کشف اسفنج گوشت خوار حبابی در اعماق اقیانوس جنوبگان

در عمق تاریک و سرد اقیانوس جنوبگان، کاوشگران با موجودی تازه و هراس‌انگیز روبه‌رو شدند: اسفنجی گوشت‌خوار که ظاهری شبیه خوشه‌ای از حباب‌ها دارد اما رفتاری همانند تله از خود نشان می‌دهد. این کشف، که در چارچوب طرح Nippon Foundation–Nekton Ocean Census انجام شد، به فهرست روزافزون گونه‌های شگفت‌انگیز و گاهی بیگانه‌شکل از کم‌سامپل‌شده‌ترین مناطق زیستی زمین افزوده می‌شود و بر اهمیت پژوهش در اعماق دریا و تنوع زیستی اقیانوس جنوبی تاکید می‌گذارد.

شکاری حباب‌گون از اعماق تاریک

در نگاه نخست، این اسفنج شبیه مجموعه‌ای بازیگوش از ندول‌هایی به اندازه توپ پینگ‌پنگ است که روی ساقه‌هایی قرار گرفته‌اند — ظاهری فریبنده و بی‌ضرر. دانشمندان گونهٔ تازه را در جنس Chondrocladia قرار داده‌اند که به‌طور محاوره‌ای با نام «اسفنج‌های پینگ‌پونگی» شناخته می‌شوند. اما ظاهر فریبنده است: سطح این ندول‌ها با اسپیكول‌های کوچک قلاب‌مانند پوشیده شده که جانوران کوچک—احتمالاً سخت‌پوستان ریز—را هنگام عبور به دام می‌اندازد. ساختارهای قلابی و بافت‌های چسبنده این اسفنج‌ها عملکردی متفاوت از اسفنج‌های صافی‌خور (filter-feeding) دارند و نشان‌دهندهٔ سازگاری‌های تکاملی ویژه‌ای برای شکار در محیط‌های عمیق و کم‌غذا است.

گونهٔ تازهٔ اسفنج گوشت‌خوار موسوم به «توپ مرگ»

برخلاف اسفنج‌های صافی‌خور که به‌صورت منفعل ذرات میکروسکوپی را از آب جدا می‌کنند، این اسفنج‌های گوشت‌خوار از رویکردی فعال‌تر بهره می‌برند. آنها از رژیم غذایی کلاسیک اسفنج‌ها صرف‌نظر کرده و با استفاده از بافت‌های چسبنده و سازه‌های قلاب‌شکل طعمه‌های بزرگ‌تر را به دام می‌اندازند. پس از به‌دام‌افتادن، فرایند هضم در همان محل رخ می‌دهد — پدیده‌ای بافتی و کند که می‌توان آن را نسخه‌ای منطبق بر شرایط فشار بالا و منابع غذایی محدود در اعماق دریا دانست. این استراتژی تغذیه‌ای، نمونه‌ای ارزشمند از تنوع رفتارهای تغذیه‌ای در بستر سنگواره‌های تکاملی است که در مطالعات زیست‌شناسی اعماق دریا به‌عنوان مدلی برای سازگاری‌های تکاملی مورد توجه قرار می‌گیرد.

کجا و چگونه این اسفنج عجیب یافت شد

این مشاهده در جریان یک اکسپدیشن 2025 که از سال 2023 آغاز شده بود، انجام شد؛ مأموریتی برای فهرست‌بندی زندگی در اقیانوس جنوبگان، منطقه‌ای که دانشمندان مدت‌ها آن را به‌عنوان ناحیه‌ای با نمونه‌برداری ناکافی توصیف کرده‌اند. با استفاده از وسیلهٔ کنترل از راه دور (ROV) موسوم به SuBastian، پژوهشگران این اسفنج را در عمق 3,601 متر (11,814 پا) در یک گودال واقع در شرق جزیرهٔ Montagu ثبت کردند — بخشی از یکی از دورافتاده‌ترین زنجیره‌های جزیره‌ای سیاره. ثبت‌های ویدئویی و نمونه‌برداری‌های صورت‌گرفته زمینه را برای بررسی‌های زیست‌شناختی، ژنتیکی و اکولوژیکی فراهم می‌کند که می‌تواند جایگاه این گونه را در شبکهٔ غذایی اعماق دریا و روابط فیلوژنتیکی آن با سایر اسفنج‌ها روشن سازد.

گونهٔ تازهٔ کرم پولکی رنگین‌نما که طی این اکسپدیشن کشف شد

مطلب مرتبط

ادامه مطلب

کره طلایی مرموز در اعماق اقیانوس آلِسکا کشف شد

در جریان مأموریت ۲۳ روزه اکتشاف اقیانوسِ NOAA در سواحل آلاسکا، یک وسیلهٔ زیرآبی هدایت‌شونده از...

ماموریت Nippon Foundation–Nekton Ocean Census با هدف مستندسازی گونه‌ها و زیست‌بوم‌های نادیده‌گرفته‌شده در اطراف قارهٔ جنوبگان طراحی شد. تیم گزارش داده که تنها از همین دور اعزام، حداقل 30 گونهٔ نامزد جدید شناسایی شده‌اند، از جمله کرم‌های پولکی زره‌پوش و رنگین‌نما، سخت‌پوستان پیش‌تر ثبت‌نشده و ستاره‌های دریایی غیرمعمول. دوربین‌های نصب‌شده بر ROV همچنین نخستین ویدئوی ضبط‌شده از یک کالامار غول‌پیکر جوان (juvenile colossal squid) را ثبت کردند و رویش حیات زیر یک کوه یخ عظیم که اخیراً از یک یخچال طبیعی غرب جنوبگان جدا شده بود را ضبط نمودند. این مشاهدات تصویری و داده‌های زیستی پایهٔ مهمی برای مطالعات ژنومی، آنالیز زنجیرهٔ غذایی و برنامه‌ریزی حفاظتی فراهم می‌آورند.

چرا این کشف اهمیت دارد

یافتن یک اسفنج گوشت‌خوار در این عمق‌ها بیش از یک تیتر دراماتیک ایجاد می‌کند؛ این کشف نشان می‌دهد چه مقدار از تنوع زیستی اقیانوس جنوبگان هنوز از دید علمی پنهان مانده است. «اقیانوس جنوبگان همچنان به‌شدت کم‌نمونه‌برداری شده است»، می‌گوید Michelle Taylor، رئیس بخش علوم در Ocean Census. تیم اکسپدیشن نیز اشاره کرده که تاکنون کمتر از 30٪ از نمونه‌های جمع‌آوری‌شده تحلیل شده‌اند — با این وجود ده‌ها گونهٔ بالقوهٔ جدید تاکنون تأیید اولیه شده‌اند. این نسبت نشان می‌دهد حجم عظیمی از داده‌ها و گونه‌ها هنوز منتظر تحلیل‌های تخصصی، توالی‌یابی DNA و توصیف سیستماتیک هستند.

اهمیت این کشفیات در کاربردهای عملی نیز نمود دارد. فهرست‌بندی گونه‌ها و زیستگاه‌ها مدارک لازم برای اولویت‌بندی حفاظت محیط زیست را فراهم می‌سازد، به پیش‌بینی واکنش اکوسیستم‌ها به تغییرات اقلیمی کمک می‌کند و فهم ما را از سازگاری‌های تکاملی در شرایط نور کم و غذا اندک گسترش می‌دهد. به‌عنوان مثال، استراتژی‌های تغذیهٔ گوشت‌خواری در میان اسفنج‌ها نشان می‌دهد چگونه زندگی می‌تواند نقش‌های بنیادیِ اکولوژیکی را تحت فشارهای محیطی شدید بازآفرینی کند؛ این موضوع برای رشته‌هایی مانند زیست‌اقلیم‌شناسی، اکولوژی تکاملی، و حفاظت زیست‌محیطی اهمیت دارد.

فناوری مأموریت و مسیر پیش‌رو

موفقیت این اکسپدیشن مرهون ابزارهای پیشرفتهٔ اعماق‌دریا بود: ROVهای طولانی‌مدت، دوربین‌های با کیفیت بالا، و سامانه‌های دادهٔ دسترس‌پذیر که امکان به‌اشتراک‌گذاری یافته‌ها را به‌صورت جهانی فراهم می‌کنند. به‌کارگیری حسگرهای چندپارامتری، نمونه‌بردارهای مکانیکی، و سامانه‌های نمونه‌برداری محیطی همراه با تصاویر با وضوح بالا امکان تحلیل جامع‌تری از ساختار زیست‌محیطی و رفتار زیستی را فراهم می‌آورد. همهٔ گونه‌های تأییدشده از Ocean Census در یک مخزن دادهٔ باز ذخیره و نگهداری خواهند شد تا پژوهشگران سراسر جهان بتوانند نمونه‌ها، توالی‌های DNA و یادداشت‌های اکولوژیکی را با یکدیگر مقایسه کنند و تحلیل‌های همکارانهٔ میان‌رشته‌ای انجام دهند.

با ادامهٔ تحلیل‌ها، دانشمندان انتظار شگفتی‌های بیشتری را دارند. هر فرود ROV در اقیانوس جنوبگان لایه‌ای از یک زیست‌کرهٔ پنهان را کنار می‌زند و پرسش‌های تازه‌ای مطرح می‌کند: چه تعداد شکارچیِ دیگر ممکن است به‌گونه‌ای مشابهِ حباب‌ها در تاریکی کمین کرده باشند؟ این موجودات چه چیزهایی می‌توانند دربارهٔ تاب‌آوری (resilience) و نوآوری در روندهای تکاملی به ما بیاموزند؟ افزون بر این، داده‌های جمع‌آوری‌شده می‌تواند برای مدل‌سازی اثرات تغییرات اقیانوسیِ آینده، از جمله تغییر در جریان‌های آب، دما و غلظت مواد مغذی، مورد استفاده قرار بگیرد.

پیامدها برای پژوهش در تنوع زیستی

کشف‌هایی مانند اسفنج «توپ مرگ» اهمیت تأمین بودجه و پشتیبانی از پیمایش‌های نظام‌مند در مناطق کم‌مطالعه‌شده را برجسته می‌سازند. این گونهٔ مطالعات نشان می‌دهد که محیط‌های افراطی اغلب زیست‌شناسیِ افراطی به همراه دارند: سازگاری‌های نوین، شبکه‌های غذایی غیرمنتظره، و گونه‌هایی که تعاریف مرسوم ما از گروه‌های جانوری رایج را به چالش می‌کشند. از نقطه‌نظر سیاست‌گذاری حفاظت زیست‌محیطی و تحقیقاتی، این یافته‌ها ضرورت ایجاد راهبردهای بین‌المللی برای مطالعه و حمایت از اکوسیستم‌های عمیق دریا، به‌ویژه اقیانوس جنوبگان، را تقویت می‌کنند.

مطلب مرتبط

ادامه مطلب

اکتشاف بزرگ: زیست بوم های ناشناخته در دریای عمیق جزایر ساندویچ جنوبی کشف شدند

یک مأموریت بی‌سابقه در اعماق اقیانوس، موفق به کشف زیست‌بوم‌هایی ناشناخته در اطراف دهانه‌های هیدروترمال در...