گرمایش بی سابقه زمین و غافلگیری دانشمندان اقلیمی

در پاییز ۲۰۲۳، رشته‌ای از جهش‌های گرمایی باعث تعطیلی رویدادهای فضای باز شد، شبکه‌های برق در سراسر ایالات متحده را تحت فشار گذاشت و بخش‌هایی از اروپا را پس از یک موج گرمای مرگبار در شوک فرو برد. ابعاد ماجرا فقط نگران‌کننده نبود؛ بلکه فراتر از چیزی بود که بیشتر پیش‌بینی‌های اقلیمی نشان داده بودند. حتی پژوهشگران باسابقه اقلیم نیز سرعت گرمایش زمین را به شکلی غیرمنتظره سریع توصیف می‌کنند.

وقتی مدل‌ها با واقعیت روبه‌رو شدند

دهه‌هاست که مدل‌های اقلیمی هشدار داده‌اند با انباشت گازهای گلخانه‌ای، دمای جهانی افزایش خواهد یافت. همین پیش‌بینی‌ها مبنای سیاست‌گذاری‌های بین‌المللی و برنامه‌ریزی برای سازگاری با تغییرات اقلیمی بوده‌اند. با این حال، جهش دمای سال گذشته، به‌ویژه در سپتامبر، تقریبا از همه سناریوهای بدبینانه‌ای که دانشمندان اجرا کرده بودند فراتر رفت. اکنون پژوهشگران با شتاب در تلاش‌اند بفهمند چرا چنین اتفاقی رخ داده است.

چند فرضیه در حال بررسی است. بخار آب اضافی پس از فوران‌های آتشفشانی می‌تواند به طور موقت گرمایش را تشدید کند. نوسان‌های طبیعی در گردش اقیانوس‌ها و جو نیز ممکن است جهش‌های کوتاه‌مدت دما ایجاد کنند. با این حال، بزرگی ناهنجاری اخیر نشان می‌دهد که برخی بازخوردها یا برهم‌کنش‌ها در سامانه اقلیمی شاید قوی‌تر یا سریع‌تر از چیزی باشند که در مدل‌های کنونی بازنمایی شده است.

تیم لنتون، مدیر تغییرات اقلیمی و علم سامانه زمین در دانشگاه اکستر، حال و هوای این حوزه را چنین خلاصه کرد: «ما شاهد رویدادهای حدی هستیم که مقیاس و گستره آن‌ها واقعا شگفت‌انگیز است و با انتظار ما همخوانی ندارد.» فریدریکه اوتو، دانشمند اقلیم در کالج امپریال لندن، نیز افزود که واقعیت تلخ این وضعیت را بیش از همه کسانی لمس می‌کنند که در شرایطی فراتر از تجربه‌های پیشین خود زندگی می‌کنند.

افزایش هم‌زمان ریسک‌ها: اقیانوس‌ها، انرژی و ژئوپلیتیک

یکی از نگرانی‌های بزرگ پیش رو، گردش واژگونی نصف‌النهاری اطلس یا ای‌ام‌او‌سی است. این سامانه جریان‌های اقیانوسی، آب گرم را به سمت شمال منتقل می‌کند و به تنظیم اقلیم اروپا کمک می‌کند. کند شدن چشمگیر آن می‌تواند الگوهای آب‌وهوایی را تغییر دهد، در برخی مناطق گرمای شدیدتری ایجاد کند و اکوسیستم‌های دریایی را برهم بزند. بسیاری از دانشمندان اکنون تغییر عمده در این گردش اقیانوسی را کمتر موضوعی محل بحث و بیشتر مسئله‌ای وابسته به زمان می‌دانند.

هم‌زمان، چشم‌انداز انرژی جهان نیز در حال تغییر است. ظرفیت انرژی‌های تجدیدپذیر، به‌ویژه انرژی خورشیدی، با سرعت زیادی در حال گسترش است. اما تقاضا برای برق نیز رو به افزایش است؛ بخشی از این رشد به توسعه سریع هوش مصنوعی و مراکز داده مربوط می‌شود که برق قابل توجهی مصرف می‌کنند. این جهش مصرف باعث شده است برخی شرکت‌ها، در رقابت برای توسعه زیرساخت‌ها، تعهدات زیست‌محیطی پیشین خود را در اولویت پایین‌تری قرار دهند.

فشارهای سیاسی نیز مشکل را پیچیده‌تر می‌کند. نهادهای بین‌المللی و دولت‌های ملی گاهی در برابر اولویت‌های رقیب، از اهداف بلندپروازانه اقلیمی عقب‌نشینی می‌کنند. این عقب‌نشینی می‌تواند سرمایه‌گذاری در کاهش انتشار گازهای گلخانه‌ای را کند کند و هماهنگی بین‌المللی را درست در زمانی تضعیف کند که ریسک‌های فیزیکی با شتاب بیشتری افزایش می‌یابند.

این فشارهای همگرا، یعنی گرمایش سریع‌تر از انتظار، احتمال تغییر در گردش اقیانوس‌ها، رشد تقاضای انرژی و عقب‌نشینی سیاسی، ترکیبی پرمخاطره ایجاد می‌کنند. جوامع برای کاهش ریسک‌های آینده، در کنار شتاب دادن به کاهش انتشار کربن، به اقدامات سازگاری سریع‌تر و انعطاف‌پذیرتر نیاز خواهند داشت.

پیامدها و گام‌های بعدی

این وضعیت برای سیاست‌گذاران و عموم مردم چه معنایی دارد؟ نخست، مدل‌های اقلیمی همچنان ابزارهایی ضروری هستند، اما باید هم‌زمان با آشکار شدن شکاف‌ها از طریق داده‌های مشاهده‌ای تازه، پیوسته به‌روزرسانی شوند. دوم، سامانه‌های هشدار زودهنگام، زیرساخت‌های تاب‌آور و برنامه‌ریزی سلامت در برابر گرما باید در مناطقی که آسیب‌پذیری بیشتری دارند در اولویت قرار گیرد. سوم، برنامه‌ریزی انرژی باید دو هدف هم‌زمان را با هم سازگار کند: گسترش ظرفیت دیجیتال و پایبندی به تعهدات کربن‌زدایی.

دانشمندان تأکید می‌کنند که یک فصل به‌تنهایی مسیر بلندمدت پژوهش‌های اقلیمی را بازنویسی نمی‌کند، اما فوریت مسئله را برجسته‌تر می‌سازد. شگفتی‌های اخیر یادآور این نکته‌اند: سامانه اقلیمی می‌تواند سریع‌تر و به شیوه‌هایی واکنش نشان دهد که جوامع را تحت فشار قرار می‌دهد. آمادگی، کاهش سریع انتشار و همکاری جهانی شفاف‌تر دیگر گزینه‌های اختیاری نیستند.