گرمای مرگبار اروپا؛ بحران سلامت عمومی قابل پیشگیری

تا اواخر ماه مه، بخش‌هایی از غرب اروپا حال و هوای یک کوره را پیدا کرده بود. دماسنج‌ها رکوردهای تازه‌ای ثبت کردند. مردم از خود می‌پرسیدند: پیش از آنکه گرما همان‌طور که هست، یعنی یک وضعیت اضطراری واقعی، جدی گرفته شود، چند نفر دیگر باید جان خود را از دست بدهند؟

سازمان جهانی بهداشت می‌گوید ابعاد تلفات تکان‌دهنده است؛ از سال ۲۰۲۲ تاکنون بیش از ۲۰۰ هزار مرگ در سراسر اروپا ثبت شده است. این‌ها فقط آمارهای بی‌نام‌ونشان نیستند. بسیاری از قربانیان پدربزرگ‌ها و مادربزرگ‌ها، نوزادان، پرستاران و کشاورزان بودند. هانس هنری کلوگه، مدیر منطقه‌ای سازمان جهانی بهداشت، نیز به‌صراحت تاکید کرده است که بیشتر این مرگ‌ها «کاملا قابل پیشگیری» بوده‌اند.

گرما بی‌صدا اما سریع جان می‌گیرد. کم‌آبی بدن و گرمازدگی تهدیدهای فوری هستند، اما خطر عمیق‌تر از این‌هاست: گرمای شدید بیماری‌های قلبی و کلیوی را تشدید می‌کند، مشکلات تنفسی را وخیم‌تر می‌سازد و سلامت روان را فرسوده می‌کند. سالمندان و کودکان خردسال بیشترین هزینه را می‌پردازند. همین‌طور افرادی که در فضای باز کار می‌کنند یا تنها زندگی می‌کنند.

مقام‌های سازمان جهانی بهداشت در مراسم اخیر رونمایی از دستورالعمل‌های تازه در برلین، از دولت‌ها و شهرها خواستند فراتر از توصیه ساده «در خانه بمانید» اقدام کنند. سامانه‌های هشدار سریع. اطلاع‌رسانی هدفمند به گروه‌های آسیب‌پذیر. برنامه‌ریزی شهری برای خنک‌سازی محله‌ها، از درختان بیشتر و سایه بیشتر گرفته تا سطوحی که گرما را در خود حبس نمی‌کنند. سرکشی خدمات اجتماعی به سالمندان منزوی. تنظیم شیفت‌های کاری برای پرهیز از آفتاب نیمروز. این‌ها ایده‌هایی انتزاعی نیستند. اهرم‌های عملی هستند که جان انسان‌ها را نجات می‌دهند.

کلوگه گفت: «گرما قاتلی خاموش است، اما سرنوشت محتوم نیست»، و خواستار واکنش هماهنگ نهادی شد، نه اینکه پیشگیری فقط به انتخاب‌های فردی واگذار شود. اقدامات فردی اهمیت دارند. اما ریسک‌های نظام‌مند به راه‌حل‌های نظام‌مند نیاز دارند.

دانشمندان اقلیم سال‌هاست زنگ خطر را به صدا درآورده‌اند: گرمایش ناشی از فعالیت‌های انسانی، شرایط را به نفع موج‌های گرمایی شدیدتر، طولانی‌تر و پرتکرارتر تغییر داده است. سایمون استیل، مقام ارشد اقلیمی سازمان ملل، جهش اخیر گرما در ابتدای تابستان را «یادآوری بی‌رحمانه» از پیامدهای فزاینده تغییرات اقلیمی خواند. کلوگه نیز جمله‌ای هشداردهنده افزود: اروپا سریع‌تر از هر قاره دیگری گرم می‌شود؛ نکته‌ای که نشان می‌دهد اقدام منطقه‌ای اکنون چرا حیاتی است.

برای نمونه، اسپانیا پس از موج گرمای اخیر، بالاترین شمار مرگ‌ومیرهای مرتبط با گرما در ماه مه از سال ۲۰۱۵ را گزارش کرد. این افزایش محلی بخشی از الگویی گسترده‌تر است: موج‌های گرمای شدید، خشکسالی‌ها و سیلاب‌ها بیش از پیش فصل‌های ما را نشانه‌گذاری می‌کنند و هر رویداد، شکاف‌های موجود در برنامه‌ریزی، سلامت عمومی و شبکه‌های حمایت اجتماعی را آشکار می‌سازد.

پس یک واکنش جدی در عمل چه شکلی دارد؟ یعنی برنامه‌های سلامت و گرما با آستانه‌های روشن و مسئولیت‌های مشخص؛ کریدورهای سبز و بام‌های خنک برای کاهش دمای شهری؛ برنامه‌های حمایتی که اطمینان دهند دارو و آب کافی به دست افراد نیازمند می‌رسد؛ و مقررات کاری که از کارگران فضای باز محافظت می‌کند. همچنین یعنی سنجش آسیب‌های روانی در کنار آسیب‌های جسمی.

هیچ راه‌حل جادویی و واحدی وجود ندارد. اما یک نقشه راه وجود دارد؛ مداخلات آزموده‌شده‌ای که خطر را کاهش می‌دهند و در دسترس مقام‌های محلی و ملی قرار دارند. این انتخاب، به همان اندازه که فنی است، سیاسی هم هست. آیا شهرها و دولت‌ها گرما را مانند یک تهدید سلامت عمومی جدی می‌گیرند یا تا تیتر خبری بعدی صبر می‌کنند؟

علم روشن است و راه‌حل‌ها شناخته شده‌اند؛ آنچه باقی مانده، اراده برای اجرای سریع و گسترده آن‌هاست.