پیری زودرس عروق در جوانان؛ هشدار تازه برای سلامت قلب

شاید تناقض‌آمیز به نظر برسد: جوانانی در اوایل دهه بیست زندگی که تغییرات شریانی آن‌ها معمولا در بزرگسالان بسیار مسن‌تر دیده می‌شود. با این حال، یک مطالعه در آمریکا که از شریان‌های کاروتید بیش از هزار داوطلب جوان تصویربرداری کرد، دقیقا همین موضوع را نشان داد: نشانه‌های پنهان و زیرکلینیکی پیری عروقی در بدن‌هایی که از بیرون هنوز کاملا جوان به نظر می‌رسند.

این مطالعه ۱٬۲۸۳ شرکت‌کننده با میانگین سنی فقط ۲۳ سال را دنبال کرد و پرسشی صریح مطرح ساخت: خطرات قلبی و عروقی از چه زمانی اهمیت پیدا می‌کنند؟ پاسخ نگران‌کننده بود. تقریبا چهار نفر از هر پنج شرکت‌کننده، معیارهای دست‌کم یک مرحله از سندرم قلبی، کلیوی، متابولیک یا «سی کی ام» را داشتند؛ چارچوبی که انجمن قلب آمریکا در سال ۲۰۲۳ معرفی کرد تا تعامل میان مشکلات قلب، کلیه و اختلالات متابولیک را بهتر توضیح دهد.

حدود ۴۰ درصد از افراد در مرحله یک سی کی ام، ۳۶ درصد در مرحله دو و تقریبا ۲.۸ درصد در مرحله سه قرار گرفتند. هیچ‌کدام در مرحله نهایی نبودند. با این حال، تصویربرداری‌ها نشان داد ضخامت شریان کاروتید و برخی نشانگرهای عروقی دیگر به مقادیری نزدیک شده‌اند که معمولا در سنین بالاتر دیده می‌شود. به زبان ساده: بعضی از رگ‌ها از صاحبانشان پیرتر به نظر می‌رسیدند.

چه عاملی این فرسودگی زودهنگام را پیش می‌برد؟ پژوهشگران برای ارزیابی وضعیت شرکت‌کنندگان از «۸ اصل ضروری زندگی» انجمن قلب آمریکا استفاده کردند: کیفیت رژیم غذایی، فعالیت بدنی، خواب، مصرف نیکوتین، شاخص توده بدنی، قند خون، چربی‌های خون و فشار خون. در میان این عوامل، تغذیه نامناسب و کم‌تحرکی در کل گروه به‌ویژه برجسته بود. وقتی اضافه‌وزن، پیش‌دیابت و سایر فشارهای متابولیک نیز به این تصویر اضافه شود، نتیجه روشن‌تر می‌شود: عوامل قابل اصلاح سبک زندگی، رگ‌های جوانان را مدت‌ها پیش از ظهور بیماری بالینی به سمت آسیب سوق می‌دهند.

آیا این یعنی آینده‌ای با حمله قلبی و نارسایی کلیه برای این افراد از هم‌اکنون قطعی است؟ خیر. مراحل سی کی ام یک ابزار طبقه‌بندی خطر هستند، نه حکم نهایی. هدف آن‌ها شناسایی افرادی است که بیشترین سود را از مداخلات زودهنگام می‌برند؛ مداخلاتی که می‌توانند روند پیشرفت را کند کنند یا حتی آن را به عقب برگردانند.

بسیاری از عوامل خطر مرتبط با تغییرات زودهنگام شریان‌ها قابل برگشت هستند؛ بهبود رژیم غذایی، افزایش تحرک، خواب بهتر، ترک نیکوتین و کنترل دقیق‌تر فشار خون، قند خون و کلسترول همگی می‌توانند مسیر سلامت عروق را تغییر دهند.

نویسندگان همچنین به یک نکته احتیاطی مهم اشاره کردند: نمونه مطالعه بیشتر به سمت جمعیت‌های شهری و برخی گروه‌های کمتر برخوردار متمایل بود، بنابراین رقم تقریبی ۸۰ درصد را نباید بدون احتیاط به همه جوانان تعمیم داد. با این حال، پیام اصلی پابرجاست. سلامت عروق برای اهمیت پیدا کردن منتظر میانسالی نمی‌ماند. این سلامت از آغاز بزرگسالی شروع به انباشته شدن می‌کند یا به‌تدریج فرسوده می‌شود.

برای پزشکان و برنامه‌ریزان سلامت عمومی، پیامدها کاملا کاربردی است: راهبردهای غربالگری و پیشگیری که زودتر آغاز شوند و متناسب با جوانان طراحی شوند، می‌توانند آسیب عروقی زیرکلینیکی را پیش از علامت‌دار شدن شناسایی کنند. برای افراد نیز نتیجه‌گیری فوری است: انتخاب‌های سبک زندگی در دهه بیست می‌تواند شکل و سلامت شریان‌های شما را در دهه‌های بعد تغییر دهد.

تحلیل کامل این پژوهش در مجله «سیرکولیشن: سلامت جمعیت و پیامدها» منتشر شده و یادآوری به‌موقعی است که سلامت قلب و کلیه فقط دغدغه میانسالی نیست، بلکه از اولویت‌های مهم سال‌های ابتدایی زندگی بزرگسالی نیز به شمار می‌رود.