6 دقیقه
زنی وارد یک کلینیک زیبایی میشود، اما نه با عکسی قدیمی، نه با تصویر یک چهره مشهور، بلکه با پرترهای صیقلخورده از خودش که هوش مصنوعی ساخته است؛ چشمانی درشت، لبهایی برجسته و خط فکی تیز و کاملا تراشخورده. آن تصویر دیگر به معنای قدیمی کلمه یک طرح خیالی نبود. بهعنوان یک برنامه ارائه شده بود.
جراحان پلاستیک و متخصصان زیبایی میگویند این اتفاق بیشتر از قبل رخ میدهد: بیماران میخواهند شبیه نسخههای ساختهشده با هوش مصنوعی از خودشان شوند؛ نسخههایی با ویژگیهایی که بسیار فراتر از ظرفیت طبیعی چهره انسان پیش رفتهاند. این یک چرخش تازه و چشمگیر در رابطه طولانی میان فناوری و اضطراب زیبایی است و نشان میدهد هوش مصنوعی چطور آرامآرام نه فقط بر صفحهنمایشها، بلکه بر بدنها نیز اثر میگذارد.
ریچل وستبِی، متخصص پوست و زیبایی در نیویورک، بهتازگی از بیماری گفته است که تصویری سبکپردازیشده و تولیدشده با چتجیپیتی را با خود آورده بود. چهره در آن تصویر تناسباتی اغراقآمیز و عروسکگونه داشت. وستبِی این درخواست را به میل برای شبیه شدن به یک شخصیت افسانهای تشبیه کرد و گفت نتیجه کلی به زیباییشناسی عروسکهای برتز نزدیک بود؛ با چشمهای بزرگشده، لبهای پرتر و فکی که بهشدت فرمدهی شده بود.
شاید این موضوع افراطی به نظر برسد، اما مسیر فرهنگی آن از قبل ساخته شده بود. شبکههای اجتماعی سالها کاربران را آموزش دادند تا چهرههای فیلترشده را عادی ببینند. لنزهای اسنپچت، اپلیکیشنهای زیبایی، ویرایشهای اینفلوئنسرها و ابزارهای رتوش چهره همگی کمک کردند مرز میان بهبود ظاهر و تحریف چهره محو شود. هوش مصنوعی همین فشار را چند برابر میکند. این فناوری فقط پوست را صاف نمیکند یا چشمها را درخشانتر نشان نمیدهد. میتواند نسخهای کاملا تازه از یک فرد بسازد؛ نسخهای که به شکلی عجیب شخصی به نظر میرسد، چون هنوز شبیه همان فرد است، فقط تا مرز ناممکن ویرایش شده است.
اینجاست که ماجرا پیچیدهتر میشود. برخلاف فیلترهای سنتی، ابزارهای تصویرساز هوش مصنوعی میتوانند بسیار دقیق و جزئی عمل کنند. کاربر میتواند فرم چشم، بافت پوست، ساختار گونه، حجم لب یا سن را اصلاح کند و سپس از یک چتبات تأیید و اطمینان بخواهد. نتیجه فقط یک عکس دستکاریشده نیست. میتواند شبیه یک جلسه مشاوره، چرخهای از تأیید گرفتن و حتی نوعی وعده به نظر برسد. برای کسی که از قبل نسبت به ظاهر خود احساس ناامنی دارد، این موضوع میتواند بسیار اثرگذار باشد.
زبان و تصویر ذهنی پیرامون هوش مصنوعی نیز اهمیت دارد. فیلتر زیبایی سطحی به نظر میرسد. اما هوش مصنوعی هوشمندتر، معتبرتر و پیشرفتهتر به گوش میآید. برای بسیاری از افراد، همین برچسب بهتنهایی میتواند خروجی را مشروعتر جلوه دهد، حتی وقتی تصویر غیرواقعی است. ماشین ظاهرا آنها را درک میکند. یا دستکم چنین برداشتی ایجاد میکند.
وقتی مشاوره با یک خیال آغاز میشود
پزشکان اکنون وارد نوع تازهای از مذاکره شدهاند. قضاوت بالینی آنها بیش از پیش با بیمارانی روبهرو میشود که انتظاراتشان را نرمافزارهایی شکل دادهاند که چهره را دلپذیرتر میکنند، اغراق میکنند و هرگز نه نمیگویند. مطالعهای که از سوی مرکز پزشکی بث ایزرائل دیکنس منتشر شد نشان داد بیمارانی که پیش از جراحی از هوش مصنوعی برای تغییر عکسهای خود استفاده کرده بودند، معمولا انتظارهای بهمراتب بالاتری از نتیجه جراحی داشتند.
مدیریت فاصله میان انتظار و زیستشناسی بدن هر روز دشوارتر میشود. ساچین شریدارانی، جراح پلاستیک در منهتن، موردی را به یاد میآورد که زنی در دهه هفتاد زندگی خود با تصویری ساختهشده با هوش مصنوعی از خودش مراجعه کرده بود و چیزی را میخواست که او آن را ماشین زمان جراحی توصیف کرد. آن زن میخواست شبیه نوهاش شود که حدود چهل سال از او جوانتر بود. پزشک توضیح داد که جراحی نمیتواند جوانی را به این شکل بازآفرینی کند، اما خود این درخواست نشان میداد رندرهای هوش مصنوعی تا چه اندازه میتوانند متقاعدکننده باشند.
با این حال، دنیای پزشکی این فناوری را بهطور کامل رد نمیکند. برخی جراحان معتقدند هوش مصنوعی ممکن است در نهایت به بازگرداندن واقعگرایی کمک کند، نه اینکه آن را تضعیف کند. جاستین سَکس، جراح پلاستیک ترمیمی در دانشگاه واشنگتن، پیشنهاد کرده است ابزارهای تخصصی هوش مصنوعی بالینی میتوانند روند عملها را با دقت بیشتری شبیهسازی کنند و گفتوگوهای پیش از جراحی را بهبود دهند. در بهترین حالت، این یعنی توهم کمتر، مرزهای روشنتر و بیمارانی آگاهتر.
با این وجود، یک نکته بدیهی وجود دارد. همان فناوریای که میتواند نتایج احتمالی را توضیح دهد، میتواند اعتمادبهنفسی کاذب نیز بسازد. هوش مصنوعی همچنان مستعد خطاست و در پزشکی، حتی اشتباهات صیقلخورده هم وزن و پیامد دارند. بیماران به پزشکی نیاز ندارند که کورکورانه از نرمافزار پیروی کند. آنها به کسی نیاز دارند که بداند چه زمانی ماشین در حال فروش یک خیال است.
مسئله عمیقتر همینجاست. هوش مصنوعی ناامنی نسبت به ظاهر را از صفر اختراع نمیکند، اما برای این ناامنی زبان بصری تازهای میسازد؛ زبانی بهشدت شخصی، بیپایان قابل تنظیم و نگرانکنندهوار متقاعدکننده. سالها فرهنگ زیبایی به مردم گفت که کمال را دنبال کنند. اکنون آن هدف میتواند در چند ثانیه ساخته شود، برای چهره خود فرد شخصیسازی شود و دستیافتنی جلوه کند.
همین موضوع باعث میشود مشاوره زیبایی مدرن کمتر شبیه گفتوگویی درباره بهبود ظاهر باشد و بیشتر به برخوردی میان آناتومی و الگوریتم شباهت پیدا کند. چهره در تصویر هوش مصنوعی شاید آشنا به نظر برسد. اما انتظارهایی که به آن گره خوردهاند، اصلا آشنا نیستند.
نظرات
پمپزون
حس میکنم کمی زیادی جنجالی میشه، ولی قبول دارم کنترل لازمِ. فناوری هم که میتونه کمک کنه، هم گمراه کنه، باید مرز باشه نه تبلیغ
بیوانیکس
خودم تو کار کلینیک دیدم، بیمار با رندر AI میاد و انتظارای غیرواقعی داره. گفتگوها سخت میشه، چون تصویر ماشینی خیلی متقاعدکننده ست...
مهدی
آیا جراح باید واقعاً به این عکسای ماشینی اعتماد کنه؟ نرم افزار که خطا میکنه، یا این فقط بهونه برای عملای اضافیِ؟
دیتاپال
وااای، این یه مرحله جدیده! تصویری که خودِ ai ساخته باشه و بره روی میز عمل... ترسناک اما کنجکاوم ببینم تا کجا پیش میره
ارسال نظر