اطلس تازه کیهان با ۵٫۶ تریلیون پیکسل از سه چهارم آسمان

عکسی را تصور کنید آن‌قدر گسترده که با هر بار پیمایش، جزیره‌ای تازه از ستارگان پیش چشم شما ظاهر شود. ساده‌ترین راه برای درک تازه‌ترین موزاییک آسمان که از سوی پیمایش‌های تصویربرداری میراث دزی منتشر شده، همین است: تصویری یکپارچه و به‌هم‌دوخته که از بیش از ۲۶۳ هزار نوردهی تلسکوپی ساخته شده و در مجموع حدود ۵٫۶ تریلیون پیکسل دارد.

این تصویر نزدیک به سه‌چهارم کره آسمان را پوشش می‌دهد و تقریبا چهار میلیارد جرم متمایز، از ستارگان و کهکشان‌ها تا دیگر شگفتی‌های کیهانی، را در طول موج‌های مرئی و فروسرخ نزدیک فهرست کرده است. این مجموعه داده حاصل بیش از یک دهه رصد و پردازش است و اکنون به منبعی بنیادین برای اخترشناسان سراسر جهان تبدیل شده است.

اما وقتی کیهان‌شناسی نوین تا این اندازه بر نقشه‌های سه‌بعدی متمرکز است، چرا یک نقشه دوبعدی اهمیت دارد؟ چون این اطلس عظیم دوبعدی برای هدایت گام‌های بعدی طراحی شده است: نشانه‌روی هزاران فیبر نوری رباتیک دزی و دیگر طیف‌نگارها به سوی دقیق‌ترین نواحی آسمان که می‌توانند انتقال به سرخ را آشکار کنند. انتقال به سرخ، آسمان تخت را به عمق تبدیل می‌کند و یک تصویر را به نقشه‌ای سه‌بعدی از جهان بدل می‌سازد.

دزی، یا ابزار طیف‌نگاری انرژی تاریک، که روی تلسکوپ ۴ متری مایال در کیت پیک نصب شده است، طیف کهکشان‌ها و اختروش‌ها را اندازه‌گیری می‌کند تا سرعت‌های دورشوندگی آن‌ها سنجیده شود. این اندازه‌گیری‌ها پایه پژوهش‌های مربوط به انبساط کیهان و عامل اسرارآمیزی به نام انرژی تاریک را شکل می‌دهند. تا آوریل ۲۰۲۶، دزی بیش از ۴۷ میلیون کهکشان و اختروش را نقشه‌برداری کرده بود و بزرگ‌ترین نقشه سه‌بعدی با وضوح بالا از جهان را تا امروز پدید آورده بود.

این انتشار تازه تصویربرداری، فقط یک نقشه راه برای دزی نیست. نسخه‌های پیشین داده‌های این پیمایش در بیش از ۱۸۰۰ مقاله علمی مورد استناد قرار گرفته‌اند. موزاییک تازه به اخترشناسان کمک می‌کند تا اجرام کمیاب یا گذرا را شکار کنند، تکامل کهکشان‌ها را در گذر زمان کیهانی بررسی کنند و سامانه‌های یادگیری ماشین را برای غربال کردن سیل داده‌هایی آموزش دهند که از رصدخانه‌های نسل آینده خواهد آمد.

می‌توان آن را یک اطلس عمومی دانست. همان‌طور که دیوید شلگل از آزمایشگاه ملی لارنس برکلی گفته است، پژوهشگران اغلب یک مطالعه را با گشودن اطلس تصویربرداری آغاز می‌کنند تا ببینند آسمان در مکان‌های مورد نظرشان واقعا چه چیزهایی در خود دارد. آزمایشگاه نوآرلب نیز تاکید می‌کند که این رصدها از نور مرئی تا فروسرخ نزدیک را دربر می‌گیرند و نمایی گسترده و بسیار دقیق از ساختارهای درون راه شیری و بسیار فراتر از آن ارائه می‌دهند.

گروه‌های دیگر رویکردهای مکملی را دنبال می‌کنند. برای نمونه، هت‌دکس به درخشش کم‌نور لیمان-آلفا از هیدروژن میان‌کهکشانی می‌نگرد تا داربست‌های سه‌بعدی ۹ تا ۱۱ میلیارد سال پیش را آشکار کند، ویژگی‌هایی که تصویربرداری به‌تنهایی ممکن است از دست بدهد. این پیمایش‌ها در کنار هم یک جعبه‌ابزار کامل می‌سازند: تصاویر گسترده و عمیق برای یافتن هدف‌ها و آزمایش‌های طیف‌سنجی هوشمندانه برای اندازه‌گیری فاصله آن‌ها.

حتی جزیره‌های آشنای کیهانی نیز در این موزاییک دیده می‌شوند. مسیه ۹۶، مارپیچی زیبا در فاصله تقریبی ۳۵ میلیون سال نوری در صورت فلکی شیر، در میان میلیاردها جرم فهرست‌شده جای دارد. اما شگفتی واقعی، مقیاس و کارایی این نقشه است. ۵٫۶ تریلیون پیکسل فقط یک عدد نیست، دعوتی است به کشف. چه کسی می‌داند این اطلس در گام بعدی به اخترشناسان کمک می‌کند کدام جرم کم‌نور یا الگوی ظریف را پیدا کنند؟