9 دقیقه
او در نوجوانی به او گفته بودند که بارداری غیرممکن خواهد بود. اکنون گریس بل پسرش هیوگو را در آغوش گرفته و آمدن او را معجزه میداند — چون هیوگو نخستین نوزادی در بریتانیا است که از مادری متولد شده که رحم به او از یک دهندهٔ فوتشده پیوند زده شده بود.
زمینهٔ پزشکی و نحوهٔ انجام پیوند
گریس با سندرم مایر–روکیتانسکی–کوستر–هاوزر (MRKH) متولد شد، یک اختلال مادرزادی که در آن رحم یا وجود ندارد یا رشد نیافته است. برای دههها، مسیرهای واقعی دستیابی به والدین شدن برای افراد مبتلا به MRKH شامل جایگزینی از طریق رحم اجارهای (سورروگسی) یا فرزندخواندگی بود. پیوند رحم وارد این محاسبات شده و راهی را برای حمل بارداری در بدن خود دریافتکننده فراهم کرده است که پیش از این ممکن نبود.
عمل جراحی پیوند در سال 2024 در بیمارستان کوئین شارلوت و چلسی در لندن انجام شد. ماهها بعد و پس از انجام مراحل کمک باروری و پایش دقیق، گریس باردار شد و نوزاد پسر سالمی به نام هیوگو پل به دنیا آورد که وزن او 3.09 کیلوگرم بود. نام میانی او، ریچارد، به افتخار پروفسور Richard Smith انتخاب شد؛ مدیر کلینیکی موسسه خیریه پیوند رحم در بریتانیا و جراحی که در زمان زایمان حاضر بود.
برخلاف بسیاری از پیوندهای عضو که برای جایگزینی مادامالعمر طراحی میشوند، پیوند رحم یک عمل با هدف مشخص است: این عضو برای فراهم کردن امکان بارداری پیوند زده میشود و معمولاً پس از آنکه دریافتکننده فرزندپروری را به پایان رساند، از بدن خارج میگردد. این رویه استفادهٔ طولانیمدت از داروهای سرکوبکنندهٔ ایمنی قوی را که ریسکهای بلندمدت سلامت دارند کاهش میدهد. بنا به گفتهٔ تیم بالینی، پس از اینکه گریس و خانوادهاش تصمیم بگیرند دیگر نمیخواهند فرزندی داشته باشند، رحم پیوندی در یک عمل برنامهریزیشده برداشته خواهد شد.
دو مسیر اهدای رحم وجود دارد: دهندهٔ زنده و دهندهٔ فوتشده. در سابقه تاریخی، بیشتر تولدهای موفق از دهندگان زنده، اغلب خویشاوندان، بهدست آمده است. در سطح جهان، تقریباً دو سوم پیوندهای رحمی از دهندگان زنده و حدود یک سوم از دهندگان فوتشده بودهاند. تا کنون، در حدود 25 تا 30 نوزاد در سراسر جهان پس از پیوند رحم از دهندگان فوتشده به دنیا آمدهاند — اعدادی کوچک اما با روندی رو به رشد، زیرا تکنیکهای جراحی و مراقبتهای پس از عمل بهبود یافتهاند.
عمل جراحی پیوند رحم شامل مجموعهای از مراحل فنی پیچیده است: برداشت رحم از دهنده با حفظ عروق و بافتهای حمایتی، انتقال آناستوموز و پیوند عروق کوچک (میکروسکوپی) برای حمایت از خونرسانی، و سپس همگامسازی با برنامههای کمک باروری از جمله لقاح آزمایشگاهی (IVF) و انتقال جنین (embryo transfer). پیش از انتقال جنین، معمولاً دریافتکننده تحت درمانهای هورمونی قرار میگیرد تا پوشش داخلی رحم و محیط رحم برای لانهگزینی مناسب شود. پس از عمل، پایش های منظم با سونوگرافی، آزمایشهای بیوشیمیایی و نمونهبرداری (بیوپسی) از اندومتر انجام میشود تا هرگونه رد پیوند یا مشکل عروقی به سرعت شناسایی و مدیریت شود.
دارودرمانی سرکوبکنندهٔ ایمنی پس از پیوند رحم مانند سایر پیوندها ضروری است تا پذیرش عضو کاهش یابد، اما در این مورد بهدلیل هدف موقت پیوند (حمل و بعدها برداشتن رحم) برنامهریزی دارویی، دوزها و طول مدت مصرف ممکن است متفاوت باشد تا ریسکها به حداقل برسد. تیمهای بالینی معمولاً ترکیبی از داروها را بهطور موقت استفاده میکنند و برنامهٔ درمان را طوری تنظیم میکنند که هم از رد عضو جلوگیری شود و هم مخاطرات بلندمدت داروها کاهش یابد.
علاوه بر جنبههای فنی، انتخاب بیماران برای پیوند رحم مستلزم بررسی دقیق پزشکی و روانشناختی است. شاخصهایی مانند سلامت عمومی دریافتکننده، وضعیت تخمدانها و امکان استفاده از جنینهای ذخیرهشده یا تولیدشده از طریق IVF، حمایت خانواده و توانایی رعایت رژیم دارویی پس از پیوند در تصمیمگیری نقش دارند. تجربههای بالینی اخیر نشان میدهد که تیمهای چندرشتهای شامل جراحان پیوند، متخصصان زنان و زایمان، آسیبشناسان، روانشناسان و مشاوران باروری برای دستیابی به نتایج قابلقبول ضروریاند.
ابعاد اخلاقی، قانونی و اجتماعی
این مورد دو پرسش عملی و اخلاقی را که برنامههای پیوند را شکل میدهند برجسته میکند. نخست: رضایت (consent). اهدای رحم بهطور خودکار تحت مجوزهای معمول اهدای اعضا قرار نمیگیرد. خانوادههای دهندگان فوتشده باید اجازهای مشخص و جداگانه برای پیشنهاد رحم جهت پیوند بدهند. این گام اضافی از نظر قانونی و اخلاقی معنادار است، زیرا رحم بار فرهنگی، تولیدمثلی و هویتی فراتر از بسیاری از اعضای دیگر دارد و موضوعات حساستری را برمیانگیزد.
دوم: تخصیص و منفعت. در این مورد، اعضای دیگری از همان دهندهٔ فوتشده جان یا کیفیت زندگی چندین دریافتکننده را نجات دادند یا بهبود بخشیدند. پنج عضو به چهار بیمار دیگر تخصیص یافت که نشان میدهد چگونه یک دهنده میتواند موج گستردهای از منفعت ایجاد کند. خانوادهٔ دهنده، که در غم خود بهصورت عمومی بودند، تصمیم به اهدای اعضا را به عنوان هدیهای از زمان، امید و زندگی برای دیگران توصیف کردند — میراثی که از طریق عمل سخاوتمندانه بار جدیدی به معنای سوگواری بخشید.
از منظر پزشکی نیز مبادلات وجود دارد. دریافتکنندگان باید دورهٔ موقتی از سرکوب ایمنی پس از پیوند را بپذیرند تا از رد عضو جلوگیری شود که خود با ریسکهایی همراه است؛ از جمله افزایش خطر عفونتها، برخی عوارض متابولیک و احتمال بلندمدت عوارض دارویی. تیمهای جراحی این ریسکها را در برابر مزایأ روانشناختی و اجتماعی فراهم آوردن امکان بارداری میسنجند. برای بسیاری از افراد مبتلا به MRKH، توانایی حمل کودک پاسخی به آرزویی عمیق است که با تمامیت بدنی و تجربهٔ والد شدن پیوند خورده است.
مسائل عدالت دسترسی نیز مطرحاند: آیا پیوند رحم و خدمات کمک باروری با هزینههای بالا بهطور عادلانه در دسترس همه گروهها خواهد بود؟ چه سیاستهایی باید وجود داشته باشد تا اطمینان حاصل شود که دسترسی به این فناوری نوظهور مبتنی بر نیاز پزشکی و شواهد اثربخشی باشد نه صرفاً توان مالی؟ پاسخ به این سؤالات نیازمند گفتوگوی عمومی، شفافیت در سیاستگذاری سلامت و نظارت بر نتایج بلندمدت است.
این تولد تنها یک موفقیت بالینی نیست؛ بلکه چارچوبِ توانمندیهای اهدای عضو را بازتعریف کرده و گفتگوهای تازهای دربارهٔ پزشکی تولیدمثلی و رضایتگیری خلق میکند.
دیدگاه کارشناسی
«چالش فنی عروقرسانی و حمایت از رحم اهدایی قابلتوجه است، اما آزمون بزرگتر یکپارچهسازی موفقیت جراحی با عمل اخلاقی است»، میگوید دکتر Emily Carter، جراح و پژوهشگری که با برنامههای پیوند رحم آشناست و برای شرح وضعیت بهصورت واقعی ولی فرضی نقلقول میشود. «وقتی رحم یک دهندهٔ فوتشده منجر به تولد سالمی میشود، سالها کار چندرشتهای — از میکروجراحی و درمانهای باروری تا مراقبت نوزادی و حمایت از خانوادههای دهنده در سوگواری — تایید میگردد.»
دکتر کارتر اشاره میکند که گزارش مستمر نتایج، رویههای شفاف رضایتگیری و دسترسی عادلانه به خدمات باروری تعیینکننده خواهد بود که آیا پیوند رحم به گزینهای معمول تبدیل میشود یا در سطح یک مداخلهٔ تخصصی برای گروه محدودی باقی میماند. گزارشدهی دقیق شامل نرخهای حاملگی موفق، پیچیدگیهای عروقی و عفونتی، اثرات دارویی در کوتاه و بلندمدت، و نتایج روانی-اجتماعی برای دریافتکنندگان و خانوادههای دهنده است.
برای گریس و شریک زندگیاش، استیو پل، قدردانی ساده و انسانی است. آنها فرزندشان را به افتخار یک جراح نامگذاری کردند و بارها از دهندهٔ ناشناس و خانوادهٔ او تشکر کردند. این لحظه حقیقتی را در پزشکی پیوند برجسته میکند که اغلب فراموش میشود: پیشرفتها به اندازهٔ دستاوردهای جراحی، دستاوردهای اجتماعیاند. وقتی علم، قانون و سخاوت شخصی همراستا شوند، میتوانند زندگیهای فردی را تغییر دهند — و همچنین فهم یک جامعه را از اینکه والدیت چگونه میتواند باشد دگرگون سازند.
نگاهی به آینده نشان میدهد که پژوهشهای بالینی و کارآزماییهای بالینی کنترلشده بیشتری برای تعیین بهترین پروتکلهای انتخاب بیمار، مدیریت ایمنی و طول مدت درمان مورد نیاز است. همزمان، آموزش عمومی در مورد اهدای عضو شامل رحم، روشهای رضایتگیری آگاهانه و حمایت از خانوادههای دهنده باید تقویت شود تا سوءتفاهمهای فرهنگی و مذهبی کاهش یابد و ظرفیت اهدای اعضا با احترام و شفافیت گسترش یابد.
در مجموع، این مورد نمایانگر تلاقی فناوری پیشرفته پزشکی با مسائل انسانی عمیق است: هویت، اختیار بدن، و معنای بخشیدن زندگی دیگران در میان غم از دست دادن. در حالی که مسیر بالینی برای بسیاری از زوجها و افراد مبتلا به ناهنجاریهای رحمی امیدبخش به نظر میرسد، لازم است تا رویکردی متعادل، مبتنی بر شواهد و حساس به زمینههای فرهنگی-اجتماعی در پیش گرفته شود تا این فناوری به شکلی مسئولانه و عادلانه توسعه یابد.
منبع: smarti
ارسال نظر