8 دقیقه
واکسن استنشاقیای که به جای تزریق در بازو، از راه تنفسی دریافت میشود، تازه توانسته امیدی بهوجود آورد که شیوهٔ مقابله با ویروسهای تنفسی را تغییر دهد: این واکسن میتواند H5N1 آنفلوآنزای پرندگان را دقیقاً در جایی که عفونت آغاز میشود — در بینی و مسیر هوایی فوقانی — متوقف کند و در آزمایشهای حیوانی از ظهور بیماری جلوگیری نماید.
متوقفکردن ویروس در ورودی بدن
H5N1، سویهٔ آنفلوآنزای پرندگان که از سال 2014 به صورت خاموش حضور خود را در ایالات متحده گسترش داده است، تهدیدی پایدار بهحساب میآید زیرا از پرندگان وحشی به دامهای مزرعهای منتقل میشود و حتی مواردی از ابتلای انسان را هم ثبت کرده است. موارد پراکندهٔ انسانی — بیش از 70 مورد در ایالات متحده از سال 2022 تا کنون، از جمله دو مورد مرگ — یادآور این نکتهاند که ویروس هنوز فرصت زیادی برای تکامل دارد. خطر تنها ایجاد بیماری شدید در یک فرد نیست؛ نگرانی اصلی این است که ویروس ممکن است روزی صفاتی کسب کند که انتقال مداوم انسانبهانسان را ممکن سازد.
محققان دانشکدهٔ پزشکی دانشگاه واشنگتن در سنتلوئیس رویکرد دفاعی متفاوتی را دنبال کردند: تقویت ایمنی در همانجایی که ویروس نخستین بار با بدن روبهرو میشود. به جای تکیه بر واکسنهای تزریقی که عمدتاً آنتیبادیهای در گردش خون را القا میکنند، آنها یک پلتفرم اسپری بینی را تطبیق دادند تا یک آنتیژن مهندسیشده را مستقیماً به مسیر هوایی فوقانی برسانند. نتیجه: ایمنی محلی قوی در مجاری بینی و ریهها و حفاظت تقریباً کامل در برابر H5N1 در موشها و همسترها در مواجههٔ آزمایشی با ویروس بود.
چگونه واکسن تولید میشود و چرا اهمیت دارد
علم پشت این واکسن داخلبینی دو ایدهٔ آشنا را ترکیب میکند — طراحی آنتیژن و انتقال با وکتور ویروسی — اما آنها را دقیقاً در همانجا بهکار میگیرد که بیشترین اهمیت را دارند. تیم پژوهشی پروتئینهای سطحی را از سویههای H5N1 که شناخته شده انسانی را آلوده میکنند، انتخاب کردند و سپس آنتیژنی بهینهسازیشده ساختند که ویژگیهای مشترک این واریانتها را برجسته میکند. این آنتیژن درون یک آدنوویروس بیضرر و غیر تکثیرشونده بستهبندی شد که بهعنوان وسیلهای عمل میکند تا آنتیژن را وارد سلولهای پوشانندهٔ مسیر هوایی نماید.
این پلتفرم شناختهشدنی است: بازتابدهندهٔ واکسن بینی کووید-19 است که پیشتر در همان مؤسسه توسعه یافته و از سال 2022 در هند بهکار گرفته شده است، و طراحی آن هماکنون وارد آزمایشهای بالینی در ایالات متحده شده است. مزیت قرار دادن آنتیژن روی سطوح مخاطی روشن است. دفاعهای ایمنی در بینی میتوانند قبل از آنکه ویروس تنفسی جا باز کند، آن را مهار کنند. وقتی سیستم ایمنی در این بافتها آماده میشود، نتیجه هم محافظت در برابر بیماری شدید و هم، بهطور حیاتی، کاهش پتانسیل انتقال بعدی است. این نوع ایمنی موکوزال و آنتیبادیهای موکوزال برای مهار تکثیر و خروج ویروس از مجاری تنفسی اهمیت زیادی دارند.
«واکسن ما به بینی و مسیر هوایی فوقانی — نه واکسن تزریقی که مردم به آن عادت دارند — میتواند از عفونتهای دستگاه تنفسی فوقانی و همچنین بیماری شدید محافظت کند،» گفت Jacco Boon، دکتری، از نویسندگان ارشد مشترک مطالعه. «این ممکن است محافظت بهتری در برابر انتقال فراهم کند چون از آلودگی اولیه جلوگیری میکند.» این دیدگاه با اهداف کنترل اپیدمی و کاهش بار ویروسی جمعی همخوانی دارد.
آزمایشهای حیوانی: حفاظت قوی حتی در حضور ایمنی قبلی به آنفلوآنزا
در آزمایشهای کنترلشدهٔ آزمایشگاهی، همسترها و موشهایی که واکسن بینی را دریافت کردند، عمدتاً از عفونت H5N1 محافظت شدند. این حفاظت حتی زمانی پابرجا ماند که جانوران دوزهای کم واکسن دریافت کردند و در معرض بار ویروسی بالا قرار گرفتند. شاید بهطور مساوی مهم این بود که ایمنی قبلی نسبت به آنفلوآنزای فصلی — که بیشتر افراد از طریق عفونتهای گذشته یا واکسیناسیون آن را دارند — تأثیر منفی بر اثربخشی واکسن بینی نداشت. این نکته یک نگرانی کلیدی برای هر واکسن جدید آنفلوآنزا را پاسخ میدهد، زیرا حافظهٔ ایمنی ایجادشده توسط سویههای نامرتبط گاهی میتواند پاسخ را از آنتیژنهای تازهوارد منحرف کند (پدیدهای که بهعنوان «اثر اولیه» یا «خاطرهٔ ایمنی» شناخته میشود).
«تحویل واکسن مستقیماً به مسیر هوایی فوقانی، جایی که بیش از همه به محافظت نیاز دارید، میتواند چرخهٔ عفونت و انتقال را مختل کند،» یادآور شد Michael S. Diamond، MD، PhD، همنویسندهٔ ارشد. «این برای کند کردن شیوع H5N1 و نیز سایر سویهها و عفونتهای تنفسی حیاتی است.»
نتیجهٔ اصلی ساده است: ایمنی مخاطی اهمیت دارد. واکسنی که پاسخهای آنتیبادی و سلولی قوی در مجاری بینی ایجاد کند، هم میتواند از بیماری شدید جلوگیری کند و هم ریسک انتقال را کاهش دهد.
زمینهٔ علمی و پیامدها
واکسنهای فصلی سنتی آنفلوآنزا هدفشان کاهش پیامدهای شدید با تحریک پاسخهای آنتیبادی سیستمیک است. آنها در این کار عملکرد قابل قبولی دارند، اما برای جلوگیری از عفونت در دستگاه تنفسی فوقانی بهینه نشدهاند. برای تهدیدات زئونوتیک مانند H5N1 که همچنان بهطور گسترده در مخازن حیوانی در گردش است، قطع مسیر عفونت از نقطهٔ ورود میتواند تفاوت بین رویدادهای پراکندهٔ سرریز و یک شیوع سریعاً در حال گسترش باشد.
طراحی آنتیژنی که عناصر محافظتشده بین سویههای H5N1 مسبب عفونت انسان را در بر گیرد، به سیستم ایمنی کمک میکند تا هدفی در حال تغییر را بهتر بشناسد. جفتکردن آن آنتیژن با یک وکتور آدنوویروسی، تحویل به بافتهای مخاطی را دقیقتر میکند. اثر خالص در حیوانات ایمنی گسترده و قدرتمندی بوده است که در محلهایی متمرکز شده است که بیشترین اهمیت را دارند: بینی و مجاری تنفسی فوقانی.
دلایل عملی نیز وجود دارد که چرا این استراتژی فراتر از موفقیت آزمایشگاهی اهمیت دارد. واکسن مخاطی که انتقال را کاهش میدهد میتواند در محیطهای کشاورزی، بین کارگران طیور، و در جوامعی که تماس نزدیک انسان و حیوان شایع است، بهکار رود. همچنین میتواند بهعنوان پلتفرمی قابل تطبیق برای دیگر پاتوژنهای تنفسی عمل کند — نکتهای مهم در آمادگی برای همهگیریها. از منظر بهداشت عمومی، کاهش انتقال زودهنگام میتواند بار مراقبتهای درمانی و نیاز به اقدامات قرنطینهای را نیز بهطور معنیداری کاهش دهد.
گامهای بعدی و آزمون در دنیای واقعی
تیم پژوهشی برنامهریزی برای مطالعات حیوانی بیشتر و آزمایشهایی با استفاده از ارگانوئیدها که بافتهای ایمنی انسانی را مدلسازی میکنند، دارد. آنها همچنین قصد دارند واکسن را برای کاهش هرگونه تداخل باقیمانده از مواجههٔ قبلی با آنفلوآنزای فصلی و در عین حال تقویت پاسخهای ضدمیکروبی اصلاح کنند. این بهینهسازیها تعیین دوز، سیستمهای تحویل و ارزیابیهای ایمنی لازم پیش از آغاز آزمایشهای انسانی را راهنمایی خواهند کرد.
مسیرهای نظارتی برای واکسنهای مخاطی مشخص اما سختگیرانه هستند. سیگنالهای ایمنی باید با دقت رصد شوند چون تحویل به مسیر هوایی میتواند پروفایلهای ایمنی و التهابی متفاوتی نسبت به تزریقات داخلعضلانی ایجاد کند. با این حال، این واقعیت که همان پلتفرم برای کووید-19 وارد آزمایشهای بالینی شده و در بعضی کشورها اجرا شده است، نقشهٔ راه مفیدی برای پیشرفت فراهم میآورد و نکات عملی در مورد ارزیابیهای ایمنی و اثربخشی ارائه میدهد.
دیدگاه کارشناسان
«این کار نمونهٔ یک تغییر جهت است که سالها به آن نیاز داشتیم: اولویتبخشی به ایمنی در درگاههای ورود،» گفت دکتر Claire Moreno، واکسینولوژیست بیماریهای عفونی که در این مطالعه مشارکت نداشت. «ممکن است سطح آنتیبادی خون بالا باشد و در عین حال ویروس بتواند در بینی تکثیر شود. واکسنهای مخاطی هدفشان بستن همان شکاف است. اگر در انسان ایمن و قابل مقیاس شوند، افزودهٔ قدرتمندی به جعبهابزار ما در مقابله با همهگیریها خواهند بود.»
هیچ راهحل واحد و همهجانبهای برای جلوگیری از همهگیریها وجود ندارد. اما هدفگیری اولین خط مبارزه — بینی و مسیر هوایی فوقانی — استراتژیای است که منطق روشنی دارد و اکنون حمایت تجربی ملموسی نیز یافته است. ماههای آیندهٔ آزمایشها مشخص خواهند کرد که آیا این رویکرد داخلبینی میتواند از دادههای امیدوارکنندهٔ حیوانی به ابزاری کاربردی برای افراد در معرض خطر مواجهه با H5N1 و احتمالاً دیگر تهدیدهای تنفسی تبدیل شود یا خیر.
منبع: scitechdaily
نظرات
دانیکس
تو آزمایشمون هم دیدم که تحویل مخاطی جواب میده، ولی مقیاسپذیری و زنجیره سرد مسئلهاست. امیدوارم گزارشهای ایمنی کامل بیاد
کوینپایلوت
خوبه ولی کمی شبیه شوآف علمی میمونه؛ دادههای ایمنی بلندمدت لازمه تا مطمئن شیم. دوز و تداخل با واکسن فصلی مهمه
اسکایاسپین
تمرکز روی ایمنی مخاطی واقعا کلیدیه. اگر هزینه تولید و توزیع حل بشه، میتونه خیلی مفید باشه
پوریا
به نظر منطقیه، مخصوصا برای کارگران مرغداری. اما مراحل بالینی و تولید انبوه کلیدیه، نباید سرسری بگیریم
اتمویو
وای، انتظار نداشتم واکسن بینی انقدر تاثیر داشته باشه! اگر تو انسان هم جواب بده، میتونه واقعاً بازی رو عوض کنه… ولی امیدوارم عوارض التهابی نده
ارسال نظر