عقب نشینی آمریکا از سازمان جهانی بهداشت؛ پیامدها و چشم انداز

در تاریخ 22 ژانویه 2026 ایالات متحده رسماً از سازمان جهانی بهداشت (WHO) خارج شد؛ اقدامی که پس از صدور یک دستور اجرایی توسط رئیس‌جمهور ترامپ انجام گرفت. این تصمیم پرداخت‌های مالی دولت آمریکا به سازمان جهانی بهداشت را متوقف کرده و کارکنان فدرال مستقر در ژنو و سایر دفاتر WHO را فراخوانده است، روندی که فصل جدیدی در حاکمیت سلامت جهانی را آغاز می‌کند و سؤالاتی جدی در مورد نظام نظارت بین‌المللی، تامین مالی و هماهنگی اورژانسی ایجاد می‌کند.

چرایی خروج واشینگتن و تغییرات ملموس

دولت آمریکا به‌عنوان دلیل اصلی این اقدام از آنچه «سوءمدیریت ادعایی WHO در طول پاندمی کووید-19» خوانده یاد کرده است. این نقدها از اوایل بحران همه‌گیری مطرح بوده‌اند، اما دستور اجرایی دولت جاری باعث شد که اختلافات سیاسی به سیاستی ملموس تبدیل شوند: تعلیق کامل سهمیه‌ها و کمک‌های دولتی و فراخوان کارکنان آمریکایی از ساختمان مرکزی و دفاتر میدانی سازمان. چنین گامی همگرایی سیاسی را به اقدامات عملیاتی تبدیل کرد و اکنون آثار آن در ساختار بودجه و بهره‌مندی از تخصص فنی قابل مشاهده است.

در جنبه‌های عملی، این تصمیم فوراً بودجهٔ WHO را کاهش می‌دهد و کارشناسان با تجربهٔ آمریکایی را از میزهای هماهنگی بین‌المللی حذف می‌کند. نهادهای آمریکایی مانند مراکز کنترل و پیشگیری از بیماری‌ها (CDC) به‌طور تاریخی در فرایندهای بین‌المللی حضور مستقیم داشته‌اند؛ مواردی مانند رصد پاتوژن‌ها، ارائه توصیه‌های انتخاب سویه‌های واکسن و هماهنگی در پاسخ به فوریت‌های بهداشتی از جمله نقش‌های کلیدی آنها بوده است. با خروج رسمی، این خطوط ارتباطی نامطمئن می‌شود و توانایی تبادل سریع اطلاعات اپیدمیولوژیک، نمونه‌ها و نتایج توالی‌یابی در شرایط بحرانی ممکن است تضعیف گردد.

پیامدها برای نظارت، واکسن‌ها و آمادگی در برابر پاندمی

یکی از ملموس‌ترین پیامدها اختلال احتمالی در روندهای تعیین سویهٔ واکسن آنفلوانزا و شبکه‌های گستردهٔ پایش بیماری‌ها است. دانشمندان CDC سال‌ها به پلتفرم‌ها و شبکه‌های WHO داده‌ها و تخصص خود را ارائه داده‌اند که شناسایی سویه‌های در گردش را ممکن می‌ساخت و به تولیدکنندگان واکسن کمک می‌کرد ترکیب واکسن فصلی را مشخص کنند. این فرایندها معمولاً نیازمند تبادل پیوستهٔ داده‌های اپیدمیولوژیک، نمونه‌های ویروسی، نتایج آزمایشگاهی و توالی‌های ژنتیکی هستند؛ بدون حضور قابل پیش‌بینی آمریکا، این جریان اطلاعاتی ممکن است کندتر، تکه‌تکه‌تر یا تحت قواعد متفاوتی انجام شود که ریسک ناسازگاری واکسن با ویروس‌های در گردش را افزایش می‌دهد و به کاهش اثربخشی برنامه‌های ایمن‌سازی منجر می‌شود.

مطلب مرتبط

ادامه مطلب

مطالعه جامع ۲۴ ساله ایمنی نمک های آلومینیوم در واکسن های کودکان را تأیید کرد

یکی از گسترده‌ترین مطالعات اپیدمیولوژیک انجام‌شده درباره واکسن‌های کودکان، شواهد قاطعی را درباره ایمنی افزودنی‌های مبتنی...

کارشناسان بهداشت عمومی بارها هشدار داده‌اند که پاتوژن‌ها مرزها را رعایت نمی‌کنند. دکتر توماس آر. فریدن، مدیر سابق CDC، این عقب‌نشینی را «اشتباهی جدی» خواند و تأکید کرد که تضعیف همکاری‌های چندملیتی هم سلامت جهانی و هم امنیت ملی آمریکا را تضعیف می‌کند. تصور کنید یک پاتوژن جدید تنفسی پدیدار شود که نیازمند توالی‌یابی سریع بین‌المللی، اشتراک‌گذاری داده‌ها و هماهنگی برای اقدامات مقابله‌ای است — چنین تلاش‌هایی به سیستم‌های قابل‌تعامل، پروتکل‌های حقوقی برای دسترسی به نمونه‌ها، و اعتماد میان سازمان‌های بهداشت عمومی وابسته‌اند. فقدان یک بازیگر کلیدی در میز مذاکره می‌تواند اجرای سناریوهای پاسخ سریع را پیچیده‌تر کند و زمان‌بندی تصمیم‌گیری برای تولید یا توزیع واکسن و دارو را به تعویق اندازد.

جایگزین‌ها، قراردادهای دوطرفه و پرسش‌های بی‌پاسخ

سوالات کلیدی همچنان باقی‌اند: کدام کشورها حاضر به امضای توافق‌های دوجانبه می‌شوند؟ آیا جریان داده‌ها سریع و شفاف خواهد بود؟ شرایط دسترسی به نمونه‌ها و نتایج توالی‌یابی چگونه تنظیم می‌شود؟ همچنین پرسش‌های حقوقی و فنی مطرح است؛ برای مثال آیا این توافق‌ها شامل مکانیزم‌های حل اختلاف، استانداردهای حفاظت از داده‌های ژنتیکی و تعهدات مالی پایدار خواهند بود یا خیر. علاوه بر این، بازیگران غیردولتی شامل دانشگاه‌ها، کنسرسیوم‌های تحقیقاتی و بخش خصوصی می‌توانند برخی از خلأها را پر کنند، اما نقش آنها نیز محدودیت‌ها و تعارض‌های منافع خاص خود را دارد.

سازمان جهانی بهداشت همچنین ارزیابی‌های خود درباره مرگ‌ومیرهای مرتبط با کووید-19 و شاخص‌های دیگری که در دوره پاندمی جمع‌آوری شده است به‌روزرسانی کرده و این موضوع مجدداً بحث‌ها را درباره استانداردهای گزارش‌دهی جهانی و برآورد اضافه‌مرگ‌ومیر (excess mortality) داغ کرده است. نقش WHO در استانداردسازی روش‌ها، آموزش کشورها و گردهم‌آوردن کارشناسان برای توافق بر سر متدولوژی‌ها اکنون برجسته‌تر به‌نظر می‌رسد، همچنان که غیبت یک عضو بزرگ می‌تواند در بحران‌های بعدی آثار مستقیمی برجای بگذارد و سنجه‌های بین‌المللی را کمتر مقایسه‌پذیر سازد.

نقاطی که باید دنبال کرد

• نهایی‌شدن یا نشدن توافق‌های دوجانبه نظارتی از سوی آمریکا و میزان شفافیت این توافق‌ها (شامل شرایط دسترسی به داده‌ها و نمونه‌ها).
• نحوهٔ سازگاری سازندگان واکسن و نهادهای تنظیم‌گر ملی با کاهش احتمالیِ نقش مشورتی آمریکا در انتخاب سویه‌ها، و پیامد آن برای جدول زمانی تولید واکسن و کیفیت تطابق سویه‌ها.
• هرگونه شکافِ کوتاه‌مدت در شناسایی و اعلان شیوع‌ها که قبلاً با هماهنگی چندکشوری و تحت رهبری WHO و کارشناسان آمریکایی شناسایی می‌شد.

این عقب‌نشینی نحوهٔ طراحی و عملکرد معماری سلامت جهانی را دگرگون می‌سازد. جوامع علمی و بهداشت عمومی در انتظار خواهند بود تا ببینند دولت‌ها، سازمان‌های غیردولتی، آزمایشگاه‌های خصوصی و کنسرسیوم‌های تحقیقاتی چگونه واکنش نشان می‌دهند و آیا شبکه‌های نوظهور قادر خواهند بود جایگزینی عملی برای هماهنگی، دسترسی به داده‌ها و استانداردسازی که WHO فراهم می‌کرد، باشند یا خیر. در چشم‌انداز بلندمدت، پرسش‌های بودجه‌ای، حقوقی و فناورانه — از جمله زیرساخت‌های توالی‌یابی، پلتفرم‌های اشتراک‌گذاری داده، و سیاست‌های نمونه‌برداری بین‌المللی — تعیین‌کننده خواهند بود. در نهایت، حفاظت در برابر تهدیدهای آیندهِ سلامت عمومی نیازمند ترکیبی از همکاری‌های بین‌المللی، سرمایه‌گذاری در ظرفیت ملی و چارچوب‌های مؤثر حقوقی و فنی است؛ عقب‌نشینی یک کشور بزرگ این معادله را بازتنظیم می‌کند و زنجیره‌های تصمیم‌گیری و پاسخ را در برابر چالش‌های اپیدمیولوژیک آتی آسیب‌پذیرتر می‌سازد.

مطلب مرتبط

ادامه مطلب

علم پنهان و پرخطر دفع: بررسی مخاطرات ناشناخته اجابت مزاج

علم پنهان و پرخطر دفع برای بسیاری از ما، استفاده از سرویس بهداشتی یک اقدام روزمره...