ویتامین ث و کاهش خطر مرگ در افراد در معرض لوسمی حاد

اگر یک قرص ساده و ارزان بتواند پیش از آنکه لوسمی مجال بروز پیدا کند، شانس را به نفع بیمار تغییر دهد چه؟ این ایده بحث‌برانگیز اکنون در یک کارآزمایی بالینی کوچک، اما با پایش دقیق، جدی‌تر شده است.

پژوهشگران دانشگاه کپنهاگ و مؤسسه ون اندل، ۱۰۹ فرد مبتلا به سیتوپنی کلونال با اهمیت نامشخص (CCUS) یا سندرم میلودیسپلاستیک کم‌خطر (MDS) را وارد مطالعه کردند؛ این‌ها اختلالات خونی پیش‌سرطانی هستند که می‌توانند به لوسمی میلوئید حاد (AML) تبدیل شوند. شرکت‌کنندگان به‌صورت تصادفی روزانه یا ۱۰۰۰ میلی‌گرم ویتامین ث خوراکی دریافت کردند یا دارونما، و حدود سه سال پیگیری شدند.

یافته‌های اکتشافی این مطالعه که امسال در نشریه Cancer منتشر شد، آن‌قدر چشمگیر بود که توجه‌ها را جلب کند: در بازه پیگیری https://www.sciencealert.com/a-cheap-daily-vitamin-shows-promise-for-people-at-risk-of-leukemia-early-trial-findsufollow-up window گروه دریافت‌کننده ویتامین ث در مقایسه با دارونما، ۶۵ درصد خطر مرگ کمتری نشان داد. همچنین افزایش کمتر نشانگرهای زیستی التهاب و بازگشت سطح ویتامین ث به محدوده طبیعی در شرکت‌کنندگانی که پیش‌تر دچار کمبود بودند گزارش شد. تعداد کمتری از افرادی که ویتامین ث مصرف کرده بودند به بیماری پرخطرتر پیشرفت کردند، پنج نفر در برابر ۹ نفر، هرچند این تفاوت در این کارآزمایی با اندازه محدود از نظر آماری معنادار نبود.

پیتر جونز، متخصص اپی‌ژنتیک از مؤسسه ون اندل، گفت: «ما بسیار هیجان‌زده و در عین حال محتاطانه خوش‌بین هستیم.» این سخن بازتاب امید تیم پژوهشی است که شاید این مداخله روزی بتواند پیامدهای افراد مبتلا به اختلالات پیش از لوسمی را بهبود دهد. این ایده در چارچوب راهبردی گسترده‌تر به نام رهگیری سرطان قرار می‌گیرد: مداخله زودهنگام برای توقف تکامل بدخیم، به جای درمان سرطان پیشرفته در مراحل بعدی.

نرخ بقای بهتر در افرادی که ویتامین ث مصرف کرده بودند، از یافته‌های کلیدی این گزارش بود.

چرا ویتامین ث؟ این ماده فقط درمانی برای سرماخوردگی نیست. مطالعات آزمایشگاهی نشان داده‌اند که ویتامین ث به‌عنوان یک کوفاکتور برای آنزیم TET2 عمل می‌کند؛ مولکولی پرکار که از طریق نشانگرهای اپی‌ژنتیک به تنظیم فعالیت ژن‌ها کمک می‌کند. وقتی TET2 دچار اختلال می‌شود، که در CCUS و برخی موارد MDS شایع است، سلول‌ها ممکن است به سمت رفتار بدخیم لغزش پیدا کنند. فرضیه ساده و دقیق است: ویتامین ث را جبران کنید، عملکرد TET2 را فعال نگه دارید و فشارهای بیوشیمیایی‌ای را که سلول‌ها را به سوی لوسمی می‌برند کاهش دهید. این سازوکار در این کارآزمایی به‌طور مستقیم اثبات نشد و همچنان یکی از پرسش‌های اصلی برای پژوهش‌های بعدی است.

متخصصان خون‌شناسی واقعیت کنونی را خوب می‌شناسند: به بسیاری از بیماران دارای ناهنجاری‌های اولیه مغز استخوان گفته می‌شود «صبر کنید و تحت نظر بمانید». کیسی اوکانل از دانشگاه کالیفرنیای جنوبی می‌گوید: «این وضعیت برای بیماران ناامیدکننده است. شما اختلالی دارید که خطر لوسمی را بالا می‌برد و کار زیادی جز پایش شمارش سلول‌های خونی از دستتان برنمی‌آید.» یک مداخله ارزان، کم‌خطر و مؤثر در کاهش ریسک می‌تواند شیوه برخورد پزشکی با این اختلالات مرزی را تغییر دهد.

با این حال، دلایلی برای احتیاط وجود دارد. این مطالعه فاز ۲ و نسبتاً کوچک بود. تحلیل‌های اکتشافی می‌توانند مسیرهای امیدوارکننده را نشان دهند، اما قطعی نیستند. تفاوت در تعداد موارد پیشرفت بیماری، ۵ در برابر ۹، از قدرت آماری کافی برخوردار نیست. با این وجود، نشانه مربوط به بقا و تغییرات همسو در التهاب و اصلاح کمبود ویتامین ث، قطعاتی را به یک روایت زیستی قابل قبول اضافه می‌کنند.

استینه اولریک میکلسن از دانشگاه کپنهاگ بر نقش‌های گسترده ویتامین ث در سلامت سلولی تأکید کرد، از جمله فعالیت آنزیم‌هایی که عملکرد طبیعی سلول را حفظ می‌کنند. این تیم اکنون در حال برنامه‌ریزی کارآزمایی‌های بزرگ‌تر فاز ۳ است تا بررسی کند آیا مصرف روزانه ویتامین ث واقعاً می‌تواند بروز لوسمی را کاهش دهد یا بقا را افزایش دهد، و همچنین جزئیات بیوشیمیایی را دقیق‌تر بررسی کند: آیا ویتامین ث خوراکی تعادل اپی‌ژنتیک را در سلول‌های خونی دارای اختلال TET2 بازمی‌گرداند؟ آیا محیط ریز مغز استخوان یا پایش ایمنی بدن را به شکل‌های ظریف تغییر می‌دهد؟

جذابیت این موضوع برای سلامت عمومی روشن است. ویتامین ث ارزان، در دسترس و عموماً قابل تحمل است. اگر مطالعات بزرگ‌تر فایده آن را تأیید کنند، رویکرد بالینی می‌تواند به سمت راهبرد پیشگیری فعال برای افرادی تغییر کند که با غربالگری ژنتیکی یا خون‌شناختی پرخطر تشخیص داده می‌شوند. اما تا زمانی که نتایج آن کارآزمایی‌ها منتشر نشود، بهتر است این یافته‌های تازه را گامی نخست و جالب بدانیم، نه پایان ماجرا.

در هر صورت، این کارآزمایی یک پرسش ساده و اساسی را دوباره زنده می‌کند: آیا مداخله‌های زودهنگام، کم‌هزینه و نسبتاً ساده می‌توانند مسیر سرطان را تغییر دهند؟ علم اکنون با جدیت در پی یافتن پاسخ است.