6 دقیقه
درمان پارکینسون بهتازگی صاحب تازهای پیدا کرده است، آن هم نه به شیوهای معمول. یک شرکت نوپای زیستفناوری در بوستون که با حمایت مارک زاکربرگ فعالیت میکند، کنترل یک سلولدرمانی آزمایشی را از نوو نوردیسک به دست گرفته است؛ غول داروسازیای که بیشتر به خاطر تبدیل اوزمپیک و وگووی به نامهایی شناختهشده در خانهها معروف است.
شرکت سلولار اینتلیجنس اعلام کرده که حقوق جهانی استم-پیدی را به دست آورده است؛ یک درمان پارکینسون در مرحله بالینی که برای جایگزینی سلولهای عصبی تولیدکننده دوپامین، یعنی همان سلولهایی که این بیماری از بین میبرد، طراحی شده است. این اقدامی جسورانه است و نکات زیادی درباره مسیر احتمالی آینده در توسعه دارو و درمانهای نوین نشان میدهد.
این درمان نه یک قرص معمولی است و نه یک تزریق رایج. استم-پیدی از سلولهای بنیادی مشتق از اهداکننده استفاده میکند که به سلولهای اولیه مغزی تبدیل میشوند، با این هدف که پس از پیوند، به نورونهای تولیدکننده دوپامین بدل شوند. به زبان ساده، ایده اصلی این است که بخشی از سازوکار عصبیای که پارکینسون بهتدریج فرسوده میکند، دوباره بازسازی شود. همین موضوع آن را به یکی از بلندپروازانهترین رویکردهایی تبدیل کرده که اکنون در پزشکی بیماریهای تخریبکننده عصبی در حال آزمایش است.
این برنامه هماکنون وارد نخستین کارآزمایی بالینی انسانی فاز ۱/۲ شده و از سازمان غذا و داروی آمریکا عنوان مسیر سریع را دریافت کرده است؛ جایگاهی که برای شتاب دادن به توسعه درمانهایی در نظر گرفته میشود که به بیماریهای جدی با نیازهای درمانی برآوردهنشده پاسخ میدهند.
برای سلولار اینتلیجنس، این فقط یک قرارداد واگذاری مجوز نیست. این معامله آزمونی زنده برای وعده اصلی شرکت است: اینکه هوش مصنوعی میتواند فراتر از غربال دادهها یا نوشتن گزارشها عمل کند. این شرکت میگوید پلتفرم آن میتواند به بهبود طراحی سلولدرمانی، اصلاح فرآیندهای تولید، تعیین دوز عملکردی و پیوند دادن مستقیمتر تصمیمهای توسعهای با نتایج بیماران کمک کند.
میشا بریکاستون، مدیرعامل و همبنیانگذار شرکت، این خرید را لحظهای تعیینکننده برای سلولار اینتلیجنس توصیف کرده است. پیام او روشن است. اگر هوش مصنوعی بتواند یاد بگیرد که سلولها چگونه به سیگنالهای زیستی پاسخ میدهند، شاید بتواند به پژوهشگران کمک کند درمانهای قابلاعتمادتری بسازند و آنها را با خطاهای پرهزینه کمتر از مسیر توسعه عبور دهند.
جایی که جاهطلبی زیستفناوری به یک عقبنشینی راهبردی میرسد
زمینه این تصمیم اهمیت زیادی دارد. نوو نوردیسک این برنامه را رها نکرد چون بیماری پارکینسون ناگهان کماهمیت شده باشد. این شرکت در حال بازآرایی اولویتهای خود بوده است. سال گذشته، نوو نوردیسک در چارچوب یک بازسازی گستردهتر، کاهش فعالیتهای پژوهشی در حوزه سلولدرمانی را آغاز کرد و تصمیم گرفت تمرکز خود را بیشتر بر دیابت و چاقی بگذارد؛ حوزههایی که داروهای پرفروش آن پیشتر موفقیت تجاری عظیمی برای شرکت رقم زدهاند.
با این حال، آن موفقیت دیگر تضمینکننده مسیری آسان نیست. نوو نوردیسک در اوج جهش اوزمپیک به ارزشمندترین شرکت اروپا تبدیل شد، اما فشارها از چند جهت رو به افزایش بوده است. ایلای لیلی به رقیبی جدی در بازار کاهش وزن و دیابت بدل شده، در حالی که داروهای ارزانتر ترکیبی و تقلیدی جیالپی-۱ که به صورت آنلاین فروخته میشوند، ابهام و ریسک بیشتری به فضای کلی بازار اضافه کردهاند.
در چنین شرایطی، واگذاری استم-پیدی به یک استارتاپ تخصصی کمتر شبیه عقبنشینی و بیشتر شبیه انتقالی راهبردی به نظر میرسد. نوو نوردیسک همچنین در سلولار اینتلیجنس سرمایهگذاری سهامی انجام میدهد و اگر این درمان پیشرفت کند، همچنان واجد دریافت پرداختهای مرحلهای و حق امتیازهای آینده خواهد بود. به بیان دیگر، این شرکت کاملا کنار نمیکشد. بلکه همچنان جای خود را در این مسیر حفظ میکند.
به گزارش بلومبرگ، سلولار اینتلیجنس قصد دارد اوایل سال آینده یک کارآزمایی میانمرحلهای برای درمان پارکینسون آغاز کند. موضوعی که برای این شرکت به همان اندازه اهمیت دارد این است که دادههای حاصل از این مطالعات میتواند دوباره وارد مدلهای هوش مصنوعی آن شود و به آموزش سامانه در یکی از دشوارترین شاخههای پزشکی کمک کند: درمانهای مبتنی بر سلولهای زنده.
دقیقا همینجاست که این ماجرا جذابتر میشود. هوش مصنوعی در حوزه سلامت اغلب با وعدههای بزرگ معرفی شده، اما اثبات واقعی آن دشوارتر به دست میآید. استارتاپهای کشف دارو میلیاردها دلار سرمایه جذب کردهاند با این ایده که الگوریتمها میتوانند زمان توسعه را کوتاهتر و شانس موفقیت را بیشتر کنند. با این حال، آزمون واقعی نه اسلایدهای ارائه است و نه شبیهسازیهای آزمایشگاهی. آزمون اصلی این است که آیا بیماران در نهایت سود میبرند یا نه.
استم-پیدی اکنون فرصت کمیابی به سلولار اینتلیجنس میدهد تا نشان دهد هوش مصنوعی میتواند در پیشبرد یک سلولدرمانی پیچیده برای پارکینسون، از توسعه بالینی تا تولید و در صورت پیشرفت موفق، تا ورود به بازار نقشی معنادار داشته باشد. ادعا بزرگ است. چالش حتی بزرگتر.
نوو نوردیسک نیز اعلام کرده بود که پس از کوچکسازی این بخش، فعالانه به دنبال شرکایی برای ادامه چند برنامه سلولدرمانی خود بوده است. این شرکت معتقد است سلولار اینتلیجنس توانمندیهای فنی لازم برای پیشبرد پروژه پارکینسون را دارد.
برای بیماران و سرمایهگذاران، این معامله دری را به سوی پرسشی بزرگتر باز میکند: آیا هوش مصنوعی میتواند یکی از پیچیدهترین راهبردهای درمانی در پزشکی مدرن را به رویکردی مقیاسپذیر، عملی و مؤثر تبدیل کند؟ پاسخ هنوز فاصله زیادی با ما دارد. اما این همان نوع شرطبندیای است که میتواند فصل بعدی زیستفناوری را کاملا متفاوت از گذشته رقم بزند.
نظرات
پمپزون
جذاب اما احساس میکنم یه مقدار هایپ داره. نوردیسک هم که کنار نمیره، هنوز سهم و پول میخواد، بیماران منتظرن
سینا
این همه پز هوش مصنوعی؛ واقعا میتونه درمانِ پیچیدهای مثل پیوند نورون رو مقیاسپذیر کنه؟ شک دارم
دیتاپالس
وای، ایده بازسازی نورونها با سلولدرمانی + هوش مصنوعی؛ هم هیجانانگیزه هم ترسناک... اگر واقعیه، معجزهست
ارسال نظر