9 دقیقه
عادات شیفت شب و ارتباط آن با خطر طولانیمدت قلب
یک مطالعه بزرگ تازه نشان میدهد افرادی که در ساعات پایانی شب فعالتر هستند — همان افرادی که به آنها «جغد شب» میگویند — در مقایسه با کسانی که الگوی خواب و بیداری متداولتری دارند، احتمال بیشتری برای تجربه نخستین حمله قلبی یا سکته مغزی در طولانیمدت دارند. این تحقیق که صدها هزار بزرگسال را پیگیری کرده است، نشان میدهد چگونه ریتم شبانهروزی (سیرکادین)، سبک زندگی و الگوهای کاری مدرن با هم تداخل پیدا میکنند و بر سلامت قلب و عروق تأثیر میگذارند.
اعداد کلیدی و نتایج اصلی
محققانی که دادههای بانک زیستی بریتانیا (UK Biobank) را تحلیل کردند، بیش از 300000 شرکتکننده میانسال و مسنتر را بهمدت حدود 14 سال دنبال کردند. تقریباً 8 درصد شرکتکنندگان خود را از نوع عصرگاهی (شبرو) معرفی کردند، در حالی که تقریباً یکچهارم از آنها نوع صبحگاهی بودند و باقی در میانه قرار داشتند. در طول دوره مطالعه، افراد عصرگاهی حدود 16 درصد خطر بالاتری برای تجربه نخستین حمله قلبی یا سکته نسبت به شرکتکننده متوسط داشتند. این افزایش ریسک نسبی، با کنترل برخی عوامل شناختهشده مانند سن و جنس تا حدی قابل توضیح بود اما همچنان مستقل باقی ماند.
چرا ساعت درونی شما اهمیت دارد
ریتم شبانهروزی ما یک ساعت بیولوژیکی اصلی است که خواب، هورمونها، فشار خون، ضربان قلب و متابولیسم را در یک چرخه حدوداً 24 ساعته تنظیم میکند. وقتی برنامهٔ روزمره شما با آن ساعت درونی هماهنگ نیست — برای مثال وقتی فردی با گرایش طبیعی شبزندهداری مجبور به بیدار شدن زودهنگام برای کار میشود — حفظ عادات سلامتمحور قلب دشوارتر میشود و فشار فیزیولوژیک روی بدن افزایش مییابد.
محققان سه عامل اصلی را بهعنوان پیونددهندهٔ فعالیت دیرهنگام شب با نمایههای بدتر قلبی-عروقی مطرح میکنند:
- رفتارهای ناسالم مانند نرخ بالاتر سیگار کشیدن، مصرف رژیمهای غذایی کمکیفیت و الگوهای تغذیهای ناسازگار.
- خواب کوتاهتر یا نامنظم، حتی اگر ساعات کلی خواب گاهی کافی بهنظر برسد؛ کیفیت و زمانبندی خواب مهم است.
- ناسازگاریهای متابولیک؛ برای مثال مصرف وعدههای پرکالری در شب بیولوژیک که پاسخ انسولینی کمتری دارد و در نتیجه کنترل قند خون ضعیفتر و افزایش ذخیره چربی را تسهیل میکند.
نظر متخصصان
سینا کیانرسی از بیمارستان بریگهام و دانشکده پزشکی هاروارد که رهبری این مطالعه را بر عهده داشت، تأکید میکند که این یافته حکم محکومیتی برای جغدهای شب نیست. او مسئله را بهعنوان عدم تطابق بین زمانبندی درونی و برنامههای اجتماعی مطرح میکند؛ یعنی مشکل اصلی نه صرفاً ساعت خواب، بلکه تعارض بین زمان زیستی و زمان اجتماعی است. کریستن ناتسون از دانشگاه نورثوسترن، که به انجمن قلب آمریکا در راهنماییهای مربوط به ریتم شبانهروزی مشورت داده است، اضافه میکند که تغییرات سبک زندگی و تعدیلات محیط کاری میتواند به کاهش خطر کمک کند.
علاوه بر این، کارشناسان به تفکیک عوامل تعیینکننده اشاره میکنند: پیشگیری اولیه (از طریق ترک سیگار و اصلاح رژیم)، بهبود کیفیت خواب (از جمله تثبیت زمان خواب-بیداری) و تنظیم زمانبندی وعدههای غذایی و قرار گرفتن در معرض نور روشن روزانه، همگی نقش مهمی در کاهش خطر قلبی-عروقی دارند.
ارتباط با رانندگان، ناوگانها و صنعت خودروسازی
این مطالعه اهمیت ویژهای برای صنعت خودروسازی و هر کسی که ساعتهای طولانی پشت فرمان میگذراند دارد. رانندگان شیفت شب — از رانندگان ترانزیت دور و طولانی تا پیکهای تحویل و رانندگان ناوهای اشتراکی — اغلب الگوهای فعالیت دیرهنگام را اتخاذ میکنند. خستگی و اضطراب متابولیک ناشی از اختلال ریتم شبانهروزی میتواند تمرکز و زمان واکنش را کاهش دهد، که این امر ریسک تصادفات را بالا برده و ایمنی در جاده را کاهش میدهد.
مدیران ناوگان و تولیدکنندگان تجهیزات اصلی (OEM) بهطور فزایندهای آگاه شدهاند که زمانبندی شیفتها و ارگونومی خودرو بر ایمنی و کارایی عملیاتی تأثیر میگذارد. در زمینهٔ مدیریت عملیاتی و طراحی خودرو، توجه به ریتم شبانهروزی نیروی کار میتواند نتایج ملموسی در کاهش هزینهها و بهبود ایمنی داشته باشد.
در ادامه نکاتی که مدیران و طراحان میتوانند در نظر بگیرند آمده است:
- برنامهریزی شیفتها با احترام به الگوهای ریتم شبانهروزی میتواند نرخ تصادفات و هزینههای نگهداری را کاهش دهد؛ این میتواند شامل استفاده از شیفتهای چرخشی منطقی، فواصل استراحت منظم و جلوگیری از نوبتهای طولانی بدون وقفه باشد.
- اپراتورهای خودروهای برقی میتوانند زمانبندی شارژ شبانه را بهینه کنند تا در دسترسبودن باتری را بدون ایجاد اختلال در استراحت زیستی راننده بهبود بخشند؛ برای مثال شارژ در بازههایی که با زمان خواب راننده همراستا است تا نیاز به بیدار شدن یا تغییر چرخه خواب کاهش یابد.
- قابلیتهای کمکراننده مثل تشخیص خوابآلودگی، سیستمهای هشدار هوشیاری، و بهبود راحتی کابین (تنظیم دما، صندلیهای ارگونومیک و نورپردازی قابل تنظیم) میتواند ریسکهای مرتبط با شیفت شب را کاهش دهد.
بینش بازار
تولیدکنندگان و اپراتورهای ناوگانی که زمانبندیهای آگاه از ریتم شبانهروزی و طراحی مبتنی بر انسان را ادغام میکنند، میتوانند مزیت رقابتی کسب کنند. رانندگان ایمنتر و سالمتر به معنای دعاوی کمتر، زمان کارکرد پایینتر خودروها، و بهرهوری بهتر انرژی یا سوخت است — همه شاخصهای حیاتی برای حملونقل تجاری و موبیلیتی مدرن. سرمایهگذاری در حسگرها و سیستمهایی که سلامت و هوشیاری راننده را بطور پیوسته نظارت میکنند میتواند هزینههای بلندمدت را کاهش داده و پایداری عملیات را افزایش دهد.
همچنین بازیگران بازار میتوانند خدمات اضافهشده مثل زمانبندی هوشمند شارژ خودروهای برقی مطابق تقویم خواب رانندگان، بستههای بهداشتی و آموزشی برای بهبود سبک زندگی شیفتی یا طراحی خودروهایی با حالتهای روشنایی و تهویه تنظیمشونده برای حمایت از تنظیم ریتم شبانهروزی را ارائه دهند. این نوع نوآوریها علاوه بر تأثیر مثبت بر سلامت راننده، مزیتهای عملیاتی قابلاندازهگیری به همراه دارد.
گامهای عملی که جغدهای شب میتوانند بردارند
محققان و پزشکان راهنماییهای کاربردی ارائه میدهند که هم برای رانندگان و هم برای سایر افراد قابل اجرا است. این توصیهها بر پایه شواهد بالینی و مطالعات اپیدمیولوژیک است و قابل تنظیم بر اساس نیازهای شغلی و فردی هستند.
- اولویتبندی ترک سیگار — یکی از مهمترین عوامل خطر قابل تغییر برای بیماریهای قلبی عروقی. برنامههای ترک سیگار، مشاوره و در صورت لزوم درمانهای دارویی میتوانند اثربخشی بالایی داشته باشند.
- سعی در تثبیت زمانهای خواب و بیداری، حتی اگر رساندن به هفت ساعت خواب مفید شبانه دشوار باشد؛ مداومت در زمانبندی خواب کمک میکند تا ریتم شبانهروزی منظمتر شود و کیفیت کلی خواب بهتر گردد.
- تعیین زمانبندی وعدههای غذایی بزرگ در ساعات روشن روز تا حد امکان؛ برای افراد با کرونوتایپ دیرفعال بهتر است از مصرف وعدهها بسیار سنگین در ابتدای صبح (که از نظر بیولوژیک هنوز شب است) پرهیز شود.
- استفاده از ترکیبی از تغییرات برنامه کاری، کنترل نور (بهخصوص نور درمانی صبحگاهی برای جابجایی ریتم به سمت صبح) و برنامهریزی غذایی برای جابجا کردن تدریجی زمانبندی شبانهروزی اگر کار نیاز به تطبیق داشته باشد.
- توجه به مدیریت استرس، فعالیت بدنی منظم و پیگیری پارامترهای سلامت مانند فشار خون، قند خون و شاخص توده بدنی که همگی روی ریسک قلبی-عروقی تأثیر میگذارند.
نکات سریع و چکیده
- افراد عصرگاهی در مطالعه حدود 16٪ خطر بیشتر برای نخستین حمله قلبی یا سکته طی 14 سال نشان دادند.
- سیگار کشیدن، خواب ناکافی یا نامنظم و رژیم غذایی ضعیف بخش قابل توجهی از افزایش ریسک را توضیح میدهند.
- پیامدها فراتر از سلامت فردی است و شامل ایمنی رانندگی، مدیریت ناوگان و استراتژیهای شارژ خودروهای برقی میشود.
بهطور خلاصه، اینکه شما جغد شب هستید بهمعنای محکوم شدن شما به مشکلات قلبی نیست، اما نیاز به توجه و آگاهی دارد. برای رانندگان و فعالان حوزه خودروسازی و لجستیک، همسو کردن برنامهها با بیولوژی انسان، بهبود سیستمهای ایمنی خودرو و تشویق به عادات سالم، روشهای عملی برای کاهش ریسک و حفاظت از سلامت و عملکرد در جاده هستند.
همانطور که یکی از محققان بیان کرد: بر اصول بنیادین تمرکز کنید، نه کمال. این توصیه برای کسانی که ناوگان را مدیریت میکنند، در حال طراحی قابلیتهای سلامتی در خودروهای آینده هستند، یا صرفاً بعد از یک شیفت دیرهنگام سعی دارند سالم به خانه برسند، اهمیت دارد.
نهایتاً لازم است به محدودیتهای مطالعه توجه شود: دادههای مشاهدهای نمیتوانند قطعیت علّی را اثبات کنند و احتمال وجود عوامل مخدوشکنندهٔ ناشناخته وجود دارد. با این حال، اندازه بزرگ نمونه، دنبالکردن طولانیمدت و کنترل برای متغیرهای متعدد، قوّت شواهد را تقویت میکند. تحقیقات بعدی باید به بررسی مکانیسمهای زیستی دقیقتر، نقش ژنتیک در کرونوتایپها و راهکارهای مداخلهای در محیطهای کاری واقعی بپردازد تا راهنماییهای دقیقتری برای سیاستگذاران، کارفرمایان و ارائهدهندگان خدمات سلامت تولید شود.
در زمینه عملیاتی نیز، ارزیابیهای اقتصادی از هزینه-فایدهٔ بهکارگیری برنامههای تنظیم شیفت، حسگرهای نظارت بر هوشیاری و سیستمهای درمانی پیشگیرانه برای رانندگان میتواند به تصمیمگیری بهتر کسبوکارها و دولتها کمک کند. در مجموع، ترکیب دادههای اپیدمیولوژیک با فناوریهای نوین و طراحی مبتنی بر انسان فرصتی مهم برای بهبود سلامت عمومی و ایمنی حملونقل فراهم میآورد.
منبع: sciencealert
نظرات
اتو_ر
خوبه که روش عملی گفته شده، ولی کلی هزینه و پیچیدگی برای ناوگان داره؛ حسگر و زمانبندی شارژ؟ واقعا عملیِ؟
بیونیکس
مطالعه خوبیه، اما علت و معلول رو ثابت نمیکنه. نیاز به آزمایشات مداخلهای هست، نه فقط مشاهدهای.
توربو
یه بار راننده شیفت شب تو شرکتم از خستگی خوابش برد، راست میگه مقاله. باید به برنامه شیفت توجه کنن
رودایکس
وااای، 16٪؟ جدی میگن جغد بودن خطر قلبی میاره... یعنی باید شیفتامو دوباره فکر کنم، استرس!
ارسال نظر