بیشتر ما کهنسالی بسیار پیشرفته را امری اجتناب‌ناپذیر تصور می‌کنیم: ناتوانی جسمی، عفونت‌های مکرر و کاهش تدریجی توان دستگاه ایمنی. اما در این میان، استثناهایی هم وجود دارند؛ افرادی که از ۱۱۰ سالگی عبور می‌کنند و همچنان تاب‌آوری شگفت‌انگیزی دارند. اگر بدن آن‌ها بی‌سروصدا بخشی از دستورالعمل‌های ایمنی را بازنویسی کرده باشد، چه؟
پژوهشگران دانشگاه اوساکا برای بررسی همین احتمال دست به کار شدند. آن‌ها سلول‌های ایمنی ۲۸ نفر را در سه گروه سنی مقایسه کردند: ۷۰ تا ۹۹ سال، صدساله‌ها، یعنی افراد حدود ۱۰۰ سال، و آن گروه نادر که از ۱۱۰ سالگی گذشته‌اند. این تیم با توالی‌یابی و پروفایل‌برداری از بیش از ۴۰ هزار سلول تی، به دنبال امضاهای سلولی گشت که شاید توضیح دهد چرا بدن برخی افراد متفاوت پیر می‌شود.
مهم‌ترین یافته آن‌ها چه بود؟ تعداد غیرمعمول و بالای لنفوسیت‌های تی سیتوتوکسیک سی‌دی۴ در ابرصدساله‌ها. این‌ها سلول‌های تی هستند که برخلاف سلول‌های کمکی معمول سی‌دی۴، می‌توانند سلول‌های آلوده یا غیرطبیعی را مستقیما از بین ببرند. در بیشتر افراد، این سلول‌ها اقلیتی کوچک هستند. اما در این افراد با طول عمر استثنایی، فراوان بودند و نکته مهم‌تر اینکه به‌صورت کلونی گسترش یافته بودند؛ یعنی همان گونه‌های مؤثر در گذر زمان تکثیر شده بودند.
ابرصدساله‌ها معمولا ارتشی گسترش‌یافته از سلول‌های تی سیتوتوکسیک سی‌دی۴ را در بدن خود داشتند.
می‌توان آن را مانند یک نیروی ضربت کهنه‌کار تصور کرد که در حالت آماده‌باش نگه داشته شده است. این سلول‌ها می‌توانند در بدن گشت‌زنی کنند و مهاجمان ویروسی یا سلول‌هایی را که رفتار غیرعادی پیدا کرده‌اند شناسایی کنند. این عملکرد با همان چیزی هم‌پوشانی دارد که پژوهشگران سرطان در ایمنی‌درمانی تلاش می‌کنند تقویت کنند: توانایی دستگاه ایمنی برای تشخیص و حذف سلول‌های بدخیم پیش از آنکه تومور شکل بگیرد. به همین دلیل، شباهت میان الگوی سلول‌های تی در ابرصدساله‌ها و سلول‌هایی که در درمان‌های سرطان هدف قرار می‌گیرند، بسیار وسوسه‌برانگیز است.
آیا این یعنی سلول‌های تی سیتوتوکسیک سی‌دی۴ راز یک عمر فوق‌العاده طولانی هستند؟ نه، نباید شتاب‌زده نتیجه گرفت. این مطالعه همبستگی را نشان می‌دهد، نه اثبات علت را. اندازه نمونه کوچک بود و طول عمر انسان زیر تأثیر شبکه‌ای پیچیده از ژنتیک، سبک زندگی، محیط و بخت قرار دارد. با این حال، مشاهده همان کلون‌های گسترش‌یافته سلول تی پس از دهه‌ها، نشان می‌دهد که در دستگاه ایمنی برخی افراد تغییری پایدار و سازگارشونده رخ داده است، نه یک ویژگی گذرای اتفاقی.
این پژوهش همچنین به یک برداشت نادرست گسترده تلنگر می‌زند: اینکه پیری همیشه برابر با افت ایمنی است. بله، بسیاری از جنبه‌های ایمنی با افزایش سن ضعیف می‌شوند؛ پدیده‌ای که ایمنی‌پیری نام دارد و توضیح می‌دهد چرا سالمندان بیشتر در معرض عفونت و سرطان قرار می‌گیرند. اما این یافته‌ها نشان می‌دهد دست‌کم در بخشی از افراد، مجموعه دفاعی دستگاه ایمنی می‌تواند طی دهه‌ها به‌گونه‌ای بازآرایی شود که برخی توانمندی‌های دفاعی مشخص را حفظ کند.
برای دانشمندان و پزشکان، پیامدهای این یافته دو بخش دارد. نخست، نقشه‌برداری از تغییرات ایمنی که با طول عمر بسیار بالا همبستگی دارند، می‌تواند اهدافی برای درمان‌هایی آشکار کند که آن تغییرات را تقلید می‌کنند. دوم، فهم اینکه چرا و چگونه برخی کلون‌های سلول تی گسترش می‌یابند و پایدار می‌مانند، شاید سازوکارهای پشت پایش طبیعی سرطان در بدن را روشن‌تر کند. با این حال، تبدیل این مشاهدات به درمان هنوز هدفی دوردست است. هنوز هیچ شواهدی وجود ندارد که نشان دهد دارو، رژیم غذایی یا تغییرات سبک زندگی می‌تواند همین الگوی سلول تی را در دیگران ایجاد کند.
این مقاله که در پی‌ان‌ای‌اس منتشر شده، بیش از آنکه مسیر نهایی را نشان دهد، دری محتاطانه به روی پژوهش‌های آینده باز می‌کند. این مطالعه شواهدی ارائه می‌دهد که داستان دستگاه ایمنی در سنین بسیار بالا می‌تواند ظریف‌تر از تصور رایج باشد؛ گاهی به‌طرزی شگفت‌آور نیرومند و گاهی به شکلی سودمند بازآرایی‌شده.
و همین موضوع پرسشی جذاب را پیش می‌کشد: اگر بخش‌های کوچکی از دستگاه ایمنی بتوانند در طول یک قرن سازگار شوند و پایدار بمانند، آیا می‌توانیم یاد بگیریم این سازگاری را هدایت کنیم؟ فصل‌های بعدی این پژوهش تلاش خواهند کرد درست به همین پرسش پاسخ دهند.
.avif)
نظر بگذارید
نظرات
هنوز نظری ثبت نشده. اولین نفر باشید.