است. این جدایی اهمیت زیادی دارد. اگر اثرات متابولیک و قلبی‌عروقی از مسیرهای مولکولی متفاوتی عبور کنند، شاید بتوان درمان‌هایی طراحی کرد که چربی قهوه‌ای را تحریک کنند، بدون آنکه فشار خون را در افرادی با فشار خون طبیعی تغییر دهند.
چربی قهوه‌ای درباره سلامت چه می‌گوید
چربی قهوه‌ای یک کنجکاوی علمی ساده نیست. در بزرگسالان، این بافت همچنان در نواحی‌ای مانند گردن، زیر بغل و اطراف اندام‌های حیاتی متمرکز است. برخلاف چربی سفید که انرژی را ذخیره می‌کند، بافت چربی قهوه‌ای سوخت را می‌سوزاند تا گرما تولید کند؛ فرایندی که ترموژنز یا گرمازایی نام دارد. مطالعات پیشین، فعالیت بالاتر BAT را با نرخ پایین‌تر بیماری‌های قلبی متابولیک، از جمله بیماری عروق کرونر و دیابت نوع ۲ مرتبط دانسته‌اند.
در گروه جدید و بزرگ‌تر بیماران، پژوهشگران نگاه خود را گسترده‌تر کردند. آن‌ها از یک ابزار یادگیری ماشین برای اندازه‌گیری فعالیت BAT بر اساس ناحیه آناتومیک استفاده کردند و سپس این شاخص‌های منطقه‌ای را با بیش از ۵۰۰ کد تشخیصی، نشانگر خونی و آزمون عملکرد قلب مقایسه کردند. نتایج یکدست نبودند. برای نمونه، چربی قهوه‌ای شناسایی‌شده در ناحیه زیر بغل، نسبت به BAT در سایر نواحی، ارتباط قوی‌تری با فشار خون پایین‌تر داشت. با این حال، در مجموع بیمارانی که BAT قابل اندازه‌گیری داشتند، معمولا کنترل قند خون بهتر، پروفایل چربی سالم‌تر، شاخص‌های اکوکاردیوگرافی بهبود‌یافته و نشانگرهای التهابی پایین‌تری نشان می‌دادند.
یافته‌های غیرمنتظره‌ای هم وجود داشت. این تحلیل ارتباط‌هایی میان BAT و پیامدهای روان‌پزشکی آشکار کرد: بیمارانی که چربی قهوه‌ای قابل شناسایی داشتند، نرخ پایین‌تری از اضطراب و افسردگی را تجربه می‌کردند. این مطالعه همچنین ارتباط‌هایی میان BAT و نرخ گزارش‌شده بالاتر پوکی استخوان و برخی بیماری‌های پوستی یافت. این نشانه‌ها جالب و قابل توجه‌اند، اما قطعی نیستند. آن‌ها به زیست‌شناسی پیچیده بدن و نیاز به مطالعات متمرکزتر برای تعیین علت و معلول اشاره می‌کنند.
سلول‌های چربی قهوه‌ای با میتوکندری‌هایی که با رنگ سرخابی نشان‌گذاری شده‌اند. (تصویر با میکروسکوپ سلول اکستریم شرکت سی‌اس‌آر بایوتک در زمان نمایش در مرکز منابع تصویربرداری زیستی راکفلر ثبت شده است.)
تبدیل مشاهده به درمان
استفاده دوباره از یک داروی پرمصرف ایده‌ای جذاب است. لوزارتان طی دهه‌ها مصرف، نمایه ایمنی به‌خوبی شناخته‌شده‌ای پیدا کرده است. همین موضوع آن را به گزینه‌ای عملی برای کارآزمایی‌های بالینی تبدیل می‌کند تا بررسی شود آیا تحریک هدفمند چربی قهوه‌ای می‌تواند پیامدهای متابولیک یا قلبی‌عروقی را در افرادی که نیازی به کاهش فشار خون ندارند، بهبود دهد یا خیر.
اما احتیاط‌هایی هم لازم است. آزمایش‌های انجام‌شده روی سلول‌ها و موش‌ها، سودمندی قطعی در انسان را ثابت نمی‌کنند. ارتباط مشاهده‌ای ممکن است بازتاب عوامل مخدوش‌کننده باشد. برای مثال، افرادی که BAT قابل شناسایی دارند شاید ویژگی‌های سبک زندگی یا ژنتیکی داشته باشند که هم در برابر بیماری‌های متابولیک و هم در برابر بیماری‌های روان‌پزشکی نقش محافظتی ایفا می‌کنند. این تحلیل همچنین داروهای دیگری را نشان داد که با فعالیت BAT همبستگی دارند، از جمله مهارکننده‌های انتخابی بازجذب سروتونین که با کاهش شناسایی چربی قهوه‌ای همراه بودند. اینکه داروها، ژنتیک و محیط چگونه با عملکرد بافت چربی قهوه‌ای تلاقی پیدا می‌کنند، همچنان پرسشی باز است.
طراحی کارآزمایی‌های انسانی به شاخص‌های پایانی دقیق نیاز دارد. آیا هدف ما بهبود حساسیت به انسولین است؟ کاهش بروز بیماری قلبی؟ بهبود خلق‌وخو؟ هر هدف، طراحی مطالعه، انتخاب شرکت‌کنندگان و نشانگرهای زیستی متفاوتی می‌طلبد. جدا بودن مسیرهای اثرگذاری لوزارتان بر فشار خون و BAT انعطاف‌پذیری ایجاد می‌کند، اما هم‌زمان پرسش‌های ایمنی و نظارتی را نیز پیش می‌کشد: چگونه می‌توان گرمازایی را بدون اثرات قلبی‌عروقی ناخواسته تحریک کرد؟
دیدگاه کارشناس
دکتر النا مارکز، فیزیولوژیست متابولیک در یک مرکز دانشگاهی که در این مطالعه نقشی نداشته است، می‌گوید: «این کار نمونه‌ای ظریف از علم از بالین به آزمایشگاه است. داده‌های مشاهده‌ای حاصل از تصویربرداری معمول، سرنخی فراهم کرد و تیم‌ها آن را با آزمایش‌های هدفمند دنبال کردند. اگر لوزارتان یا ARBهای مشابه را بتوان طوری تنظیم کرد که چربی قهوه‌ای را ایمن فعال کنند، ممکن است مسیر تازه‌ای برای درمان اختلالات متابولیک باز شود. اما کارآزمایی‌های انسانی باید مشخص کنند چه کسانی سود می‌برند و این سود تا چه اندازه است.»
مسیر پیش رو ترکیبی از اپیدمیولوژی، زیست‌شناسی مولکولی و کارآزمایی بالینی خواهد بود. پژوهشگران باید اثرات منطقه‌ای BAT، ژنتیک بیماران، تداخلات دارویی و پیامدهای بلندمدت را با دقت تفکیک کنند. نتیجه بالقوه می‌تواند چشمگیر باشد: دارویی با تحمل‌پذیری خوب و کاربرد درمانی تازه، یا دست‌کم اهدافی نو برای داروهای جدیدی که از سازوکار مولد گرمای خود بدن بهره می‌گیرند.
جمع‌بندی
آنچه با مشاهده یک الگو در تصویربرداری‌های پایش سرطان آغاز شد، اکنون به احتمالی بلندپروازانه‌تر اشاره می‌کند: هدایت یک داروی آشنای قلبی‌عروقی به سوی سلامت متابولیک. شواهد موجود تا اینجا جذاب اما مقدماتی‌اند. توان احتمالی لوزارتان در فعال‌سازی بافت چربی قهوه‌ای فرضیه‌هایی قابل آزمون ایجاد می‌کند. گام‌های بعدی شامل کارآزمایی‌های بالینی دقیق، مطالعات عمیق‌تر سازوکاری و بررسی محتاطانه اثرات ناخواسته است. اگر این تلاش‌ها موفق شوند، یک قرص کوچک شاید فراتر از کنترل فشار خون عمل کند؛ شاید بتواند کوره درونی بدن را دوباره بیدار کند.
.avif)
نظر بگذارید
نظرات
هنوز نظری ثبت نشده. اولین نفر باشید.