الیاس ۲-۲۴ بی، جوان ترین سیاره فراخورشیدی دیده شده

سیاره‌ای را تصور کنید که هنوز در نخستین روزهای شکل‌گیری خود است، کمتر از یک میلیون سال سن دارد. الیاس ۲-۲۴ بی به دور ستاره‌ای تازه‌متولدشده می‌چرخد که در پوششی از غبار و گاز، حدود ۴۵۰ سال نوری از زمین فاصله دارد و اخترشناسان می‌گویند شاید جوان‌ترین سیاره فراخورشیدی باشد که تاکنون دیده‌ایم.

این جرم آسمانی بسیار پرجرم است. برآوردها نشان می‌دهد جرم آن تقریبا دو تا چهار برابر مشتری است. این سیاره در فاصله‌ای از ستاره میزبان خود می‌گردد که حدود دو برابر فاصله نپتون تا خورشید است؛ جایی دوردست در منظومه که در مراحل آغازین شکل‌گیری سیاره‌ها، مواد یخی و گازها در آن گرد می‌آیند.

دیدن جهانی با این سن اندک، به همکاری جهانی نیاز داشت. پژوهشگران داده‌های رصدخانه دبلیو. ام. کک در هاوایی، آرایه میلی‌متری و زیرمیلی‌متری بزرگ آتاکاما یا آلما و تلسکوپ بسیار بزرگ در شیلی را با هم ترکیب کردند تا تصویری مستقیم به دست آورند و وجود این سیاره را درون شکافی تایید کنند که در دیسک پیش‌سیاره‌ای ستاره ایجاد شده است.

این جوان‌ترین سیاره فراخورشیدی است که تاکنون تصویربرداری شده و کمتر از یک میلیون سال سن دارد.

چرا سن اهمیت دارد؟ زیرا سیاره‌هایی با این جوانی، تصویری زنده از فرایند شکل‌گیری سیارات هستند. بیشتر سیاره‌های فراخورشیدی که تاکنون از آن‌ها عکس گرفته‌ایم، دست‌کم چند میلیون سال سن دارند؛ برای نمونه، سیاره‌های شناخته‌شده پی‌دی‌اس ۷۰ حدود پنج میلیون ساله‌اند. الیاس ۲-۲۴ بی دست‌کم دو برابر جوان‌تر از هر نمونه تاییدشده پیشین است و پنجره‌ای بی‌سابقه به ما نشان می‌دهد تا ببینیم غول‌های گازی چگونه جرم جذب می‌کنند و در دیسک‌های زادگاه خود شکاف می‌سازند.

آشکارسازی سیاره‌های نوزاد کار ساده‌ای نیست. دیسک پیش‌سیاره‌ای باید تقریبا از لبه نسبت به دید ما قرار گرفته باشد تا بتوان شکاف‌ها را آسان‌تر تشخیص داد، و درخشش ستاره نیز اغلب نور کم‌فروغ سیاره را پنهان می‌کند. ابزارهایی مانند آلما ساختار دیسک را در طول موج‌های رادیویی آشکار می‌کنند، در حالی که کک و تلسکوپ بسیار بزرگ نور پراکنده و تابش گرمایی را بررسی می‌کنند؛ همین ترکیب دیدگاه‌ها بود که الیاس ۲-۲۴ بی را قابل مشاهده کرد.

دانشمندان در مرحله بعد چه چیزهایی می‌توانند بیاموزند؟ آن‌ها می‌توانند جریان‌های برافزایشی را مطالعه کنند، مدل‌های شکل‌گیری اولیه جو را بیازمایند و ببینند یک غول گازی جوان چگونه محیط اطراف خود را دگرگون می‌کند. تلسکوپ فضایی نانسی گریس رومن در آینده می‌تواند این سرشماری را گسترش دهد و سیاره‌های نوزاد بیشتری را پیش از آنکه شکاف‌های پهن ایجاد کنند شناسایی کند؛ موضوعی که تصویر ما از دوران نوزادی سیاره‌ها را تغییر خواهد داد.

جزئیات این کشف در نامه‌های مجله اخترفیزیک منتشر شده و فرصتی نادر برای مشاهده فصل‌های نخست تکامل سیاره‌ای فراهم می‌کند؛ نگاهی رصدی به لحظه‌ای که یک جهان در دل غبار شکل می‌گیرد.