8 دقیقه
پنجرهای را به مدت پنج دقیقه باز کنید. آن عمل کوچک میتواند ترکیب شیمیایی اتاق نشیمن شما، راحتیِ ریهها و حتی تیزهوشی ذهنیِ همهٔ حاضرین را تغییر دهد. روند اخیر در شبکههای اجتماعی که این روتین را «آروغزدنِ خانه» (house burping) مینامد ممکن است سرگرمکننده به نظر برسد، اما اصل پشت آن قدیمیتر و عملیتر از یک هشتگ است.
چرا تهویه مهم است: علم هوای داخلی
خانهها جعبههای خنثی نیستند. آنها رطوبت ناشی از دوش و پختوپز، گازها و بوی مواد شوینده و مبلمان، ذرات ریز ناشی از شمعها و اجاقها و آئروسلهایی که افراد بازدم میکنند را به دام میاندازند. در ساختمانهای خوب عایقشده و کمهدررفت انرژی، گرما درون میماند—و آلودگیها نیز در همانجا تجمع میکنند. در طول روزها و هفتهها، داخل خانه میتواند ترکیبی از گازها، ذرات ریز PM2.5 (ذراتی که به اندازهای کوچک هستند که به اعماق ریه نفوذ میکنند)، ترکیبات آلی فرّار و آئروسولهای بیولوژیک مانند ویروسها را جمع کند.
تهویه آن «کوکتل» را رقیق میکند. این حقیقت ساده ستون مشورتهای بهداشت عمومی در دوران همهگیری کووید-۱۹ بود: تعویض هوا بهتر، غلظت ویروسهای هوابَر را کاهش داده و در نتیجه ریسک عفونت را کم میکند. در مطالعات کنترلشده، کلاسهایی که درها و پنجرهها را باز میکردند، سطح دیاکسیدکربن را حدود ۶۰٪ کاهش و بار آئروسول ویروسی مدلشده را در طول یک روز هشتساعته بیش از ۹۷٪ کاهش دادند. مساحتِ اتاق با ریسک عفونت بالا بهطور قابل توجهی کوچک شد. راهکاری عملی، ارزان و فوری.
اما جریان تنها از داخل به بیرون نیست؛ هوای بیرون هم خطرات خودش را دارد. ترافیک و انتشارات صنعتی ذرات PM2.5، دیاکسید نیتروژن (NO2) و کربن سیاه تولید میکنند. این آلودگیها به بافت قلب و ریه آسیب میزنند و با افت شناختی و مرگومیر زودتر مرتبطاند. در بسیاری از خانههای شهری، بخش بزرگی از ذرات ریز داخل از بیرون منشا میگیرد و از طریق کانالها، درزها و پنجرههای باز وارد میشود. بنابراین وقتی پنجرهای که رو به یک خیابان شلوغ است را در ساعت اوج ترافیک باز میکنید، ممکن است ناخواسته موجی از دود اگزوز و گرد و غبار ترمز را درست در زمان اوج به داخل دعوت کنید.
یافتن تعادل: چه زمانی و چگونه تهویه کنیم
تبادل بین مزایا و معایب وابسته به مکان و زمان است. اگر خانهٔ شما رو به خیابانی ساکت و درختزار است، تهویهٔ کوتاهمدت معمولاً آلودگی داخل را کاهش میدهد و خطر انتقال هوابَر را کمتر میکند. اگر کنار بزرگراه زندگی میکنید، محاسبهٔ منافع تغییر میکند. بازههای کوتاه و کاملِ بازِ پنجره—که در آلمانی به آن Stoßlüften گفته میشود—هوا را بهسرعت تعویض میکند بدون آنکه به اندازهٔ باز نگه داشتن یک شکاف کوچک در تمام طول روز، دیوارها و مبلمان را خنک کند. تهویهٔ متقاطع، یعنی باز کردن پنجرهها در دو سوی مخالف ساختمان، سرعت تعویض هوا را بیش از پیش بالا میبرد.
زمانبندی بسیار مهم است. آلودگی شهری معمولاً در هنگام رفتوآمد صبح و عصر به اوج میرسد. حوالی ظهر، دیر هنگام شب یا درست پس از باران—زمانی که ذرات از جو شسته شدهاند—معمولاً بازههای مناسبتری برای تهویهاند. باز کردن پنجرهها بهمدت پنج تا ده دقیقه در زمستان هزینهٔ گرمایی بسیار کمی دارد در مقایسه با بار مزمن پزشکی و کیفیت زندگی ناشی از مواجهه با هوای داخلی نامطلوب: فکر کنید به بیماری مزمن انسدادی ریه (COPD)، حملات مکرر آسم و هزینههای بلندمدت درمان.
یک پیامد غالباً نادیده گرفته شده نیز وجود دارد: اثرات شناختی. افزایش میزان PM2.5 و دیاکسیدکربن در محیطهای داخلی با کاهش تمرکز، کندی در زمان واکنش و گزارشهای بیشتر از اضطراب و خلق پایین همبستگی دارد. یک اتاق بسته نه تنها از نظر فیزیکی ناسالم است؛ بلکه بهطرز نامحسوسی بهرهوری، یادگیری و رفاه ذهنی را کاهش میدهد.
راهکارهای عملی که واقعاً مؤثرند
با آگاهی شروع کنید. بدانید نزدیکترین جادهٔ پرترافیک کجاست و جهت غالب باد را یادداشت کنید. اگر سر و صدا یا آلودگی بیرونی مشکلساز است، از سمت ساکتتر خانه تهویه کنید یا زمانی کوتاهتر پنجرهها را باز نگه دارید که ترافیک کم شده است. Stoßlüften—باز کردن کامل همهٔ پنجرهها برای چند دقیقه—هوا را سریعاً تخلیه میکند و از سرد شدن غیرضروری دیوارها و مبلمان جلوگیری میکند. از هود و فنهای خروجی هنگام دوش گرفتن و پختوپز استفاده کنید تا بخار و ذرات محلی را بلافاصله بیرون ببرید. اگر در ساختمانی با درزگیری بالا زندگی میکنید و میخواهید تبادل مداوم هوا بدون هزینهٔ زیاد انرژی داشته باشید، تهویهٔ مکانیکی با بازیابی حرارت (MVHR) را مدنظر قرار دهید.
برای خانوادههایی که اعضای آسیبپذیر دارند—کودکان، سالمندان، افراد مبتلا به آسم، COPD یا بیماری قلبی—توجه بیشتری لازم است. حیوانات خانگی میتوانند بهعنوان سامانههای هشدار اولیه عمل کنند: سگها و گربهها اغلب زودتر تحریکات تنفسی را نشان میدهند، چون نزدیکتر به کف هستند، جایی که ذرات سنگینتر تهنشین میشوند. مطالعات دامپزشکی نشان دادهاند که هوای داخلی ضعیف میتواند موجب تحریک ریه در حیوانات شود؛ این باید برای انسانهایی که فضای مشترکی دارند یک زنگ خطر باشد.
پایش مفید است. یک مانیتور کوچک CO2 میتواند نشانگری مفید برای کفایت تهویه باشد: نگهداشتن CO2 بالای حدود ۱,۰۰۰ قسمت در میلیون معمولاً نشاندهندهٔ هوای تازهٔ ناکافی برای فضاهای اشغالشده است. سنسورهای کمهزینهٔ PM2.5 میتوانند نشان دهند آیا جهش ذرات بیرونی هنگام باز شدن پنجرهها وارد میشود یا خیر. از این دادهها برای زمانبندی تهویه استفاده کنید: از دورههای اوج آلودگی بیرونی بپرهیزید و به سمت تعویضهای کوتاه و کارا هدف بگیرید.
.avif)
دیدگاه متخصص
دکتر آنا کلر، محقق بهداشت محیط که هوای داخل در اقلیمهای معتدل را مطالعه میکند، میگوید: «مردم تهویه را یا بهصورت باز ماندن پنجرهها در تمام طول روز یا بهصورت هیچ تصور میکنند. در واقع، تهویهٔ کوتاهمدت و هدفمند اغلب بهترین است. موضوع کاهش مواجههٔ تجمعی است—دوزی که همهٔ ما در طول زمان تنفس میکنیم—در حالی که آسیب از منابع بیرونی مانند ترافیک را کمینه میکند. زمانبندی هوشمند را با تهویهٔ متقاطع ترکیب کنید و در صورت امکان سیستمهای بازیابی مکانیکی را برای حفظ همزمان کیفیت هوا و مصرف انرژی مدنظر قرار دهید.»
کارهای آزمایشگاهی او نشان میدهد که چند جلسهٔ پنجدقیقهای تهویهٔ هدفمند در روز میتواند غلظت متداول آئروسولهای داخل را در مدارس و خانهها نصف کند، به شرط آنکه آن بازهها با آلودگی اوج ترافیک تداخل نداشته باشند. او اضافه میکند: «تغییرات ساده میتوانند از بروز مشکلات مزمنی جلوگیری کنند که بهمراتب پرهزینهتر و آسیبزنندهتر از گرمای ناچیزی هستند که در زمستان از دست میدهید.»
پیامدهای گستردهتر و چشمانداز آینده
با فشردهتر شدن شهرها و افزایش عایقپذیری ساختمانها برای بهرهوری انرژی، مسألهٔ مدیریت هوای داخلی به یک اولویت بهداشت عمومی تبدیل شده است. برنامهریزان شهری و معماران اکنون هنگام بازطراحی مدارس و مسکن، نزدیکی به جادهها، پوشش درختی و طراحی تهویه را در نظر میگیرند. فناوری نیز در حال پیشرفت است: تهویهکنندههای کوچک با بازیابی حرارت و سیستمهای فیلتراسیون بهتر میتوانند هوای تازهٔ فیلترشدهٔ پیوستهای با هزینههای انرژی قابل مدیریت فراهم کنند. این سیستمها بهویژه در محیطهای پرآلودگی مفیدند، جایی که باز کردن مکرر پنجرهها نامطلوب یا خطرناک است.
آموزش اهمیت دارد. راهنماییهای عمومی ساده—پنجرهها را کوتاه و خارج از ساعات اوج ترافیک باز کنید، از تهویهٔ متقاطع استفاده کنید، CO2 را پایش کنید—میتواند ریسک انتقال در فصلهای ویروسی تنفسی را کاهش دهد و مواجههٔ مزمن با آلودگیهای داخلی را محدود کند. زبان شبکههای اجتماعی ممکن است بازیگوش باشد، اما عمل پشت آن منطقی است. خانهای که هیچگاه «آروغ» نمیزند، هوای مانده و غلیظ را جمع میکند؛ خانهای که هرگز پنجرههایش را در برابر یک بزرگراه شلوغ نمیبندد، ذرات مضر را وارد میکند. راز در شناخت محلهتان، زمانبندی تهویه و انتخاب روشهایی است که اتاقها را میشویند بدون آنکه خطرات جدیدی وارد کنند.
در عمل، میتوانید روی یک برنامهٔ ساده کار کنید: صبح بعد از اوج ترافیک و عصر پیش از غروب دو یا سه بار هر بار ۵–۱۰ دقیقه پنجرهها را کاملاً باز کنید، یا اگر امکان تهویهٔ متقاطع وجود دارد ۳–۵ دقیقه کافی است. در روزهای بارانی یا بادی که ذرات معلق کاهش یافتهاند، دورههای تهویهٔ طولانیتری در نظر بگیرید؛ در روزهای آلایندهٔ شدید بیرونی از فیلتراسیون مکانیکی و مانیتورینگ لحظهای استفاده کنید. این تغییرات کوچک اما مستمر میتوانند بار بیماریهای تنفسی، هزینههای درمان و افت عملکرد شناختی را کاهش دهند—همه چیزهایی که در بلندمدت برای سلامت و رفاه خانواده و جامعه اهمیت دارند.
منبع: sciencealert
ارسال نظر